طی یک هفته گذشته، بحران در تنگه هرمز و دریای عمان با ورود تهدیدات جدید به حوزه زیرساخت‌های مخابراتی، ابعاد تازه‌ای به خود گرفته است. در پی افزایش حملات به نفتکش‌ها و شناورهای تجاری، مقامات ارشد امنیتی و رسانه‌های داخلی ایران کابل‌های فیبر نوری زیردریایی—ستون فقرات ارتباطات دیجیتال کشورهای حاشیه خلیج فارس—را به‌عنوان نقاط فشار جدید مطرح کرده‌اند. در مقابل، ایالات متحده با هشدارهای تند نظامی و رد حاکمیت ایران بر این آبراه واکنش نشان داده و کشورهای منطقه نیز تدابیری برای بی‌اثر کردن این فشارها و حفظ جریان صادرات و ارتباطات خود به کار بسته‌اند.
گسترش حملات دریایی و پیش‌زمینه تهدید کابل‌های ارتباطی
بر اساس داده‌های ناوبری بین‌المللی و گزارش فایننشال تایمز، طی دو هفته اخیر دست‌کم ۲۴ کشتی در منطقه هدف حمله قرار گرفته‌اند. با این حال، کارشناسان امنیت دریایی تغییر الگوهای عملیاتی ایران—از جمله به‌کارگیری دیده‌بان‌های شناور کوچک و پهپادها به‌جای سامانه‌های پیشرفته راداری—را ناشی از آسیب دیدن برخی رادارهای ساحلی و ضعف نظارتی تهران می‌دانند، نه افزایش برتری رزمی.
در حالی که خبرگزاری تسنیم و فرماندهان نیروی دریایی سپاه پاسداران مدعی عقب‌نشینی ناو هواپیمابر آمریکایی به فاصله ۷۰۰ کیلومتری از تنگه شده و بر مسدودسازی «معابر غیرمجاز» تأکید دارند، فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) این ادعاها را بی‌اساس خوانده و اعلام کرده است که عبور روزانه میلیون‌ها بشکه نفت تحت نظارت شناورها و هواگردهای ائتلاف، نشانه بارز عدم کنترل ایران بر این گذرگاه بین‌المللی است.
با وجود این تقابل نظامی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران سطح منازعه را ارتقا داد و هشدار داد که در صورت وقوع جنگ گسترده، کابل‌های زیردریایی، دیتاسنترها و تأسیسات هوش مصنوعی کشورهای منطقه نابود خواهند شد؛ موضعی که هدف آن ایجاد موازنه وحشت در برابر برتری نظامی طرف‌های مقابل ارزیابی می‌شود.
واکنش تند واشنگتن و گزینه‌های نظامی روی میز
موضع‌گیری‌های اخیر تهران بلافاصله با لحن تهاجمی ایالات متحده و رایزنی‌های فشرده نظامی همراه شد:
اولتیماتوم مستقیم ترامپ: دونالد ترامپ در سخنانی در آلاسکا با اعلام این‌که واشنگتن از اقدامات اخیر ایران «به ستوه آمده»، از آمادگی برای وارد آوردن ضربه‌ای سنگین سخن گفت و ادعاهایی را درباره فاصله کوتاهِ تهران تا سلاح هسته‌ای مطرح کرد.
طرح گزینه‌های حمله در پنتاگون: طبق گزارش پایگاه آکسیوس، مشاوره‌های نزدیکی میان واشنگتن و تل‌آویو پیرامون اجرای یک عملیات نظامی بزرگ در جریان است. در درون ساختار دفاعی آمریکا، پیت هگست (وزیر دفاع) و فرماندهان سنتکام بر پاسخ قاطع نظامی علیه تأسیسات ساحلی و قایق‌های تندرو تأکید دارند، هرچند جناح‌هایی در کاخ سفید کنترل نوسانات انرژی پیش از موعدهای سیاسی را مد نظر قرار می‌دهند.
تثبیت حضور عملیاتی در خلیج فارس: سنتکام نه تنها عملیات گشت‌زنی خود را کاهش نداده، بلکه چتر حمایتی خود را بر خطوط کشتیرانی تجاری حفظ کرده است تا ادعای حاکمیت بلامنازع ایران بر آبراه را خنثی سازد.
پاشنه آشیل اقتصاد دیجیتال خلیج فارس در برابر قابلیت‌های تاب‌آوری
گزارش‌های خبرگزاری تسنیم و ارزیابی‌های شرکت تخصصی تل‌جئوگرافی (TeleGeography) نشان می‌دهد بحرین و قطر با وابستگی ۹۵ و ۹۹ درصدی به خطوط فیبر نوری کف خلیج فارس (نظیر کابل‌های FALCON و GBICS)، در معرض بیشترین آسیب‌پذیری قرار دارند؛ زیرا ایران به دلیل بهره‌مندی از اتصالات زمینی با ترکیه و دیگر همسایگان، تنها کمتر از ۴۰ درصد به کابل‌های این آبراه وابسته است.
با این وجود، واقعیت‌های فنی ابعاد مطلق‌انگارانه این تهدید را به چالش می‌کشد:
قابلیت بازمسیریابی شبکه: کمیته بین‌المللی حفاظت از کابل (ICPC) یادآور شده است که زیرساخت‌های مخابراتی مدرن دارای لایه‌های پشتیبان هستند و ترافیک داده می‌تواند از مسیرهای زمینی عربستان سعودی بازتوزیع شود، اگرچه ظرفیت این مسیرها ممکن است باعث افت سرعت تجارت الکترونیک گردد.
توسعه پروژه‌های مستقل منطقه‌ای: دوحه پروژه عظیم «فیبر در خلیج» (FIG) با ظرفیت ۷۲۰ ترابیت بر ثانیه را دنبال می‌کند. هرچند مدیرعامل شرکت اوریدو اذعان کرده که در شرایط جنگی امکان ورود کشتی‌های کابل‌گذار به تنگه هرمز وجود ندارد، اما برنامه‌های اتصال زمینی از طریق عراق و ترکیه گامی برای مهار این نقطه ضعف تلقی می‌شود.
محدودیت‌های اینترنت ماهواره‌ای: اسناد سازمان تنظیم مقررات ارتباطات قطر (CRA) نشان می‌دهد که منظومه‌های ماهواره‌ای مانند استارلینک—که در دوحه و منامه مجوز گرفته‌اند—به دلیل تأخیر بالاتر و ظرفیت جهانی محدود (حدود ۶۰۰ ترابیت بر ثانیه در برابر بیش از ۲۰ هزار ترابیت بر ثانیه در کابل‌ها)، جایگزین کاملی برای تبادلات مالی کلان نیستند، اما می‌توانند در شرایط اضطراری ارتباطات حیاتی حاکمیتی را زنده نگه دارند.
تدابیر و کنش‌های کشورهای منطقه در مهار فشارها
پایتخت‌های حاشیه خلیج فارس رویکرد تسلیم‌پذیری در برابر تهدیدات جدید اتخاذ نکرده‌اند:
ایستادگی اقتصادی قطر: توقف صادرات گاز طبیعی مایع (LNG) از تأسیسات رأس‌لفان می‌توانست هفته‌ای یک میلیارد دلار زیان و خطر انقباض ۱۵.۶ درصدی به اقتصاد قطر تحمیل کند. اما دوحه با پذیرش ریسک‌های ناوبری، بارگیری و ارسال محموله‌ها به مقصد چین و هند را از سر گرفت تا مانع از تصاحب بازار توسط محموله‌های آمریکایی شود.
تثبیت سامانه‌های دفاعی در عربستان: ریاض با اتکا به سامانه پدافندی یکپارچه خود، علی‌رغم تهدیدات ترکیبی پهپادی و موشکی هم‌پیمانان ایران و هشدارهای امنیتی سفارت آمریکا، توانسته شریان‌های حیاتی نفت خود را فعال نگه دارد.
تحرکات دیپلماتیک مسقط و اسلام‌آباد: وزرای خارجه عمان و پاکستان در نشستی مشترک، ضمن هشدار نسبت به عواقب ماجراجویی‌های نظامی، بر اصل غیرقابل‌مذاکره «کشتیرانی آزاد» در هرمز و باب‌المندب تأکید کرده و خواستار پایبندی به قوانین بین‌المللی شدند.
بن‌بست راهبردی و پیامدهای تهدید زیرساخت‌های عمومی
طرح تهدید قطع کابل‌های اینترنت اگرچه نشان‌دهنده جستجوی تهران برای ابزارهای جدید جهت تحت فشار گذاشتن غرب و همسایگان است، اما یک دستاورد پیروزمندانه محسوب نمی‌شود؛ بلکه بیانگر انزوای فزاینده تاکتیکی و تنگنای بازدارندگی متعارف است. هدف‌گیری تعمدی زیرساخت‌های غیرنظامی داده، نقض فاحش قوانین بین‌المللی است که نه تنها اهداف اعلامی تهران را محقق نمی‌سازد، بلکه پایتخت‌های عربی خلیج فارس را به تشکیل ائتلاف‌های امنیتی نزدیک‌تر با واشنگتن سوق داده و هزینه‌های اقتصادی هرگونه خطای محاسباتی را برای اقتصاد آسیب‌پذیر خود ایران نیز غیرقابل‌جبران خواهد کرد.
- قطعات چینی در موشک‌های ایران؛ حوثی‌ها در پی گسترش دامنه اهداف‌اند
- راهبرد رژیم ایران در جنگ با آمریکا؛ ۱۳۵ حمله دقیق به زیرساخت‌های غیرنظامی خلیج فارس برای مهار فشارهای بین‌المللی
- چرا حوثی‌ها علیه عربستان تنش را بالا می‌برند، در حالی که ایران پیشنهاد میانجی‌گری می‌دهد؟
- هشدار سازمان ملل؛ خطر وقوع بحران جهانی غذا بر اثر انسداد تنگه هرمز
- عمان: مذاکرات هرمز پایان یافت؛ اجرا در گرو توافق ایران و آمریکاست
