با آغاز آمادهسازیها برای مرحله عراقی آیینهای تشییع پیکر علی خامنهای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی ایران، تصمیمات لجستیکی و محدودیتهای اعمالشده از سوی دولت عراق به نخستوزیری علی الزیدی توجه زیادی را به خود جلب کرده است.
لغو مراسم تشییع در بغداد، تعلیق موقت پروازهای تجاری فرودگاه نجف، تاکید بر تأمین امنیت کاملاً عراقی و حواشی مربوط به محدودیت حضور فرماندهان نظامی ایران، همگی گویای تلاش جدی بغداد برای برقراری تعادل میان احترام مذهبی و حفظ اقتدار و حاکمیت ملی در شرایط حساس کنونی است.
تعطیلی فرودگاه نجف و حذف پایتخت از مسیر تشییع
در تازهترین اقدام لجستیکی، مدیریت فرودگاه بینالمللی نجف اعلام کرد که فعالیت پروازهای تجاری این فرودگاه از ساعت ۱۵:۰۰ دوشنبه ۶ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۵ تیر ۱۴۰۵) تا ساعت ۰۴:۰۰ بامداد پنجشنبه ۹ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۸ تیر ۱۴۰۵) به طور کامل متوقف میشود. به گزارش وبسایت شفقنیوز، در این بازه زمانی، فرودگاه نجف حتی به عنوان فرودگاه جایگزین برای سایر خطوط پروازی در دسترس نخواهد بود و تنها پروازهایی که مجوز ویژه دولتی داشته باشند، از این محدودیت مستثنا خواهند بود. این تصمیم لجستیکی بزرگ نشاندهنده ابعاد وسیع و بیسابقه مراسم پیش رو در شهرهای مذهبی عراق است.
این تصمیم در حالی اتخاذ شده که برنامههای اولیه تشییع با تغییراتی راهبردی مواجه شده است. برخلاف گمانهزنیهای اولیه که بغداد و منطقه کاظمیه را جزئی از مسیر معرفی کرده بودند، برنامه تشییع تنها به دو شهر مذهبی نجف و کربلا محدود شده است. روزنامه نشنال در گزارشی به تاریخ ۲ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۱ تیر ۱۴۰۵) به نقل از سعد معن، سخنگوی کمیته عراقی برگزاری مراسم، علت لغو برنامه بغداد را «محدودیت زمان» عنوان کرد. با این حال، ناظران سیاسی بر این باورند که این اقدام دلایل عمیق سیاسی دارد و تلاشی برای جلوگیری از تبدیل پایتخت به صحنه نمایشهای جناحی است.
اصطکاکهای سیاسی و محدودیت حضور فرماندهان ارشد ایران در عراق
گزارشهای اختصاصی شفقنیوز در ۵ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۴ تیر ۱۴۰۵) ابعاد حاکمیتی این ماجرا را عمیقتر بررسی کرده است. این رسانه به نقل از منابع مطلع عراقی نوشت که علی الزیدی، نخستوزیر عراق که با تمرکز بر اولویتهای ملی کشورش به قدرت رسیده، شخصاً با برگزاری هرگونه مراسم تشییع در بغداد مخالفت کرده و نگرانیهای امنیتی و تنشهای منطقهای را علت اصلی آن دانسته است. الزیدی مایل است از هرگونه اقدامی که حاکمیت بغداد را درگیر قطببندیهای فراملی کند، اجتناب ورزد.
بخش جنجالی این گزارشها به فرماندهان ارشد سپاه پاسداران مربوط میشود. شفقنیوز ادعا کرد مقامات عراقی به تهران ابلاغ کردهاند که فرماندهان نظامی ایران از جمله اسماعیل قاآنی، فرمانده نیروی قدس، اجازه حضور رسمی در مراسم خاک عراق را نخواهند داشت تا مانع از تعبیر این آیین مذهبی به عنوان نمادی از نفوذ نظامی ایران شوند. در مقابل، این روایت از سوی جریانهای سیاسی نزدیک به ایران رد شد. عامر الفایز، از چهرههای برجسته ائتلاف چارچوب هماهنگی شیعه، در گفتگو با رسانهها اخبار مربوط به ممنوعیت حضور قاآنی را «گمراهکننده» خواند و هدف از انتشار آن را تنشآفرینی میان تهران و بغداد دانست و اظهار داشت که رفتارهای قاآنی هرگز توجیهکننده چنین محدودیتهایی نبوده است.
امنیت تماماً عراقی و نقش لجستیکی حشدالشعبی
مسئله امنیت مراسم نیز موضع شفاف بغداد را در تکیه بر نیروهای خود نشان میدهد. وبسایت خبری ۹۶۴ مدیا در ۲ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۱ تیر ۱۴۰۵) به نقل از سعد معن گزارش داد که تأمین امنیت مراسم منحصراً بر عهده نیروهای امنیتی عراقی است و سپاه پاسداران نقشی در طراحی یا اجرای طرحهای امنیتی ندارد. کمیته سازماندهنده همچنین به عنوان تنها مرجع رسمی اعلام جزئیات معرفی شده است.
با این وجود، بازوهای خدماتی نزدیک به ایران در تدارکات لجستیکی فعال هستند. به گزارش رسانهها در ۴ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۳ تیر ۱۴۰۵)، سازمان حشدالشعبی خودروهای مهندسی و خدماتی خود را به نجف و کربلا اعزام کرده است. همچنین حدود ۳۰ هزار نیروی حشدالشعبی برای کمکهای لجستیکی مستقر شدهاند و ۱۰ استان عراق روز چهارشنبه را برای تسهیل مشارکت عمومی تعطیل رسمی اعلام کردهاند. علاوه بر این، مقامات محلی بصره ۱۵۰ دستگاه اتوبوس برای جابجایی رایگان زائران به شهرهای مذهبی مجهز کردهاند.
برنامه فشرده تشییع از نجف تا کربلا
طبق برنامه هماهنگشده و گزارشهای خبرگزاری آناتولی، پیکر علی خامنهای شامگاه سهشنبه ۷ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۶ تیر ۱۴۰۵) وارد فرودگاه نجف میشود. آیین تشییع عمومی از ساعت ۰۶:۰۰ صبح چهارشنبه ۸ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۷ تیر ۱۴۰۵) از مسیر کوفه آغاز شده و پس از طواف در حرم امام علی، کاروان به کربلا منتقل میشود. مراسم کربلا نیز از ساعت ۱۶:۰۰ در بینالحرمین برگزار خواهد شد و پیکر در نهایت برای خاکسپاری در ۹ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۸ تیر ۱۴۰۵) به مشهد اعزام میشود. این برنامه زمانبندی دقیق نشاندهنده هماهنگیهای وسیع میان دو کشور برای انجام هرچه سریعتر مناسک است.
پیش از این، حضور نزار آمیدی، رئیسجمهور، علی الزیدی، نخستوزیر عراق و نچیروان بارزانی، رئیس اقلیم کردستان در مراسم رسمی مصلای تهران در ۳ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۲ تیر ۱۴۰۵)، نشان داد که عراق مایل به قطع کامل رشتههای دیپلماتیک نیست، اما در قلمرو خود، بر حاکمیت ملی و استقلال تصمیمگیریهای سیاسی به شدت پافشاری میکند. به این ترتیب، مراسم تشییع پیکر رهبر پیشین ایران در شهرهای نجف و کربلا، فراتر از یک رویداد مذهبی، به تریبونی برای نمایش موازنه قدرت جدید در عراق تحت مدیریت دولتی تبدیل شده است که با طنابکشیهای سیاسی داخلی و منطقهای دستوپنجه نرم میکند.
