با ورود رسمی سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) به پرونده پایگاه هوایی «فرفورد» (RAF Fairford)، مناقشه امنیتی میان بریتانیا و جمهوری اسلامی ایران وارد مرحله‌ای تازه‌تر و حساس‌تر شد. واکنش دبیرکل ناتو در حمایت از بیانیه پیشین ۲۹ کشور غربی—که پیش‌تر به رهبری واشینگتن و با مشارکت متحدانی چون لندن، کانبرا و اتاوا صادر شده بود—نشان می‌دهد که بلوک غرب در حال گذار از یک فشار صرفاً دیپلماتیک به امنیتی‌سازی همه‌جانبه این پرونده در سطح یک ائتلاف نظامی بین‌المللی است؛ رویکردی که در تهران با واکنش اعتراضی تند و انتقاد جدی نهادهای رسمی نسبت به فرافکنی‌های بدون سند مواجه شده است.
حمایت ناتو از مواضع پیشین ۲۹ کشور؛ ارتقای سطح رویارویی
تازه‌ترین تحول در این بحران، موضع‌گیری صریح مارک روته، دبیرکل ناتو، بود که رسماً به حمایت از بیانیه ائتلاف ۲۹ کشور علیه ایران پرداخت. روته در پیامی اعلام کرد که ناتو با هم‌سویی با این بیانیه، دخالت منتسب به ایران در اقدامات خشونت‌آمیز در خاک کشورهای عضو از جمله رخداد ۲۷ سپتامبر در پایگاه فرفورد را محکوم می‌کند و مدعی شد این پیمان برای تضمین امنیت اعضای خود اقدام خواهد کرد.
این ورود تازه، در واقع مشروعیت‌بخشی نظامی به بیانیه‌ای بود که ساعاتی پیش از آن با هدایت وزارت خارجه آمریکا و همراهی متحدانی همچون استرالیا، کانادا و بریتانیا امضا شده بود. در آن بیانیه مشترک، مقامات ارشد آمریکایی اظهار کرده بودند: «هرگونه تلاش ایران برای تهدید، واداشتن به سکوت، ارعاب، آزار و اذیت، آسیب رساندن یا به اجبار کشاندن افراد در قلمرو کشورهای ما، از طریق نیروهای نیابتی یا هر شکل دیگری، غیرقابل‌قبول است.» دولت استرالیا نیز همگام با این محور، حادثه فرفورد را نشانه تداوم عملیات‌های برون‌مرزی قلمداد کرده بود.
هم‌راستا با این موج، کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، نیز با پیوستن به مواضع غرب، بر ایستادگی کامل بروکسل در کنار لندن تأکید کرد. بدین ترتیب، با پیوستن ناتو به این صف‌آرایی، حادثه فرفورد از سطح ارزیابی‌های اطلاعاتی بریتانیا به سطح یک تهدید جمعی برای کل ائتلاف نظامی غرب ارتقا یافت.
ریشه مناقشه؛ داده‌های میدانی در برابر ارزیابی‌های سیاسی لندن
شتاب غرب در سیاسی‌سازی این پرونده در شرایطی رخ می‌دهد که ارزیابی‌های نهادهای قضایی بریتانیا هنوز به نقطه قطعی نرسیده است. مبنای اولیه ادعاها به سخنان اندی برنهام، نخست‌وزیر بریتانیا، در پارلمان بازمی‌گردد که اعلام کرد طرح فرفورد «به احتمال زیاد در ایران هماهنگ شده و تقریباً به‌طور قطعی از سوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هدایت شده بود.» در پی این ادعا، لندن علی موسوی، سفیر ایران را احضار کرد و دو شهروند ایرانی از جمله روح‌الله بازقندی، از مسئولان ضدجاسوسی سپاه، را در فهرست تحریم قرار داد. کن مک‌کالوم، رئیس ام‌آی۵ نیز از گسترش تهدیدهای امنیتی سخن گفت.
با این حال، در حوزه میدانی، ماجرای ۲۷ سپتامبر صرفاً شامل توقف سه خودروی حامل بنزین در نزدیکی پایگاه بود و پلیس رسماً گزارش داد هیچ‌گونه «مواد منفجره قابل استفاده» کشف نشده است. از هفت فرد بازداشت‌شده در این رابطه نیز همگی با قرار وثیقه آزاد شده‌اند و تا کنون هیچ کیفرخواست رسمی صادر نشده است؛ امری که نشان‌دهنده تقدم تصمیم‌گیری‌های سیاسی بر روند دادرسی حقوقی در پایتخت‌های غربی است.
واکنش تند تهران؛ نقد موضع ناتو و پیشنهاد همکاری
واکنش جمهوری اسلامی ایران به این موج فزاینده، بر به چالش کشیدن بنیان‌های حقوقی این اتهامات متمرکز بوده است. در گام دیپلماتیک، علیرضا یوسفی، مدیرکل غرب اروپای وزارت امور خارجه، با احضار هوگو شورتر، سفیر بریتانیا در تهران، اعتراض شدید ایران را به «رویکرد غیرمسئولانه و اتهام‌زنی‌های بی‌پایه لندن» ابلاغ کرد. یوسفی صراحتاً بیان داشت که لندن نمی‌تواند با طرح این موضوعات، از مسئولیت مستقیم خود در همراهی با حملات نظامی آمریکا و اسرائیل علیه تمامیت ارضی ایران—که پایگاه فرفورد پیش‌تر به عنوان مقر استقرار بمب‌افکن‌های آمریکایی در آن نقش داشته است—و میزبانی از گروه‌های تروریستی شانه خالی کند.
در سطح رسانه‌های رسمی کشور نیز موضع‌گیری اخیر ناتو به شدت مورد نقد قرار گرفت. پایگاه خبری-تحلیلی «نورنیوز»، وابسته به شورای عالی امنیت ملی، ورود مارک روته به این پرونده را تکرار ادعاهای محور غربی-عبری «بدون ارائه کمترین سند و مدرک قضایی» ارزیابی کرد و آن را اقدامی هدفمند برای افزایش فشارهای روانی و سیاسی علیه تهران دانست.
از سوی دیگر، خبرگزاری رسمی دولت (ایرنا) با بازتاب سخنان سید علی موسوی، سفیر جمهوری اسلامی در لندن، یادآور شد که ایران رسماً آمادگی خود را برای هرگونه همکاری فنی و کارشناسی جهت بررسی این ادعاها اعلام کرده است؛ پیشنهادی که پایتخت‌های غربی تا کنون آن را نادیده گرفته و به جای شفاف‌سازی، بر مسیر صدور بیانیه‌های هماهنگ و تحریم پافشاری کرده‌اند.
فرفورد و کارزار موازنه قوا
پایگاه فرفورد برای ماه‌ها یکی از پایگاه‌های عملیاتی راهبردی بمب‌افکن‌های آمریکایی در منازعه با ایران بوده است و از همین رو، هرگونه اصطکاک پیرامون آن واجد وزن ژئوپلیتیک سنگینی است. ورود دیرهنگام اما راهبردی دبیرکل ناتو به این پرونده نشان می‌دهد که غرب تمایل دارد حادثه نامشخص فرفورد را فارغ از سرنوشت حقوقی مظنونان، به یک پرونده باز برای فشار بر ساختارهای دفاعی و اقتصادی ایران بدل کند.
در مقابل، راهبرد تهران بر دو اصل «بی‌اعتبارسازی ادعاهای بدون شواهد دادگاهی» و «طرح پرونده‌های پیشین غرب علیه امنیت ملی ایران» استوار است. تداوم این وضعیت، در غیاب سازوکارهای بی‌طرفانه راستی‌آزمایی، پرونده فرفورد را به یکی از محورهای پایدار اصطکاک میان ایران و مجموعه کشورهای عضو ناتو تبدیل خواهد کرد؛ روندی که روابط شکننده دیپلماتیک را در آستانه تنش‌هایی فرساینده‌تر قرار می‌دهد.
- آمریکا در حال بررسی استفاده از «مادرِ بمب‌ها» علیه زیرساخت‌های ایران؛ آیا این اقدام پایان جنگ را رقم می‌زند؟
- جدال داخلی ایران بر سر حمله به سه کشتی در تنگه هرمز و نقض تفاهم‌نامه اسلام‌آباد
- صدور حکم زندان در آلمان برای عوامل تروریسم دولتی رژیم ایران؛ محکومیت دو مزدور به اتهام توطئه قتل رهبران جامعه یهودی
- تحدید کانال‌های مالی منطقه‌ای؛ کالبدشکافی ابعاد و پیامدهای دور جدید تحریم‌های آمریکا علیه ایران
- ترکیه و اسرائیل در سوریه؛ رقابت نفوذ تا کجا پیش می‌رود؟
