تقابل آمریکا و ایران به‌سوی سناریوهای تازه‌ای از تشدید تنش پیش می‌رود. هم‌زمان، ارتش آمریکا در حال تهیه طرح‌هایی برای حملات بیشتر است؛ طرح‌هایی که در صورت تصمیم دونالد ترمب به ازسرگیری عملیات رزمی، ممکن است استفاده از بمب «جی‌بی‌یو-43/بی» معروف به «مادر بمب‌ها» برای هدف قرار دادن تأسیسات انرژی و سایت‌های مرتبط با برنامه هسته‌ای ایران را نیز در بر بگیرد.
شبکه «سی‌ان‌ان» به نقل از مقام‌های آمریکایی آگاه از برنامه‌ریزی نظامی گزارش داد که این گزینه‌ها روی میز است؛ آن هم در حالی که در داخل دولت، درباره توان این گزینه‌ها برای تحقق اهداف واشنگتن و پایان دادن به جنگ، پرسش‌هایی مطرح است.
تشدید نظامی و محاسبات سیاسی
احتمال استفاده از این سلاح، که یکی از قدرتمندترین بمب‌های متعارف غیرهسته‌ای در زرادخانه آمریکا به شمار می‌رود، به معنای تشدیدی چشمگیر در جنگی است که وارد هفتمین ماه خود شده، بی‌آنکه نشانه روشنی از نزدیک شدن دو طرف به راه‌حلی سیاسی دیده شود. با این حال، تهیه طرح‌های نظامی به معنای تصمیم برای اجرای آن‌ها نیست، زیرا ازسرگیری حملات همچنان به تصمیم ترمب بستگی دارد؛ آن هم در شرایطی که محاسبات نظامی با فشارهای سیاسی و اقتصادی و پیامدهای جنگ برای منطقه درهم تنیده است.
دولت آمریکا با این معضل روبه‌رو است که چگونه به این درگیری به شکلی پایان دهد که ترمب بتواند از تحقق اهدافش سخن بگوید، بی‌آنکه به رویارویی طولانی‌تر و پرهزینه‌تر کشیده شود. در حالی که برخی مقام‌ها معتقدند عملیات نظامی بخش بزرگی از اهداف خود را محقق کرده است، رئیس‌جمهور از اعلام پیروزی نهایی خودداری می‌کند و تأکید دارد که هنوز پرونده‌هایی باقی مانده که تعیین تکلیف نشده‌اند؛ در رأس آن‌ها جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای.
به گزارش «سی‌ان‌ان»، مشاوران کاخ سفید در هفته‌های گذشته چندین گزینه برای تعامل با تهران را بررسی کرده‌اند؛ آن هم در شرایطی که حمایت از جنگ در داخل آمریکا کاهش یافته و انتخابات میان‌دوره‌ای که قرار است سوم نوامبر برگزار شود، نزدیک است.
انتخابات بر تصمیم ترمب فشار می‌آورد
با وجود آنکه ترمب در 8 اکتبر/تشرين الأول اعلام کرد پیش از انتخابات به ایران حمله نخواهد کرد، منابع آگاه به این شبکه گفته‌اند که برخی از مشاوران او مطمئن نیستند این موضع نهایی باشد؛ موضوعی که احتمال تغییر تصمیم را همچنان زنده نگه می‌دارد.
این محاسبات در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که هزینه جنگ افزایش یافته و پیامدهای احتمالی آن بر قیمت انرژی و افکار عمومی آمریکا آشکارتر شده است. در همین حال، کاخ سفید می‌کوشد راهی برای خروج پیدا کند که به رئیس‌جمهور امکان دهد یک نتیجه سیاسی را به‌عنوان دستاورد ارائه کند، حتی اگر همه اهداف نظامی اعلام‌شده محقق نشده باشد.
طرح‌های مطرح‌شده شامل هدف قرار دادن تأسیسات انرژی بیشتری در ایران، در کنار سایت‌های مرتبط با برنامه هسته‌ای، است؛ از جمله کوه «پیک اکس» که آمریکا و اسرائیل معتقدند تهران اجزایی از برنامه هسته‌ای خود را در آن ذخیره کرده است.
قدرت تخریبی، تضمینی برای نفوذ به استحکامات نیست
به گفته منابعی که با «سی‌ان‌ان» گفت‌وگو کرده‌اند، گزینه‌های نظامی مربوط به این سایت‌ها شامل احتمال استفاده از «مادر بمب‌ها» نیز می‌شود؛ در چارچوب تلاش برای افزایش فشار بر ایران، پیش از هرگونه خروج نیروهای آمریکایی از منطقه تحت مسئولیت فرماندهی مرکزی آمریکا.
با این حال، انتخاب این سلاح لزوماً به معنای توانایی نابودی تأسیسات مستحکم زیرزمینی نیست. این بمب که حدود 9.8 تن وزن دارد، برای ایجاد یک انفجار هوایی گسترده طراحی شده و اساساً فضاهای وسیع، استحکامات سطحی و برخی تونل‌ها و سایت‌های کم‌عمق‌تر را هدف می‌گیرد، اما برای نفوذ به لایه‌های عمیق سنگی طراحی نشده است.
به همین دلیل، مقام‌های آگاه از برنامه‌ریزی نظامی، به نوشته این شبکه، درباره توان این بمب برای نابودی تأسیسات هسته‌ای مستحکم در دل کوه‌ها تردید دارند؛ از جمله سایت‌هایی که گمان می‌رود با لایه‌هایی از گرانیت احاطه شده‌اند.
این محدودیت از آن جهت اهمیت ویژه دارد که استفاده از سلاحی با قدرت تخریبی بالا، لزوماً تحقق هدف راهبردیِ از کار انداختن نهایی برنامه هسته‌ای ایران را تضمین نمی‌کند. همچنین گستردگی دامنه انفجار، در صورتی که تأسیسات نزدیک مناطق مسکونی یا زیرساخت‌های غیرنظامی هدف قرار گیرند، نگرانی‌هایی درباره تلفات غیرنظامیان و خسارت‌های گسترده ایجاد می‌کند.
سابقه افغانستان و خطر گسترش جنگ
آمریکا پیش‌تر برای نخستین بار در سال 2017 و در دوره نخست ریاست‌جمهوری ترمب، از این بمب در عملیات رزمی علیه شبکه‌ای از تونل‌های داعش در افغانستان استفاده کرده بود. اما استفاده احتمالی از آن علیه ایران، با توجه به ماهیت اهداف هسته‌ای، استحکامات عمیق، احتمال واکنش ایران و پیامدهای ناشی از گسترش دامنه رویارویی، پرسش‌های متفاوتی را مطرح می‌کند.
در این چارچوب، مسئله فقط به میزان قدرت تخریبی مربوط نمی‌شود، بلکه به این بستگی دارد که حملات تا چه اندازه می‌تواند محاسبات تهران را تغییر دهد و آن را به دادن امتیازهای سیاسی وادار کند. حملات ممکن است خسارت‌های مادی سنگینی وارد کند یا برای ارسال پیام بازدارندگی به کار گرفته شود، اما لزوماً رهبری ایران را به تسلیم در برابر خواسته‌های آمریکا وادار نخواهد کرد؛ به‌ویژه اگر تهران به این جمع‌بندی برسد که ادامه رویارویی کم‌هزینه‌تر از پذیرش شروط واشنگتن است.
در حالی که دولت آمریکا گزینه‌های تشدید تنش را بررسی می‌کند، پایان جنگ همچنان به عواملی فراتر از نابودی اهداف نظامی وابسته است؛ از جمله آمادگی دو طرف برای مذاکره، شروط هرگونه توافق، تضمین‌های مربوط به برنامه هسته‌ای و آینده حضور نظامی آمریکا در منطقه.
بنابراین، گنجاندن «مادر بمب‌ها» در میان طرح‌های احتمالی به این معنا نیست که استفاده از آن جنگ را تعیین‌تکلیف خواهد کرد؛ بلکه نشان می‌دهد واشنگتن در جست‌وجوی راهی برای دستیابی به یک دستاورد سیاسی و نظامی است، در حالی که هزینه‌های تشدید تنش و سرانجام آن همچنان به روی احتمال‌های متعدد باز است.
- آمریکا در حال بررسی استفاده از «مادرِ بمب‌ها» علیه زیرساخت‌های ایران؛ آیا این اقدام پایان جنگ را رقم می‌زند؟
- جدال داخلی ایران بر سر حمله به سه کشتی در تنگه هرمز و نقض تفاهم‌نامه اسلام‌آباد
- صدور حکم زندان در آلمان برای عوامل تروریسم دولتی رژیم ایران؛ محکومیت دو مزدور به اتهام توطئه قتل رهبران جامعه یهودی
- تحدید کانال‌های مالی منطقه‌ای؛ کالبدشکافی ابعاد و پیامدهای دور جدید تحریم‌های آمریکا علیه ایران
- ترکیه و اسرائیل در سوریه؛ رقابت نفوذ تا کجا پیش می‌رود؟
