در پی بحران‌های فزاینده امنیتی در خاورمیانه و گسترش نبرد میان آمریکا و جمهوری اسلامی، دولت عربستان سعودی طرحی راهبردی را برای ایمن‌سازی شریان‌های صادرات انرژی و دور زدن تهدیدات رژیم ایران آغاز کرده است. شاهزاده عبدالعزیز بن سلمان، وزیر انرژی عربستان سعودی، روز دوشنبه ۱۲ اکتبر ۲۰۲۶ در جریان برگزاری کنگره جهانی انرژی در ریاض رسماً اعلام کرد که این کشور ظرفیت صادرات نفت خام از مسیرهای زمینی جایگزین را ظرف ۲ تا ۳ سال آینده به ۱۰ میلیون بشکه در روز خواهد رساند. این تصمیم تاریخی، پاسخی مستقیم به باج‌خواهی دریایی تهران و حملات موشکی و پهپادی مداوم گروه‌های نیابتی وابسته به سپاه پاسداران علیه تأسیسات بازرگانی و خطوط کشتیرانی آزاد است.
به گزارش خبرگزاری بلومبرگ، ابتکار ریاض با هدف کاهش کامل وابستگی به تنگه هرمز و بی‌اثر ساختن تهدیدهای مکرر سران جمهوری اسلامی مبنی بر مسدود کردن این گذرگاه بین‌المللی طراحی شده است. خط لوله شرق به غرب عربستان موسوم به “پترولاین” که به طول ۱۲۰۰ کیلومتر نفت را از میادین شرقی در بقیق به پایانه صادراتی بندر ینبع در ساحل دریای سرخ منتقل می‌کند، در خلال جنگ جاری به سپر اصلی مقابله با شوک‌های نفتی بدل گشته است. انتقال روزانه ۵.۸ میلیون بشکه نفت از این مسیر تا ۶ اکتبر، نشان داد که سرمایه‌گذاری‌های زیرساختی عربستان توانسته مانع از تحقق اهداف رژیم تهران در فلج کردن بازارهای بین‌المللی انرژی شود.
ارتقای شریان شرق به غرب و تبدیل آن به دارایی بین‌المللی
خط لوله استراتژیک شرق به غرب که حداکثر ظرفیت اسمی آن ۷ میلیون بشکه در روز برآورد می‌شود، اکنون در کانون طرح توسعه همه‌جانبه وزارت انرژی عربستان قرار گرفته است. شاهزاده عبدالعزیز بن سلمان، وزیر انرژی عربستان سعودی، در سخنرانی خود تأکید کرد که مراحل فنی برای تقویت ایستگاه‌های پمپاژ و افزایش توان انتقال این خط لوله جهت دستیابی به سقف ۱۰ میلیون بشکه در روز آغاز شده است. وی با اشاره به پیشینه تاریخی این پروژه یادآور شد که ملک فهد بن عبدالعزیز، پادشاه پیشین عربستان سعودی، در دهه ۱۹۸۰ با درک تهدیدات پیرامونی ایده احداث این خط را پیش برد؛ تصمیمی دوراندیشانه که کارآمدی آن در بحران کنونی به اثبات رسیده است.
یکی از جنبه‌های کلیدی این راهبرد جدید، بین‌المللی‌سازی مالکیت و عملیات خط لوله شرق به غرب به منظور ایجاد یک چتر امنیتی جهانی است. وزیر انرژی عربستان تصریح کرد که ریاض در حال جذب مشارکت شرکت‌های معتبر چندملیتی در زمینه‌های مالکیت، بهره‌برداری، طراحی مهندسی و تأمین مالی این پروژه است. از نگاه مقامات سعودی، هر اندازه شمار ذی‌نفعان بین‌المللی در این زیرساخت افزایش یابد، هزینه هرگونه تعرض نظامی برای رژیم ایران و گروه‌های تروریستی وابسته به آن به شدت سنگین‌تر خواهد شد و هرگونه حمله به منزله تعرض مستقیم به منافع قدرت‌های اقتصادی جهان تلقی می‌گردد.
راهکارهای اضطراری آرامکو و تغییر کاربری خطوط گاز به نفت
هم‌گام با طرح‌های بلندمدت، تدابیر ضربتی و نوآورانه‌ای نیز برای ماه‌های آینده تدارک دیده شده است. امین ناصر، مدیرعامل شرکت ملی نفت سعودی آرامکو، با همکاری نزدیک با وزارت انرژی، پروژه تغییر کاربری موقت یکی از خطوط لوله انتقال گاز به نفت خام را عملیاتی کرده است. بر پایه گزارش خبرگزاری رویترز، این ابتکار مهندسی ظرف ۷ تا ۸ هفته آینده ظرفیتی معادل ۱.۲ میلیون بشکه در روز برای دور زدن تنگه هرمز فراهم می‌سازد که با انجام سرمایه‌گذاری‌های تکمیلی می‌تواند به سرعت تا مرز ۳ میلیون بشکه در روز افزایش یابد.
این تغییر کاربری اضطراری تا ماه مه ادامه خواهد داشت و پس از آن، خط لوله جهت شست‌وشو و آمادگی برای تأمین نیاز گاز خانگی و صنعتی در فصل اوج مصرف تابستان به حالت نخست بازمی‌گردد. با این حال، شرکت ملی نفت سعودی آرامکو در حال نصب کمپرسورها و پمپ‌های دوگانه پیشرفته است تا سامانه‌ای منعطف پدید آورد که بر اساس شرایط بحران، قابلیت سوئیچ سریع میان انتقال گاز و نفت خام را داشته باشد. این انعطاف‌پذیری عملیاتی، دست رژیم تهران را از آسیب زدن به چرخه تولید و صادرات بزرگ‌ترین عرضه‌کننده نفت جهان به کلی کوتاه می‌کند.
شکست راهبرد باج‌خواهی دریایی و نیابتی جمهوری اسلامی
اقدامات شتابان پادشاهی سعودی در ایجاد گذرگاه‌های جایگزین، بازتابی از بیزاری منطقه‌ای نسبت به سیاست‌های بی‌ثبات‌کننده جمهوری اسلامی است. سران رژیم حاکم بر تهران دهه‌هاست که با سازماندهی، تأمین مالی و تسلیح شبه‌نظامیان حوثی در یمن و گروه‌های شبه‌نظامی در عراق، امنیت شاهراه‌های تجاری را گروگان مطامع ایدئولوژیک خود قرار داده‌اند. در جنگ جاری نیز حاکمیت ایران تلاش کرد با انجام حملات پهپادی به تأسیسات انرژی و پرتاب موشک به سوی کشتی‌های تجاری در خلیج فارس و دریای سرخ، اقتصاد جهان را دستخوش بحران سازد و واشنگتن را به عقب‌نشینی وادار کند.
با این وجود، واقعیت‌های میدانی نشان می‌دهد که سیاست ارعاب رژیم ایران با بن‌بست مواجه شده است. پرتاب پهپاد توسط حوثی‌ها به سوی فرودگاه‌ها و زیرساخت‌های غیرنظامی عربستان سعودی نه تنها صادرات نفت پادشاهی را متوقف نکرد، بلکه عزم منطقه‌ای و جهانی را برای مهار پایدار این گروه‌ها جزم ساخت. تلاش تهران برای ناامن کردن تنگه باب‌المندب و تنگه هرمز عملاً کشورهای ساحلی را به سمت ایجاد مسیرهای ترانزیتی ایمن سوق داد و کارکرد اهرم‌های فشار سنتی رژیم را برای همیشه خنثی کرد.
آینده بازار انرژی و بی‌اثری اهرم‌های فشاری تهران
تحلیل‌گران بین‌المللی بازار نفت بر این باورند که تحقق جهش ۱۰ میلیون بشکه‌ای خطوط لوله عربستان، توازن قوای انرژی در خاورمیانه را به زیان جمهوری اسلامی دگرگون می‌سازد. در شرایطی که محاصره دریایی ارتش آمریکا صادرات نفت ایران را به صفر نزدیک کرده و اقتصاد رژیم را در گرداب سقوط ارزش ریال فرو برده است، عربستان سعودی جایگاه خود را به عنوان لنگرگاه قابل اعتماد امنیت انرژی جهان تثبیت می‌کند. با انتقال بخش عمده نفت خام بدون عبور از آبراه‌های پرخطر خلیج فارس، کارت بازی تهران مبنی بر بستن تنگه هرمز برای همیشه بی‌ارزش خواهد شد.
در نهایت، تحولات کنونی اثبات می‌کند که هزینه‌های سیاست جنگ‌افروزی و تروریسم دولتی، تنها دامن‌گیر خود حکومت ایران شده است. حاکمیت تهران به جای تعامل سازنده با همسایگان و مشارکت در توسعه منطقه‌ای، میلیاردها دلار از سرمایه‌های ملی مردم ایران را صرف تسلیح شبه‌نظامیان کرد، اما در عمل سبب شد تا کشورهای پیرامونی بدون نیاز به خلیج فارس مسیرهای نوین تجاری بنا کنند. این انزوای ژئوپلیتیک و زوال ژئواکونومیک رژیم نشان می‌دهد که دوران باج‌خواهی از امنیت جهانی انرژی به سر آمده و ماشین تخریب جمهوری اسلامی در آستانه ناکامی کامل قرار دارد.
- هشدار سازمان ملل؛ خطر وقوع بحران جهانی غذا بر اثر انسداد تنگه هرمز
- عمان: مذاکرات هرمز پایان یافت؛ اجرا در گرو توافق ایران و آمریکاست
- از اتهام مداخله در اعتراضات مدارس تا رد قاطع تهران؛ ابعاد امنیتی و دیپلماتیک مناقشه حجاب در جمهوری آذربایجان
- منازعه در تنگه هرمز؛ از تهدید کابل‌های فیبر نوری تا صف‌آرایی واشنگتن و پایتخت‌های منطقه
- ادامە حملات موشکی به کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز؛ اعتراف مقامات تهران به باج‌خواهی نفتی در آستانه انتخابات آمریکا
