خالد الیعقوبی، سخنگوی ریاست‌جمهوری عراق و مشاور سیاسی رئیس‌جمهوری این کشور، اعلام کرد که حفظ بی‌طرفی عراق در رویارویی تازه میان ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران بسیار دشوار خواهد بود. الیعقوبی در گفت‌وگو با شبکه خبری الجزیره هشدار داد که هرگونه تشدید تنش جدید در منطقه، عراق را “خواه بخواهد یا نخواهد” در مرکز رویدادها قرار خواهد داد. او همچنین بر این نکته تأکید کرد که توانایی عراق برای میانجی‌گری میان دو کشور در شرایط کنونی “بزرگ‌تر از توان بغداد” است و دولت عراق فعلاً نمی‌تواند چنین نقشی را ایفا کند. این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که منطقه خاورمیانه با چالش‌های امنیتی فزاینده‌ای دست و پنجه نرم می‌کند و حاکمیت عراق بارها مورد نقض قرار گرفته است.
هشدار الیعقوبی درباره پیامدهای “جنگ اخیر” و نقض حاکمیت
خالد الیعقوبی در بخش دیگری از اظهارات خود به الجزیره، به “جنگ اخیر” در منطقه اشاره کرد و گفت که این جنگ “از حد گذشت و به توافق‌ها و منشورهای بین‌المللی احترام نگذاشت.” وی توضیح داد که حریم هوایی عراق از سوی هر دو طرف درگیر مورد استفاده قرار گرفته؛ هواپیماهای آمریکایی و اسرائیلی برای حمله به ایران از آن عبور کرده‌اند و موشک‌های ایرانی نیز در جریان پاسخ‌گویی از آن گذشته‌اند. این سخنان نشان‌دهنده نگرانی عمیق بغداد از نقض حاکمیت و بی‌ثباتی‌های منطقه‌ای است که می‌تواند عراق را مستقیماً تحت تأثیر قرار دهد. عراق که خود سال‌ها درگیر منازعات داخلی و منطقه‌ای بوده است، همواره از هرگونه تشدید تنش در خاورمیانه آسیب‌پذیر بوده است. مقامات عراقی بارها بر لزوم رعایت قوانین بین‌المللی و حاکمیت کشورها تأکید کرده‌اند تا از تبدیل شدن این کشور به میدان درگیری قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای جلوگیری شود. الیعقوبی همچنین فاش ساخت که عراق در چندین مورد به شورای امنیت سازمان ملل متحد شکایت کرده، اما این شورا ترتیب اثری به این شکایت‌ها نداده است.
بیشتر بخوانید: ایران برای تأمین مالی سپاه پاسداران از بازوهای منطقه‌ای خود کمک می‌گیرد
حملات موشکی و پهپادی گسترده به اقلیم کردستان
در ماه‌های اخیر، اقلیم کردستان عراق هدف مجموعه‌ای از حملات موشکی و پهپادی گسترده از سوی جمهوری اسلامی ایران و گروه‌های مسلح نزدیک به آن قرار گرفته است. بر اساس گزارش‌های منتشر شده توسط شبکه رووداو در ماه مه ۲۰۲۶ (اردیبهشت ۱۴۰۵)، اقلیم کردستان از زمان آغاز درگیری میان ایران و آمریکا و اسرائیل در اواخر فوریه ۲۰۲۶ (اسفند ۱۴۰۴)، حدود ۸۵۵ حمله پهپادی و موشکی را متحمل شده است که در پی آن دست‌کم ۲۰ نفر کشته و نزدیک به ۱۳۰ نفر مجروح شده‌اند. ائتلاف نیروهای سیاسی کردستان ایران نیز در بیانیه‌ای در ماه مه ۲۰۲۶ (اردیبهشت ۱۴۰۵) اعلام کرد که جمهوری اسلامی از آغاز این درگیری‌ها تاکنون، بیش از ۷۰۰ بار حاکمیت عراق را نقض کرده و بیش از ۱۵۰ حمله مستقیم علیه اردوگاه‌های پناهندگان سیاسی کرد ایرانی انجام داده که در نتیجه آن دست‌کم ۲۱ نفر جان خود را از دست داده‌اند. این حملات مناطق مختلفی از جمله اربیل، سلیمانیه و دهوک را هدف قرار داده و به مواضع احزاب کرد ایرانی نظیر حزب دموکرات کردستان ایران، کومله و حزب آزادی کردستان (پاک) آسیب رسانده است. برخی از این حملات حتی فرودگاه بین‌المللی اربیل و مناطق مسکونی غیرنظامی را نیز هدف قرار داده و منجر به کشته شدن شهروندان عادی شده است. دولت مرکزی عراق و مقامات اقلیم کردستان بارها این اقدامات را محکوم کرده و آن را نقض آشکار حاکمیت ملی عراق دانسته‌اند.
چالش‌های بغداد در ایفای نقش میانجی‌گرانه
سخنگوی ریاست‌جمهوری عراق صراحتاً اعلام کرد که میانجی‌گری میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا “بزرگ‌تر از توان عراق” است و دولت فعلی عراق در حال حاضر نمی‌تواند نقش میانجی را بازی کند. این موضع‌گیری نشان‌دهنده تغییر یا تعدیل در سیاست خارجی عراق است که پیش‌تر تلاش‌هایی برای کاهش تنش‌ها میان تهران و واشنگتن انجام داده بود. در سال‌های گذشته، عراق به دلیل روابط نسبتاً متوازن خود با هر دو طرف، بارها به عنوان یک کانال ارتباطی یا میزبان مذاکرات غیرمستقیم مورد توجه قرار گرفته بود. به عنوان مثال، در اوایل سال ۲۰۲۲ (۱۴۰۰ شمسی)، بغداد میزبان چندین دور مذاکره میان مقامات سعودی و ایرانی بود که با هدف کاهش تنش‌های منطقه‌ای انجام شد. با این حال، به نظر می‌رسد تشدید اخیر تنش‌ها و پیچیدگی‌های جدید، ظرفیت عراق را برای ایفای چنین نقشی محدود کرده است. این وضعیت می‌تواند به معنای افزایش نگرانی‌ها از فقدان یک میانجی فعال در منطقه باشد، به‌ویژه در شرایطی که عراق خود نیز با فشارهای اقتصادی مواجه است.
بیشتر بخوانید: ادامه حملات پهپادی ایران بە مواضع احزاب سیاسی مخالف جمهوری اسلامی در اقلیم کردستان عراق
نفوذ گروه‌های مسلح مورد حمایت ایران در عراق
علاوه بر حملات مستقیم، حضور و فعالیت گروه‌های مسلح مورد حمایت ایران، از جمله نیروهای حشد الشعبی (بسیج مردمی عراق) و دیگر گروه‌های افراطی شیعه، نیز به پیچیدگی وضعیت امنیتی و سیاسی عراق افزوده است. حشد الشعبی که در سال ۲۰۱۴ (۱۳۹۳ شمسی) با هدف مبارزه با گروه داعش تشکیل شد، متشکل از حدود ۴۰ گروه مختلف است که عمدتاً شیعه هستند و بسیاری از آنها پیش از این نیز به‌طور مستقل علیه نیروهای ائتلاف در عراق فعالیت داشته‌اند. این گروه‌ها روابط بسیار نزدیکی با جمهوری اسلامی ایران دارند و برخی منابع آنها را بازوی نظامی-امنیتی ایران برای پیشبرد اهداف منطقه‌ای در عراق می‌دانند. اگرچه حشد الشعبی در سال ۲۰۱۶ (۱۳۹۵ شمسی) به عنوان بخشی از نیروهای مسلح عراق رسمیت یافت و اعضای آن حقوق ماهانه دریافت می‌کنند، اما وفاداری برخی از این گروه‌ها به ایران و نقش آنها در حملات به اهداف آمریکایی در خاک عراق و اقلیم کردستان، حاکمیت دولت مرکزی را با چالش مواجه کرده است. این وضعیت، دولت عراق را در موقعیت دشواری برای کنترل کامل بر تمامی نیروهای مسلح در خاک خود قرار داده و به نگرانی‌ها از تبدیل شدن عراق به میدان درگیری‌های نیابتی دامن زده است.
بیشتر بخوانید: ایران چگونه از «حوثی‌ها» برای تهدید امنیت عربستان و کشتیرانی در راستای منافع خود بهره می‌گیرد؟
تمدید مهلت تحویل تسلیحات آمریکایی و نگرانی‌های بین‌المللی
الیعقوبی در ادامه سخنان خود به دیدار مهم علی الزیدی، نخست‌وزیر عراق، با دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، اشاره کرد. او فاش ساخت که نخست‌وزیر عراق موفق شده است “طرف آمریکایی را به تمدید مهلت تحویل سلاح تا نهم ژوئیه ۲۰۲۷ (۱۸ تیر ۱۴۰۶) متقاعد کند.” این خبر حاکی از یک توافق مهم نظامی میان بغداد و واشنگتن است که می‌تواند پیامدهای امنیتی قابل توجهی برای عراق داشته باشد. تمدید مهلت تحویل تسلیحات معمولاً به معنای ادامه همکاری‌های دفاعی و امنیتی بین دو کشور است و نشان می‌دهد که عراق همچنان به دنبال تقویت توان دفاعی خود از طریق همکاری با ایالات متحده است. این توافق می‌تواند در راستای مقابله با تهدیدات تروریستی و حفظ ثبات داخلی عراق، به‌ویژه در مناطق آزادشده از گروه داعش، حیاتی باشد. در سطح بین‌المللی، دبیرکل سازمان ملل متحد و مقامات اتحادیه اروپا در ماه‌های اخیر بارها از تمامی طرف‌ها خواسته‌اند تا از اقدامات تحریک‌آمیز خودداری کرده و به راه‌حل‌های دیپلماتیک روی آورند. گزارش‌های تحلیلی از سوی اندیشکده‌های معتبر بین‌المللی نیز نشان می‌دهد که هرگونه درگیری گسترده میان ایران و آمریکا می‌تواند پیامدهای فاجعه‌باری برای کل منطقه و اقتصاد جهانی، به‌ویژه بازار انرژی، داشته باشد.
