اعلام موضع صریح وزیر امور خارجه عمان در اسلام‌آباد مبنی بر اینکه مذاکرات ایران و عمان بر سر تنگه هرمز بە پایان رسیده و هرگونه عملیاتی‌شدن تفاهمات دوجانبه با ایران در این رابطه کاملاً به توافق سیاسی بزرگ‌تر میان تهران و واشنگتن گره خورده است، ابعاد جدیدی به معادلات امنیتی و دیپلماتیک خاورمیانه بخشید. این موضع‌گیری آشکار نشان می‌دهد که ابتکارهای میانجی‌گرانه منطقه‌ای در سطح مسائل فنی و ترانزیتی به سقف نهایی خود رسیده‌اند و حل بحران کشتیرانی در خلیج فارس بدون گره‌گشایی از پرونده مناقشات بنیادین ایران و ایالات متحده، عملاً غیرممکن خواهد بود.
پایان مأموریت مسقط و اعلام شرط کلیدی
بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، در نشست خبری مشترک با محمد اسحاق‌دار، همتای پاکستانی خود در پایتخت این کشور، اظهاراتی بیان کرد که رسانه‌های داخلی از آن به عنوان یک «خط‌کشی صریح دیپلماتیک» یاد کردند. خبرگزاری‌های ایران به نقل از البوسعیدی گزارش دادند که از دیدگاه مسقط، مذاکرات با تهران درباره تنگه هرمز پایان یافته و هیچ نیازی به ادامه گفت‌وگوها در این سطح وجود ندارد.
بدر البوسعیدی: عملیاتی شدن این تفاهم‌ها و ازسرگیری کامل حمل‌ونقل و ناوبری عادی در تنگه هرمز، منوط به دستیابی به توافقی بزرگ‌تر میان ایران و آمریکاست
با این حال، نکته محوری در سخنان وزیر خارجه عمان، اعلام صریح پیوند میان این تفاهم و مناسبات تهران-واشنگتن بود. البوسعیدی با اشاره به دستیابی به «ترتیبات موقت» با تهران، اعلام کرد: «عملیاتی شدن این تفاهم‌ها و ازسرگیری کامل حمل‌ونقل و ناوبری عادی در تنگه هرمز، منوط به دستیابی به توافقی بزرگ‌تر میان ایران و آمریکاست.» وی با بیان اینکه عمان همچنان مسیر گفت‌وگو را بر تشدید رویارویی ترجیح می‌دهد، بر ضرورت حل‌وفصل مسائل باقی‌مانده تأکید کرد.
این موضع در خلال بررسی مفاد «تفاهم‌نامه اسلام‌آباد» مطرح شد؛ سندی که پس از یک دوره درگیری نظامی ۴۰ روزه و با هدف تثبیت آتش‌بس و بسترسازی برای خروج از بن‌بست کنونی، با میزبانی پاکستان پایه‌ریزی شده بود.
موضع تهران؛ پایبندی واشنگتن پیش‌نیاز اجرایی شدن تفاهمات
در ارزیابی‌های سیاسی و رسانه‌ای داخل ایران، بن‌بست فعلی نه ناشی از اختلاف‌های دوجانبه تهران و مسقط، بلکه حاصل بدعهدی‌های مستمر طرف آمریکایی قلمداد می‌شود. رسانه‌های رسمی ایران تصریح می‌کنند که تهران تعهدات خود در چارچوب مذاکرات منطقه‌ای و تفاهم‌نامه اسلام‌آباد را مشخص کرده، اما عدم تمایل واشنگتن به توقف اقدامات خصمانه و تحریم‌های فراگیر، عملاً فضای اجرای گام‌های متقابل را مسدود ساخته است.
از نگاه کارشناسان و تحلیل‌گران در تهران، خطوط مواصلاتی دریایی و تنگه هرمز، کارت برنده راهبردی در توازن قدرت با غرب به شمار می‌روند. بدین ترتیب، تقلیل دادن این موضوع به یک ترتیبات فنی صرف میان کشورهای حاشیه خلیج فارس، بدون اخذ مابه‌ازای سیاسی و اقتصادی ملموس در پرونده هسته‌ای و لغو فشارهای اقتصادی از سوی آمریکا، در دستگاه محاسباتی جمهوری اسلامی فاقد توجیه ارزیابی می‌شود.
لحن تهاجمی ترامپ در آلاسکا؛ واگرایی در واشنگتن
در نقطه‌ای کاملاً متضاد با خوش‌بینی‌های میانجی‌گران در مسقط و اسلام‌آباد، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، لحن تهاجمی خود را نسبت به تهران به نمایش گذاشت. ترامپ در جریان یک تجمع انتخاباتی در شهر واسیلا واقع در ایالت آلاسکا گفت: «منتظر بمانید و ببینید با ایران چه خواهیم کرد. به نوعی دیگر کاسه صبرمان لبریز شده و دیگر تحمل نداریم.» او هدف غایی کاخ سفید را جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای عنوان کرد.
ترامپ: منتظر بمانید و ببینید با ایران چه خواهیم کرد، کاسه صبرمان لبریز شده و دیگر تحمل نداریم
این لحن تهدیدآمیز در شرایطی اتخاذ می‌شود که در داخل ساختار سیاست خارجی آمریکا دوگانگی مشخصی وجود دارد؛ مشاوران ارشد در کمپ دیوید بر استمرار فشارهای خردکننده تأکید دارند، در حالی که نوسان تصمیم‌گیری میان اقدام نظامی پرهزینه یا استفاده از کانال‌های غیرمستقیم، دستیابی به یک چارچوب عملیاتی با تهران را در هاله‌ای از ابهام قرار داده است.
مخاطرات گره‌زدن پرونده‌های فنی به توافقات کلان
اعلام صریح وزیر خارجه عمان مبنی بر وابستگی اجرای توافق هرمز به روابط سیاسی ایران و آمریکا، پیامدهای راهبردی متعددی دارد که نیازمند موشکافی است:
شکنندگی ترتیبات موقت: اکتفا به توافقات موقت بدون مکانیسم‌های الزام‌آور و فراگیر، خطر بازگشت آنی بحران را بالا نگه می‌دارد. در صورت عدم پیشرفت در گفت‌وگوهای جامع تهران-واشنگتن، هرگونه اصطکاک امنیتی می‌تواند کل توافقات موقت مسقط را بی‌اثر سازد.
تنگه هرمز؛ اهرم فشار و تشدید هزینه‌ها: تهران با ایجاد دست‌انداز در هزینه عبور و مرور، نرخ بیمه کشتیرانی و تغییر در نحوه برخورد با شناورها، در تلاش است تا هزینه بن‌بست سیاسی را برای ایالات متحده—به‌ویژه در آستانه رویدادهای سرنوشت‌ساز سیاسی نظیر انتخابات میان‌دوره‌ای—افزایش دهد. این گزاره هرچند قدرت چانه‌زنی می‌آفریند، اما خطر توجیه‌سازی حضور نظامی سنگین‌تر قدرت‌های فرامنطقه‌ای در خلیج فارس را نیز تقویت می‌کند.
سردرگمی در تعدد کانال‌های میانجی‌گری: هم‌زمان با اتمام مأموریت دوجانبه عمان و رجوع به تفاهم‌نامه اسلام‌آباد، دوحه همچنان در انتظار پاسخ تهران به پیشنهادات متقابل آمریکاست و مسکو نیز پس از دیدارهای دیپلماتیک اخیر، خود را به عنوان واسطه جدید معرفی می‌کند. این تکثر و سردرگمی در کانال‌های میانجی، به همراه نبود ارتباط مستقیم سیاسی، امکان سوءمحاسبه را به شکل چشمگیری بالا می‌برد. سخنان صریح بدر البوسعیدی در پایتخت پاکستان، پایانی بر سناریوهای حل جزیره‌ای و جداگانه بحران‌های پیرامون ایران بود. تا زمانی که تهران و واشنگتن بر سر پرونده‌های کلان—به‌ویژه رفع تحریم‌ها، مسائل هسته‌ای و تضمین‌های امنیتی—به درکی مشترک نرسند، توافقات میان ایران و همسایگانش در زمینه عبور و مرور دریایی، تنها در قالب طرح‌هایی کاغذی و مشروط بر روی میز باقی خواهند ماند و تنگه هرمز همچنان کانون اضطراب ژئوپلیتیک جهان انرژی خواهد بود.
- صدور حکم زندان در آلمان برای عوامل تروریسم دولتی رژیم ایران؛ محکومیت دو مزدور به اتهام توطئه قتل رهبران جامعه یهودی
- تحدید کانال‌های مالی منطقه‌ای؛ کالبدشکافی ابعاد و پیامدهای دور جدید تحریم‌های آمریکا علیه ایران
- ترکیه و اسرائیل در سوریه؛ رقابت نفوذ تا کجا پیش می‌رود؟
- تکرار الگوی «عامل خارجی» در برابر بحران‌های انباشته؛ آزمون دولت پزشکیان میان ادعای وفاق و واقعیت‌های ساختاری
- قطعات چینی در موشک‌های ایران؛ حوثی‌ها در پی گسترش دامنه اهداف‌اند
