دادگاه منطقهای لاهه در هلند، فردا چهارشنبه، محاکمه یکی از فرماندهان پیشین شبهنظامیان «دفاع وطنی» را به اتهام ارتکاب جنایت علیه بشریت در سوریه آغاز میکند؛ اتهاماتی که شامل شکنجه و خشونت جنسی است. این پرونده نخستین مورد از این دست در هلند به شمار میرود؛ در حالی که سوریها همچنان پس از سقوط نظام اسد، در انتظار تحقق عدالت انتقالی در کشورشان هستند.
این پیگردها بر قانون هلند درباره جرایم بینالمللی استوار است؛ قانونی که به مراجع قضایی اجازه میدهد مرتکبان جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت را صرفنظر از محل وقوع جرم محاکمه کنند. این اقدام در راستای تعهدات هلند بر اساس اساسنامه رم، سند تأسیس دیوان کیفری بینالمللی، انجام میشود.
کیفرخواست
بر اساس بیانیه دادستانی هلند، نخستین جلسه رسیدگی در دادگاه منطقهای لاهه برای بررسی پرونده رفیق قطریب، متهم به ارتکاب جرایمی بسیار سنگین علیه غیرنظامیان سوری، قرار است فردا چهارشنبه آغاز شود.
کیفرخواست شامل اتهامهای شکنجه، خشونت جنسی و تجاوز است که در چارچوب حقوقی جنایت علیه بشریت طبقهبندی شدهاند.
تحقیقات نشان میدهد که متهم در سالهای ۲۰۱۳ و ۲۰۱۴ ریاست بخش تحقیقات شبهنظامیان «دفاع وطنی» در شهر سلمیه را بر عهده داشته است؛ دورهای که با نقض گسترده حقوق غیرنظامیان همراه بوده است.
دادهها نشان میدهد او بهطور مستقیم مسئول اجرای شکنجههای سازمانیافته یا نظارت بر آنها بوده و همچنین در مراکز بازداشت، در اعمال خشونت جنسی نقش داشته است.
بر اساس دادههای قضایی، متهم در ژوئیه ۲۰۲۱ وارد هلند شد و پناهندگی موقت دریافت کرد؛ سپس در سال ۲۰۲۲ به همراه خانوادهاش در شهر دروتن ساکن شد.
پلیس هلند ۸ دسامبر ۲۰۲۳ اعلام کرد که او را پس از تحقیقاتی که واحد جرایم جنگی پلیس ملی انجام داده بود، بازداشت کرده است.
روند محاکمه
بر اساس بیانیه دادستانی هلند، کیفرخواست شامل ۲۴ فقره اتهام کیفری است که علیه ۹ قربانی، در فاصله سالهای ۲۰۱۳ و ۲۰۱۴ در سوریه، ارتکاب یافته است.
در این بیانیه آمده است که جلسات رسیدگی در روزهای ۸، ۹، ۱۳، ۱۴، ۲۱، ۲۲ و ۲۳ آوریل و ۱۲ مه ۲۰۲۶، ساعت ۹ صبح، در دادگاه منطقهای لاهه برگزار خواهد شد. همچنین دادگاه امکان پیگیری جلسات را از طریق لینک ویدئویی به زبانهای هلندی، عربی و انگلیسی فراهم کرده است.
بر اساس جدول دادرسی، انتظار میرود دادستانی در ۲۱ آوریل دفاعیات نهایی و درخواستهای خود برای صدور حکم را ارائه کند و حکم نهایی پرونده نیز ۹ ژوئن ۲۰۲۶ صادر شود.
از سوی دیگر، میشال شماس، وکیل و فعال حقوق بشر، گفت: «اهمیت این محاکمه برای سوریها بسیار زیاد است» و به اختصاص ترجمه همزمان به زبان عربی در داخل دادگاه اشاره کرد.
شماس افزود: «ما در مرکز سوری مطالعات و پژوهشهای حقوقی، پنج سال روی این پرونده کار کردیم؛ از جمعآوری شهادتها و حمایت از قربانیان و حفاظت از شاهدان گرفته تا رسیدن به این مرحله».
در همین زمینه، المعتصم الکیلانی، متخصص حقوق کیفری بینالمللی و حقوق بشر، میگوید این محاکمه در چارچوب مجموعهای از پروندههای اروپایی قرار میگیرد که با هدف پاسخگو کردن افراد دخیل در جنایتهای ارتکابی در سوریه دنبال میشوند؛ آن هم در شرایطی که در سطح بینالمللی مسیر قضایی مؤثری وجود ندارد. همین مسئله کشورهای اروپایی را به فعال کردن صلاحیت قضایی خود برای مقابله با مصونیت از مجازات و تضمین تحقق بخشی از عدالت برای قربانیان سوق داده است.
در حالی که کشورهای اروپایی مانند آلمان، فرانسه و هلند برای محاکمه عاملان جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت در سوریه اقدام میکنند، ناظران بر این باورند که سوریه هنوز گامهای واقعی در مسیر عدالت انتقالی برنداشته است.
- تحریم یک بانک ترکیهای توسط آمریکا در چارچوب فشار مالی بر ایران
- طرح چهار قدرت غربی برای ارجاع پرونده هستهای ایران به شورای امنیت
- کاهش کمسابقه تردد شناورها در تنگه هرمز و تشدید چالشهای نفتی و ارزی ایران
- تحقیق آمریکا درباره اصابت موشک به مراسم عروسی در سیریک
- ادامه مذاکرات بغداد و واشنگتن برای انحصار سلاح در دست دولت
