آشفتگی بیسابقه در تنگه هرمز بازار انرژی جهان را تحت فشار گذاشت: توقف محمولهها و عبور بهای نفت از ۱۰۵ دلار
قاهره/لندن — با وخیمتر شدن وضعیت امنیتی در تنگه هرمز در پی گسترش دامنه رویارویی میان ایران و ایالات متحده، نگرانیها در بازارهای جهانی انرژی شدت گرفته است؛ وضعیتی که در افت تردد دریایی تا سطحی بازتاب یافت که حسابهای رصدکننده حملونقل دریایی در پلتفرم «ایکس» آن را «تقریباً متوقف» توصیف کردند. همزمان، بهای نفت و گاز بار دیگر جهش کرده و هشدارها درباره موجی از تورم جهانی افزایش یافته است.
در ساعتهای گذشته، پستهایی در شبکههای اجتماعی دستبهدست شد که از توقیف دو کشتی «مرتبط با اسرائیل» توسط نیروی دریایی سپاه پاسداران ایران به اتهام ارتکاب «تخلفات دریانوردی» در داخل تنگه و انتقال آنها به سواحل ایران خبر میداد. این رخداد در شرایطی روی داده که نشانههای نظامیشدن حساسترین گذرگاه تجارت جهانی انرژی رو به افزایش است.
افت شدید تردد: از روزانه ۱۳۰ کشتی به پنج فروند
بر اساس دادههای منتشرشده در «ایکس» از سوی حسابهای رصدکننده تردد کشتیها، در ۲۴ ساعت گذشته تنها پنج کشتی از تنگه عبور کردهاند؛ در حالی که پیش از آغاز جنگ این رقم حدود ۱۳۰ کشتی در روز بود. همچنین نفتکشهای بزرگ تقریباً بهطور کامل ناپدید شدهاند؛ موضوعی که نشان میدهد تردد کشتیرانی بیش از ۹۰ درصد کاهش یافته است. این تحول بسیار خطرناک تلقی میشود، زیرا تنگه هرمز گلوگاه اصلی جریان انرژی از خلیج به آسیا و اروپا به شمار میرود.
برآوردهای منتشرشده در این پلتفرم نشان میدهد تولید نفت در خلیج حدود ۵۷ درصد کاهش یافته که معادل ۱۴.۵ میلیون بشکه در روز است و از ماه مارس تاکنون نیز در مجموع نزدیک به ۶۰۰ میلیون بشکه از عرضه جهانی حذف شده است. هرچند راستیآزمایی مستقل و فوری این ارقام دشوار است، اما جهتگیری کلی آنها با جهش قیمتها و افزایش حق بیمه ریسک در بازارهای حملونقل و بیمه همخوانی دارد.
جهش قیمتها: برنت بالای ۱۰۵ دلار و افزایش بهای سوخت در ایالات متحده
در بازارها، نفت خام برنت برای ششمین روز پیاپی به روند صعودی خود ادامه داد و بنا بر پستهای منتشرشده، در محدوده ۱۰۵ تا ۱۰۸ دلار برای هر بشکه معامله شد؛ در حالی که نفت خام وست تگزاس نیز در سطوح بالایی نوسان داشت. همچنین بر اساس ارقامی که در «ایکس» منتشر شد، بهای بنزین در ایالات متحده به حدود ۴.۰۶ دلار برای هر گالن رسید؛ مسئلهای که بار دیگر نگرانی مصرفکنندگان از موج تازه افزایش هزینههای حملونقل و مواد غذایی را پررنگ کرده است.
حساسیت بازارها از آنجا ناشی میشود که بر اساس برآوردهایی که بارها در گزارشهای آژانس بینالمللی انرژی (IEA) و اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA) و نیز بررسیهای بازار منتشرشده در وبسایت مؤسسات بینالمللی حملونقل و بیمه آمده، نزدیک به یکپنجم مصرف نفت جهان و همچنین مقادیر زیادی گاز طبیعی مایع از تنگه هرمز عبور میکند. در همین چارچوب، پستهایی در «ایکس» از اختلال در حدود ۲۰ درصد از عرضه جهانی گاز طبیعی مایع خبر دادهاند.
تهران: «اداره تنگه دستاورد جنگ است»… و اروپا از اعزام نیرو سخن میگوید
در عرصه سیاسی و نظامی، اظهارات رسمی بر شدت تنش افزود. پستهایی به نقل از سخنگوی وزارت دفاع ایران گزارش دادند که گفته است: «قرار گرفتن تنگه هرمز تحت مدیریت نیروهای مسلح ما یک دستاورد جنگی است… این امر ابزاری برای مهار دشمنان ایران و تحقق مطالبات ماست… ما بخشی از توان موشکی خود را به کار گرفتهایم و بخش عمده آن هنوز استفاده نشده است.» در مقابل، وزیر دفاع آلمان — بنا بر آنچه حسابهای خبری منتشر کردهاند — از اعزام یگانهای دریایی به دریای مدیترانه در آمادگی برای احتمال مشارکت در تأمین امنیت کشتیرانی تا تنگه خبر داد.
این تحرکات بازتابدهنده بازگشت نگرانیهای قدیمی درباره «بینالمللی شدن» امنیت گذرگاههای دریایی است؛ سناریویی که از زمان «جنگ نفتکشها» در دهه ۱۹۸۰ تا حوادث توقیف کشتیها و حمله به تأسیسات انرژی در دهه گذشته، همواره با موجهای پیشین تنش در خلیج گره خورده است.
گسترش تحریمها: واشنگتن حلقه فشار بر صادرات ایران را تنگتر میکند
از نظر اقتصادی، ایالات متحده فشار را از مسیر تحریمها افزایش داده است. پستهایی حاکی از آن بود که واشنگتن یک پالایشگاه چینی و حدود ۴۰ شرکت کشتیرانی مرتبط با حمل نفت ایران را تحریم کرده است. همچنین از قول اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا نقل شد که ایالات متحده «قصد تمدید معافیتها برای خرید نفت روسیه یا ایران را ندارد» و این ممنوعیت «صادرات نفت ایران را متوقف میکند و تهران را بهزودی به کاهش یا توقف تولید سوق میدهد».
این اقدامات در حالی انجام میشود که پستهایی از به بنبست رسیدن گفتوگوهای آتشبس در اسلامآباد خبر میدهند؛ موضوعی که احتمال تداوم این آشفتگی برای دورهای طولانیتر را افزایش میدهد و خطر رکود تورمی را در اقتصادهای واردکننده انرژی، بهویژه در آسیا و اروپا، بیشتر میکند.
مسیرهای جایگزین محدود و توان جبران ناکافی است
با وجود برخی گزینههای جایگزین مانند خطوط لوله به بنادر دریای سرخ، پستها نشان میدهد مسیر عربستان به ینبع با حدود ۸۰ درصد ظرفیت هدفگذاریشده خود کار میکند؛ یعنی نزدیک به ۴ میلیون بشکه در روز. با این حال، کارشناسان انرژی معمولاً — بر اساس تحلیلهای منتشرشده در وبسایت مؤسسات پژوهشی بینالمللی — تأکید میکنند که ظرفیت مازاد و مسیرهای جایگزین برای جبران یک توقف طولانیمدت در هرمز کافی نیست؛ موضوعی که قیمتگذاری سریع حق بیمه ریسک ژئوپلیتیکی را توضیح میدهد.
جمعبندی: با کاهش عبور و مرور دریایی، توقیف کشتیها، تشدید اظهارات نظامی و گسترش تحریمها، نگاهها به تحولات روزهای آینده دوخته شده است؛ تحولاتی که عامل اصلی تعیینکننده مسیر قیمت انرژی و تورم جهانی خواهد بود. اگر اختلال در سطوح فعلی ادامه یابد، بحران هرمز ممکن است از یک شوک موقت قیمتی به بحرانی ممتد در عرضه تبدیل شود؛ بحرانی که به رشد جهانی ضربه میزند و نقشه تجارت انرژی را از نو ترسیم میکند.
