پروژه کریدور اقتصادی هند-خاورمیانه-اروپا که از آن بهعنوان یکی از بزرگترین طرحهای اتصال تجاری جهان یاد میشد، پس از حملات گروه «حوثی» همسو با تهران به کشتیهای مرتبط با اسرائیل یا عازم بنادر آن، با تهدیدهای امنیتی در دریای سرخ و خلیج عدن وارد مرحله تازهای از پیچیدگی شده است.
در مطالعهای که شورای اروپایی روابط خارجی «ECFR» منتشر کرده، هشدار داده شده است که تداوم حملات دریایی از مبدأ یمن، در کنار تشدید تنشهای منطقهای، ممکن است قدرتهای بینالمللی و منطقهای را به بازطراحی این پروژه متناسب با شرایط جنگ و بیثباتی منطقه سوق دهد.
این پروژه در جریان نشست گروه ۲۰ در دهلی نو در سپتامبر ۲۰۲۳، با حمایت ایالات متحده آمریکا و شرکایش اعلام شد و بهعنوان کریدوری راهبردی معرفی شد که هند را از طریق خاورمیانه و از راه شبکهای از بنادر، خطوط راهآهن، مسیرهای انرژی و کابلهای دیجیتال که از امارات، عربستان سعودی، اردن و اسرائیل عبور میکند، به اروپا متصل میکند.
دریای سرخ محاسبات را تغییر میدهد
اما این مطالعه که هیو لوفات و ایلی جیرانمایه آن را تهیه کردهاند و «الموقع بوست» آن را به عربی برگردانده است، میگوید جنگ غزه و تشدید تنشهای منطقهای پس از آن، شکنندگی فرضهای زیربنایی این پروژه را آشکار کرده است؛ بهویژه در شرایطی که دریای سرخ به یکی از پرتنشترین مناطق کشتیرانی جهان تبدیل شده است.
این دو پژوهشگر اشاره کردند که حملات گروه «حوثی» در نزدیکی تنگه بابالمندب، شمار زیادی از شرکتهای بزرگ کشتیرانی جهان را وادار کرده است مسیر کشتیهای خود را به سمت دماغه امید نیک تغییر دهند؛ موضوعی که به افزایش زمان سفرهای دریایی و بالا رفتن هزینههای حملونقل، بیمه و انرژی منجر شده است.
حدود ۱۲ درصد تجارت جهانی از دریای سرخ عبور میکند و همین امر باعث میشود هرگونه اختلال امنیتی در این پهنه آبی، بهطور مستقیم بر زنجیرههای تأمین بینالمللی اثر بگذارد؛ بهویژه برای اروپا که به خطوط کشتیرانی ورودی از آسیا از طریق کانال سوئز وابسته است.
این مطالعه بر این باور است که پروژه در شکل کنونی خود بر وجود محیطی نسبتاً باثبات در خاورمیانه استوار بوده است؛ فرضی که با تنشهای امتدادیافته از غزه تا دریای سرخ و خلیج عدن دیگر برقرار نیست.
پیامدهای حملات «حوثی»
بر اساس این مطالعه، یمن امروز بهدلیل حملات «حوثیها» به عاملی اثرگذار در محاسبات تجارت و انرژی جهانی تبدیل شده است؛ همزمان نگرانیهای اروپا درباره تأثیر درگیری یمن بر امنیت تأمین و ایمنی رفتوآمد دریایی رو به افزایش است.
این دو پژوهشگر تأکید کردند که موفقیت آینده این کریدور اقتصادی به توانایی کشورهای ذیربط در ایجاد ترتیبات امنیتی مؤثرتر در دریای سرخ، در کنار ساخت زیرساختی انعطافپذیرتر و قادر به مقابله با اختلالات منطقهای، بستگی خواهد داشت.
این مطالعه همچنین آینده پروژه را به رقابت ژئوپلیتیکی گستردهتر پیوند زده است؛ بهویژه در شرایطی که ایالات متحده آمریکا و شرکایش در پی ارائه جایگزینی راهبردی برای ابتکار کمربند و جاده چین و تقویت پیوندهای تجاری میان هند و اروپا از مسیر خاورمیانه هستند.
با این حال، این مطالعه هشدار داده است که نادیده گرفتن واقعیت امنیتی در یمن و دریای سرخ ممکن است اجرای پروژه را به فرایندی دشوار تبدیل کند؛ آن هم در زمانی که مسیرهای کشتیرانی بینالمللی بیش از پیش با روند درگیریهای منطقهای در این منطقه گره خوردهاند.
