دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، گفت ایران با نداشتن سلاح هستهای موافقت کرده است؛ تازهترین نشانه از پیشرفت تماسها میان واشنگتن و تهران، آن هم با وجود تنشهای نظامیای که منطقه در ماههای اخیر شاهد آن بوده است.
ترامپ این اظهارات را در گفتوگو با پادکست «Pod Force One» مطرح کرد و گفت ایرانیها «عملاً با نداشتن سلاح هستهای موافقت کردهاند». او این تحول را یکی از مهمترین نتایج فشارهای سیاسی و نظامی آمریکا در ماههای گذشته دانست.
ترامپ همچنین گفت در صورت پیشرفت مذاکرات در مسیر مطلوب، احتمال دارد در آینده با مجتبی خامنهای، رهبر ایران، دیدار کند و افزود او بهطور مستقیم یا غیرمستقیم در روند تصمیمگیری در ایران مشارکت دارد.
فشارها، زمینهساز امتیازدهی
اظهارات ترامپ در شرایطی مطرح میشود که تهران در بیش از یک جبهه با فشارهای فزاینده روبهروست؛ از تحریمهای اقتصادی گرفته تا پرونده برنامه هستهای و محدودیتهای اعمالشده بر کشتیرانی در تنگه هرمز.
ایران در هفتههای گذشته کوشیده است مذاکرات را به چند پرونده منطقهای، از جمله لبنان و تشدید تنش نظامی با اسرائیل، گره بزند و همچنین از بستن تنگه هرمز و مختل کردن دیگر گذرگاههای دریایی سخن گفته است. با این حال، واشینگتن همچنان بر پرونده هستهای بهعنوان اولویتی غیرقابل چشمپوشی متمرکز است.
ناظران معتقدند سخنان ترامپ درباره موافقت اولیه ایران با کنار گذاشتن سلاح هستهای، بازتابدهنده حجم فشارهایی است که تهران را به نشان دادن انعطاف بیشتر در مقایسه با مواضع پیشینش واداشته است؛ مواضعی که هرگونه محدودیت اضافی بر برنامه هستهای را رد میکرد.
خامنهای در مذاکرات حضور دارد
رئیسجمهوری آمریکا تأکید کرد که مجتبی خامنهای در روند مذاکرات نقش دارد و گفت ایرانیها «احترام زیادی برای او قائلاند» و او در مدیریت گفتوگوهای جاری سهم دارد.
این اظهارات پس از گزارشهای آمریکایی مطرح میشود که از افزایش نقش خامنهای در اداره امور کشور از زمان تصدی مقام رهبری به جانشینی پدرش خبر دادهاند؛ آن هم در حالی که همچنان ابهامهایی درباره حضور علنی او و وضعیت جسمانیاش وجود دارد.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، پیشتر نیز گفته بود واشینگتن بر این باور است که خامنهای بهطور فزایندهای در روند تصمیمگیری مشارکت دارد، هرچند بیشتر ارتباطات او از طریق واسطهها یا پیامهای مکتوب انجام میشود.
لبنان، تفاهمها را پیچیده میکند
ترامپ درباره پرونده لبنان نیز از ادامه تنش میان اسرائیل و «حزبالله» ابراز نارضایتی کرد و گفت این نارضایتی را از تداوم عملیات نظامی به بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، منتقل کرده است.
ترامپ گفت رابطهاش با نتانیاهو همچنان خوب است، اما اذعان کرد که درباره تحولات اخیر لبنان با او «با لحنی تند» صحبت کرده است.
این اظهارات همزمان با تلاشهای آمریکا برای تثبیت تفاهمهای کاهش تنش در جبهه لبنان مطرح شده است؛ در شرایطی که تهران میکوشد تشدید تنش در لبنان را بهعنوان اهرم فشار در مذاکراتش با واشنگتن به کار گیرد. به باور تحلیلگران، این رویکرد تلاشی برای گره زدن پروندههای منطقهای به مذاکرات هستهای و به تعویق انداختن تعهدات مربوط به برنامه هستهای ایران است.
توافق یا مرحلهای آزمایشی؟
با وجود سخنان ترامپ درباره پیشرفت مذاکرات، پروندههای اصلی میان دو طرف همچنان حلنشده باقی مانده است؛ از جمله آینده برنامه موشکی ایران، سازوکارهای نظارت بر فعالیتهای هستهای و نیز تحریمهای اقتصادی.
با این همه، اعلام رئیسجمهوری آمریکا مبنی بر موافقت ایران با نداشتن سلاح هستهای، اگر از سوی تهران نیز بهطور رسمی تأیید شود، تحولی مهم در مسیری بحرانی خواهد بود که دههها یکی از پیچیدهترین پروندههای خاورمیانه بوده است.
به نظر میرسد اظهارات ترامپ، بیش از آنکه صرفاً گام نخست در مذاکراتی طولانی و همچنان پر از موانع سیاسی و امنیتی باشد، نشانه آغاز توافقی گستردهتر میان واشنگتن و تهران است.
