تداوم تنش‌های نظامی میان حزب‌الله و تل‌آویو، هشدارهای کوبنده فرمانده نیروی قدس سپاه به ارتش اسرائیل و تهدیدهای تند دونالد ترامپ، آینده مذاکرات دیپلماتیک را در هاله‌ای از ابهام فرو برده است.
منطقه بحران‌زده خاورمیانه در آستانه یکی از حساس‌ترین و سرنوشت‌سازترین دوره‌های تاریخی خود قرار گرفته است. در شرایطی که تلاش‌های دیپلماتیک چندجانبه برای مهار درگیری‌ها و جلوگیری از شعله‌ور شدن یک جنگ تمام‌عیار ادامه دارد، شکنندگی توافق‌های آتش‌بس موقت در میدان نبرد و تقابل هم‌زمان مواضع بازیگران کلیدی، رسیدن به یک صلح پایدار را بیش از هر زمان دیگری دشوار کرده است.
هشدار فرمانده نیروی قدس و واکنش سرسختانه تل‌آویو
در این میان، تنش‌های کلامی و تهدیدهای مستقیم نظامی میان تهران و تل‌آویو به شدت افزایش یافته است. شبکه خبری الجزیره گزارش داد که اسماعیل قاآنی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران، در پیامی صریح به زبان عبری خطاب به نظامیان ارتش اسرائیل هشدار داده است که تداوم اشغالگری و تجاوز در جنوب لبنان با شکست و اخراج خفت‌بار آن‌ها همراه خواهد بود. فرمانده نیروی قدس با اشاره به اینکه ارتش اسرائیل ظرف کمتر از چهار روز بیش از ۱۰۰ کشته و مجروح متحمل شده، تأکید کرد که اصرار بر ماندن در این مناطق، سناریوی خروج سراسیمه و تاریخی سال ۱۳۷۹ (۲۰۰۰) را دوباره تکرار خواهد کرد.
این هشدارهای تند نظامی بلافاصله با موضع‌گیری قاطع تل‌آویو روبه‌رو شد. به گزارش پایگاه خبری میدل ایست آی، یسرائیل کاتس، وزیر دفاع اسرائیل در تاریخ ۱ تیر ۱۴۰۵ (۲۲ ژوئن ۲۰۲۶) اعلام کرد که این کشور هیچ برنامه‌ای برای عقب‌نشینی از قلعه راهبردی بوفور (شقیف) ندارد و حضور در این دژ مرتفع را برای امنیت ارتش و شهرک‌های منطقه الجلیل حیاتی می‌داند. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، نیز بر تداوم این حضور نظامی پافشاری کرد؛ هرچند گزارش‌های تحلیلگران کانال ۱۲ تلویزیون اسرائیل حاکی از آن است که فشارهای بین‌المللی ممکن است تل‌آویو را ناگزیر به پذیرش برخی عقب‌نشینی‌های محدود در پشت پرده کند.
آتش‌بس متزلزل و هشدارهای تند دونالد ترامپ
آتش‌بس شکننده‌ای که با تلاش‌های بین‌المللی در ۲۹ خرداد ۱۴۰۵ (۱۹ ژوئن ۲۰۲۶) میان ارتش اسرائیل و حزب‌الله تمدید شد، عملاً نتوانست آرامش پایدار را به منطقه بازگرداند. خبرگزاری دویچه‌وله از وقوع موج جدیدی از حملات ارتش اسرائیل به مناطق مختلف لبنان خبر داد که ده‌ها قربانی بر جای گذاشت؛ اقدامی که تل‌آویو آن را واکنشی به پرتاب راکت از سوی حزب‌الله عنوان کرد.
در بحبوحه این درگیری‌های خونین، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، با انتشار پیامی تند در شبکه اجتماعی تروث سوشال، لحن تهدیدآمیز جدیدی علیه تهران اتخاذ کرد. به گزارش روزنامه گاردین، ترامپ به ایران هشدار داد که باید فوراً جلوی اقدامات تنش‌زای نیروهای تحت حمایت خود را در لبنان بگیرد، در غیر این صورت واشنگتن ضربه‌ای به مراتب سنگین‌تر از حملات گذشته به ایران وارد خواهد کرد. او همچنین در گفتگو با شبکه فاکس‌نیوز تهدید کرد که هرگونه تلاش برای انسداد مجدد تنگه هرمز با واکنش قاطع و تصرف این آبراه راهبردی توسط ایالات متحده مواجه خواهد شد.
بن‌بست در مذاکرات سوئیس و خروج هیئت ایرانی
این مواضع تهاجمی بلافاصله روند گفتگوهای دیپلماتیک را با چالشی جدی روبه‌رو کرد. خبرگزاری شین‌هوا گزارش داد که هیئت نمایندگی ایران به ریاست محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، در اعتراض به تهدیدهای مستقیم ترامپ، میز مذاکرات در شهر بورگن‌اشتوک سوئیس را ترک کردند. این مذاکرات با هدف پیاده‌سازی سازوکارهای تفاهم صلح و بازگشایی مسیرهای تجاری و کشتیرانی در حال برگزاری بود. به گزارش خبرگزاری فارس، قالیباف ضمن بی‌ارزش خواندن تهدیدهای لفظی ایالات متحده، بر آمادگی کامل نیروهای مسلح ایران برای پاسخ به هرگونه ماجراجویی تاکید کرد.
کالبدشکافی پیوند راهبردی تهران و حزب‌الله
در تحلیل ابعاد این بحران، بازخوانی ماهیت واقعی رابطه ایران و حزب‌الله لبنان از اهمیت بالایی برخوردار است. بر اساس واکاوی‌های وب‌سایت تحلیلی رویداد ۲۴، به‌کارگیری تعبیر «نیروی نیابتی» توسط رسانه‌های غربی، تقلیل‌دهنده واقعیت پویای این ساختار است. حزب‌الله اگرچه در سال ۱۳۶۱ (۱۹۸۲) با حمایت مستقیم سپاه پاسداران تأسیس شد، اما به عنوان یک جریان سیاسی اصیل در ساختار حاکمیتی بیروت ادغام شده و پایگاه اجتماعی و مدنی قدرتمندی در لبنان دارد. با این حال، تعهد و همسویی راهبردی این گروه با دکترین بازدارندگی و دفاعی تهران، آن را به سپر دفاعی اصلی ایران در مرزهای شمالی اسرائیل تبدیل کرده است.
تفاوت‌های بنیادین حزب‌الله با حشدالشعبی و انصارالله یمن
تمایزهای ساختاری چشمگیری میان حزب‌الله لبنان با سایر گروه‌های محور همسو با ایران وجود دارد:
– قدمت و انسجام نظامی: حزب‌الله با پیشینه‌ای بیش از چهار دهه، از یک ارتش کلاسیک مجهز و سیستم اطلاعاتی بسیار پیچیده بهره می‌برد؛ در حالی که حشدالشعبی عراق پس از یورش داعش در سال ۱۳۹۳ (۲۰۱۴) تشکیل شد و به عنوان یک چتر ائتلافی، انسجام متمرکز حزب‌الله را ندارد.
– نوع نقش‌آفرینی در حاکمیت: انصارالله یمن برخلاف حزب‌الله که در چارچوب نظام طایفه‌ای لبنان فعالیت می‌کند، عملاً اداره پایتخت و بخش‌های وسیعی از کشور را به عنوان یک دولت در دست دارد. موقعیت ناهموار جغرافیایی یمن نیز آزادی عمل بالایی برای عملیات‌های مستقل به حوثی‌ها بخشیده است.
– میزان انطباق تصمیم‌گیری: در شرایطی که حشدالشعبی و انصارالله در تصمیم‌گیری‌های حساس منطقه‌ای گرایش‌های بومی خود را نشان داده‌اند (مانند تصرف صنعا در سال ۱۳۹۳ بدون هماهنگی با تهران)، حزب‌الله به دلیل باور ایدئولوژیک مطلق به اصل ولایت فقیه، هماهنگ‌ترین و نزدیک‌ترین بازوی راهبردی به کانون تصمیم‌گیری در تهران به شمار می‌رود.
چشم‌انداز موازنه قدرت در منطقه
تحولات پس از وقایع ۱۵ مهر ۱۴۰۲ (۷ اکتبر ۲۰۲۳) نشان می‌دهد که تل‌آویو و واشنگتن راهبرد خود را بر مهار همیشگی توان نظامی حزب‌الله متمرکز کرده‌اند. با این حال، کارشناسان اندیشکده امنیت ملی اسرائیل هشدار می‌دهند که تلاش برای اشغال بلندمدت جنوب لبنان بدون ارائه یک افق دیپلماتیک روشن، ارتش اسرائیل را در باتلاق یک جنگ فرسایشی بی‌انتها گرفتار خواهد کرد؛ چرا که حزب‌الله پدیده‌ای اجتماعی و ریشه‌دار در جامعه لبنان است که با تکیه بر ابزارهای صرفاً نظامی برچیده نخواهد شد.
