در حالی که مذاکرات حساس میان ایران و ایالات متحده آمریکا در کوهستان‌های سوییس به مراحل تعیین‌کننده‌ای رسیده است، افشای ناگهانی مکاتبات محرمانه در تهران، پرده از شکافی عمیق در سطوح عالی حاکمیت ایران برداشته است. محمود نبویان، نایب‌رئیس شورای عالی امنیت ملی و عضو سابق تیم مذاکره‌کننده، در یک گفتگوی زنده و جنجالی با صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، مدعی شد که تیم مذاکره‌کننده فعلی از فرامین صریح رهبری تخطی کرده است.
این اظهارات که بلافاصله با قطع پخش زنده و حذف آرشیو برنامه همراه شد، نشان‌دهنده تنشی بی‌سابقه در ساختار سیاسی ایران همزمان با پیشبرد دیپلماسی بین‌المللی است. محمود نبویان در این مصاحبه مدعی شد که نامه‌های محرمانه‌ای از سوی مجتبی خامنه‌ای، رهبر جدید ایران، رویت کرده که در آن‌ها تأکید شده تیم مذاکره‌کننده از حدود اختیارات و مأموریت‌های تعیین‌شده خود فراتر رفته است.
افشاگری نبویان ساعتی پس از پخش، با واکنش تند دستگاه‌های رسمی روبرو شد. صدا و سیما اظهارات محمود نبویان را مصداق تخلف قانونی و شایسته پیگرد قضایی دانست و یکی از مقامات ارشد این سازمان نیز از سمت خود استعفا کرد. این در حالی است که اردوگاه محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و مذاکره‌کننده ارشد ایران در سوییس، خواستار شناسایی و برخورد با عاملان انتشار این اطلاعات طبقه‌بندی شده است. جریان‌های میانه رو و اصلاح‌طلب معتقدند که این اقدام توسط تندروهای جبهه پایداری با هدف تخریب روند مذاکرات و تضعیف دولت مسعود پزشکیان طراحی شده است.
این رویداد نشان می‌دهد که رهبر جدید ایران برخلاف رویه‌های گذشته، رویکردی بسیار مستقیم و جزئی‌نگر را در قبال مذاکرات در پیش گرفته است. گزارش‌ها حاکی از آن است که مجتبی خامنه‌ای به جای سخنرانی‌های عمومی یا پیام‌های صوتی، از طریق مکاتبات مکتوب و ارسال پرسش‌های دقیق به تیم مذاکره‌کننده، روند گفتگوها را هدایت می‌کند. حتی گفته می‌شود در برخی موارد، تیم مذاکره‌کننده ناچار شده است برای دریافت دستورالعمل‌های جدید، تا دو هفته در انتظار پاسخ مکتوب رهبری بماند.
یازده شرط رهبری و ادعای تخطی تیم مذاکره‌کننده از خطوط قرمز
محمود نبویان در بخش‌های سانسور شده مصاحبه خود مدعی شد که رهبری ۱۱ شرط قطعی برای ادامه مذاکرات تعیین کرده است که تیم مذاکره‌کننده در گفتگوهای قبلی در اسلام‌آباد آن‌ها را نادیده گرفته است. این شروط شامل دریافت خسارت از ایالات متحده آمریکا، حفظ کامل حق غنی‌سازی اورانیوم، لغو همه‌جانبه تحریم‌ها، آزادسازی دارایی‌های بلوکه شده و اعمال حاکمیت کامل بر تنگه هرمز است. محمود نبویان تأکید کرد که طبق دستور رهبری، بازگشایی این آبراه راهبردی تنها در صورتی مجاز است که واشینگتن با پرداخت غرامت موافقت کند؛ موضوعی که تا کنون با مخالفت دولت آمریکا روبرو شده است.
یکی از نکات برجسته در این شروط، اصرار رهبری بر انحصار مدیریت ایران بر تنگه هرمز و دریافت عوارض از شناورهای عبوری است. طبق ادعای محمود نبویان، مجتبی خامنه‌ای دستور داده است که درآمدهای حاصل از این عوارض باید مستقیماً صرف بهبود معیشت مردم، خانواده‌های شهدا و ایثارگران شود. وی مدعی شد که رهبری در پیامی به تیم مذاکره‌کننده نوشته است: “آنچه در مذاکرات پاکستان توافق شد، با آنچه قرار بود رخ دهد و شرط مشروعیت مذاکرات بود، کاملاً متفاوت است و گفتگوها باید متوقف شود.” این پیام نشان‌دهنده نارضایتی عمیق هسته سخت قدرت از نتایج اولیه دیپلماسی دولت مسعود پزشکیان است.
در همین راستا، محمود نبویان در کانال تلگرام خود نیز به این افشاگری‌ها ادامه داد و مدعی شد که انتشار این مطالب فاش کردن اسناد سری نیست، بلکه بیان حقیقتی است که مردم باید از آن آگاه باشند. او پرسید که چرا مأموران و دیپلمات‌ها از فرامین امام خود سرپیچی کرده‌اند و چرا مردم نباید بدانند که دستورات واقعی رهبری چه بوده است؟
تنش‌های جناحی در تهران؛ تقابل جبهه پایداری با اردوگاه قالیباف
افشاگری‌های اخیر، آتش اختلافات قدیمی میان جبهه پایداری و حامیان محمدباقر قالیباف را شعله‌ورتر کرده است. سخنگوی تیم مذاکره‌کننده ایران، سخنان محمود نبویان را قدیمی و تحریف‌شده خوانده و آن را تلاشی برای کارشکنی در مسیر منافع ملی توصیف کرد.
اعضای تیم محمدباقر قالیباف معتقدند که تندروها با استفاده از تریبون‌های رسمی، سعی دارند با ابزار قرار دادن نام رهبری، ابتکار عمل را از دست دولت و مجلس خارج کنند. این در حالی است که مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، تلاش کرده است تا با ایجاد اجماع، مذاکرات را به پیش ببرد.
گزارش‌های رسیده از سوییس حاکی از آن است که انتشار این خبر در میانه مذاکرات، باعث بهت و حیرت هیئت‌های خارجی شده است. جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، که برای پیشبرد گفتگوها در سوییس حضور دارد، پیش از این با هیئت‌های واسطه از پاکستان و قطر دیدار کرده بود.
اکنون با مطرح شدن ادعای “عدم مشروعیت مذاکرات” از سوی نزدیکان به جبهه پایداری، این سوال بزرگ ایجاد شده است که آیا تیم مذاکره‌کننده فعلی واقعاً از حمایت کامل حاکمیت برخوردار است یا خیر. این بی‌ثباتی در مواضع داخلی، قدرت چانه‌زنی ایران را در برابر مطالبات واشینگتن به حداقل می‌رساند.
ابهام در مشروعیت مذاکرات و پیش‌شرط‌های چهارگانه توافق‌نامه
محمود نبویان مدعی است که بر اساس یادداشت تفاهم اولیه، چهار پیش‌شرط اساسی باید پیش از آغاز هرگونه مذاکره در سوییس اجرا می‌شد که تیم مذاکره‌کننده نسبت به آن‌ها بی‌توجه بوده است. این شروط عبارتند از: پایان اشغالگری در لبنان و خروج کامل نیروها، آزادسازی پول‌های بلوکه شده توسط آمریکا (و نه استقراض از قطر)، رفع کامل محاصره و لغو موقت تحریم‌ها. او سوال کرد که آیا مقامات وزارت امور خارجه پیش از رفتن به ژنو و لوسرن، از تحقق این چهار شرط اطمینان حاصل کرده بودند یا خیر؟
این منتقد سرسخت مذاکرات معتقد است که دولت مسعود پزشکیان با پذیرش مدل‌های جایگزین مانند همکاری با قطر برای دسترسی به منابع مالی، عملاً از شروط اصلی نظام عقب‌نشینی کرده است. وی تأکید کرد که استقلال مالی و دریافت مستقیم غرامت از آمریکا، جزئی از دستورات تخطی‌ناپذیر بوده است.
این ادعاها در حالی مطرح می‌شود که پیش‌تر گزارش شده بود مجتبی خامنه‌ای در نامه‌ای به مسعود پزشکیان در روز پنج‌شنبه، ضمن ابراز اختلاف نظر با برخی دیدگاه‌های رئیس‌جمهور، بر لزوم رعایت شرایط خاص در مذاکرات تأکید کرده و در برخی موارد به قضاوت دولت اعتماد کرده است. اما سخنان محمود نبویان نشان می‌دهد که این اعتماد لرزان بوده و تحت فشار شدید منتقدان داخلی قرار دارد.
