پایتخت ترکیه در آستانه میزبانی از یکی از حساسترین و پیچیدهترین رویدادهای دیپلماتیک سالهای اخیر قرار دارد. نشست سران پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) که قرار است در روزهای ۷ تا ۸ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۶ تا ۱۷ تیر ۱۴۰۵) در مجتمع ریاستجمهوری بشتپه در آنکارا برگزار شود، فراتر از یک مأموریت نظامی و دفاعی مرسوم، به صحنه اصلی دیپلماسی فشرده و چندبعدی دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده تبدیل شده است.
این سفر در شرایطی انجام میشود که خاورمیانه به تازگی از یک جنگ ویرانگر عبور کرده و نظامهای سیاسی جدیدی در منطقه شکل گرفتهاند. ترامپ در جریان این سفر علاوه بر حضور در نشست ناتو، دیدارهایی کلیدی با رجب طیب اردوغان، ولودیمیر زلنسکی و احمد الشرع خواهد داشت؛ دیدارهایی که میتواند نقشه ژئوپلیتیک خاورمیانه و شرق اروپا را به شدت تحت تأثیر قرار دهد.
تلاش برای پایان دادن به جنگ پنجساله اوکراین
طبق اطلاعات ارائه شده توسط آنا کلی، معاون سخنگوی کاخ سفید، دونالد ترامپ قرار است روز چهارشنبه ۸ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۷ تیر ۱۴۰۵) با ولودیمیر زلنسکی دیدار کند. این گفتوگو در حالی انجام میشود که جنگ اوکراین وارد پنجمین سال خود شده و جبهههای نبرد عملاً با انجماد مواجه شدهاند. به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، زلنسکی پیش از این نشست در تماسی تلفنی با ترامپ، درباره مسیرهای پایان دادن به جنگ رایزنی کرده بود. ترامپ نیز در تماسی جداگانه با ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، امکان یافتن راهحلی سیاسی را بررسی کرد. زلنسکی امیدوار است در دیدار آنکارا، توجه ترامپ را بار دیگر بر حمایتهای نظامی و سیاسی غرب متمرکز نگه دارد تا روند صلح با تضمینهای کافی پیش برود.
دمشق جدید و موازنه قدرت با کردهای سوریه
دیدار ترامپ با احمد الشرع، رئیسجمهور سوریه، یکی دیگر از نقاط عطف این سفر است. پس از سقوط حکومت پیشین سوریه در اواخر سال ۲۰۲۴ (آذر ۱۴۰۳)، دمشق تحت رهبری الشرع مسیر نزدیکی به غرب را در پیش گرفته است. به گزارش آسوشیتدپرس، این گفتگو در پی ابراز تمایل ترامپ برای نقشآفرینی دمشق در مهار حزبالله انجام میشود؛ موضوعی که الشرع با احتیاط با آن برخورد کرده است. از سوی دیگر، حضور الشرع در آنکارا حامل پیامی نگرانکننده برای کردهای سوریه موسوم به نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) است. اردوغان در ۲۱ ژانویه ۲۰۲۶ (۱ بهمن ۱۴۰۴) تأکید کرده بود که این نیروها باید منحل شوند. ترکیه این گروهها را تهدیدی مستقیم علیه امنیت ملی خود میداند و الشرع نیز درصدد است حاکمیت دمشق را بر سراسر خاک سوریه بازگرداند. هرگونه تضعیف اقتدار مرکزی در سوریه با مخالفت صریح آنکارا روبهرو است.
گامهای قانونی برای انحلال پکک در ترکیه
همزمان با این پویاییهای منطقهای، پرونده کردهای داخل ترکیه نیز شتاب جدیدی گرفته است. به گزارش خبرگزاری رویترز در ۲۴ ژوئن ۲۰۲۶ (۳ تیر ۱۴۰۵)، اردوغان اعلام کرد که دولت ترکیه در حال نهایی کردن چارچوب حقوقی برای تسریع روند انحلال و خلع سلاح نهایی پکک (PKK) است؛ لایحهای که به زودی به پارلمان ارائه میشود. این روند که پس از بیانیه مه ۲۰۲۵ (اردیبهشت ۱۴۰۴) عبدالله اوجالان، رهبر زندانی این گروه برای زمین گذاشتن سلاحها آغاز شده بود، به دلیل ناآرامیهای ناشی از جنگ ایران متوقف شد. سیاستمداران کرد دولت را به کندی متهم کردهاند، اما آغاز خلع سلاح پکک در کوهستان قندیل در شمال عراق، نشاندهنده ابعاد فرامرزی این تفاهم و تحکیم پیوند امنیتی و اقتصادی ترکیه با اقلیم کردستان عراق است.
تنشزدایی با ایران و مهار خرابکاریهای اسرائیل
مهمترین پسزمینه سفر ترامپ به آنکارا، سایه سنگین جنگ اخیر ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران است؛ نبردی که پس از ۱۰۸ روز سرانجام با میانجیگری پاکستان و قطر به یک توافق آتشبس اولیه در ژنو منتهی شد. به گزارش خبرگزاری رویترز در ۴ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۳ تیر ۱۴۰۵)، اردوغان در دیدار اخیر خود با شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان در استانبول، ضمن تجلیل از نقش اسلامآباد بر ضرورت ثبات منطقهای تأکید کرد. وی با هشدار جدی اعلام کرد که نباید اجازه داد دولت اسرائیل توافق به دست آمده میان آمریکا و ایران را منفجر کند. در شرایطی که برخی جناحهای اسرائیلی به دنبال تضعیف توافق تهران و واشنگتن هستند، آنکارا به عنوان یک عضو ناتو و همسایه مستقیم ایران، در تلاش است تا با میزبانی از ترامپ، خود را به عنوان بازیگری اثرگذار در کاهش تنشهای منطقهای معرفی کند.
ناتو در جستجوی همبستگی در عصر عدم قطعیت
نشست سران ناتو در آنکارا بستر اصلی این تحرکات است اما تمامی ابعاد آن را پوشش نمیدهد. بر اساس اعلام رسمی ناتو، دستور کار این دور از گفتگوها بر سرمایهگذاریهای دفاعی، افزایش سهم صنایع نظامی و تحقق هدف اختصاص ۵ درصد از تولید ناخالص داخلی برخی اعضا به حوزه دفاعی متمرکز است. رویترز پیش از این گزارش داده بود که رهبران اروپایی در تلاش هستند تا اختلافات پیشین خود با ترامپ بر سر تنشهای ایران و پرونده خرید گرینلند را موقتاً کنار بگذارند و بر همبستگی درونپیمانی تأکید کنند. برای اردوغان، میزبانی همزمان از ترامپ، زلنسکی و الشرع، فراتر از تشریفات ناتو، بستری برای به تصویر کشیدن ترکیه به عنوان هاب دیپلماسی بینالمللی و لنگرگاه ثبات خاورمیانه است؛ نمایشی بزرگ از قدرت تعیینکننده آنکارا در معادلات پرالتهاب تابستان ۱۴۰۵.
