در حالی که کمتر از سه هفته از امضای تفاهمنامه موقت میان تهران و واشینگتن می‌گذرد، گزارش‌های میدانی و اطلاعات واصله از منابع دیپلماتیک نشان‌دهنده وقوع حملات جدید و هدفمند علیه شناورهای تجاری در تنگه هرمز است. بر اساس گزارش خبرگزاری رویترز و تایید مقام‌های رسمی، یک نفتکش حامل گاز طبیعی مایع متعلق به قطر و یک ابرنفتکش عربستانی در ساعات پایانی روز دوشنبه هدف حملات موشکی و پهپادی قرار گرفته‌اند.
این اقدامات تهاجمی که خبرگزاری فارس وابستە بە سپاه پاسداران آن را “مجازات نفتکش متخلف در مقابل چشمان آمریکا” نامید، نه تنها امنیت انرژی جهان را با چالشی جدی مواجه کرده، بلکه تفاهمنامه آتش‌بس ۶۰ روزه را در آستانه نابودی کامل قرار داده است. دوحه به طور صریح تهران را مسئول قانونی این حمله دانسته و واشینگتن نیز نسبت به عواقب تداوم این رفتارهای ایذایی هشدار داده است.
شدت این حملات به حدی بوده که نفتکش قطری “الرقایات” پس از اصابت پهپاد به بخش موتورخانه، با اعلام وضعیت اضطراری “میدی” (Mayday) درخواست کمک فوری کرد. طبق فایل صوتی منتشر شده از ناخدای این کشتی، آتش‌سوزی گسترده در موتورخانه و خروج دود غلیظ، خطر انفجار کل محموله گاز مایع را افزایش داد که منجر به تخلیه فوری خدمه شد.
همزمان، ابرنفتکش عربستانی “ودیان” نیز در نزدیکی سواحل عمان دچار آسیب‌های سازه‌ای شده است. این نخستین بار از زمان آغاز جنگ در اسفند ۱۴۰۴ است که یک کشتی متعلق به قطر، که خود نقش میانجی ارشد در مذاکرات صلح را ایفا می‌کند، هدف حمله قرار می‌گیرد؛ موضوعی که نشان‌دهنده بی‌توجهی تهران به قواعد دیپلماتیک و حتی منافع شرکای منطقه‌ای خود است.
جزئیات حملات پهپادی و موشکی به شریان‌های انرژی
بر اساس پایش داده‌های شرکت کشتیرانی “ناقلات” قطر، کشتی “الرکیات” در حالی هدف قرار گرفت که قصد داشت از کریدور جنوبی تحت حمایت نیروی دریایی آمریکا عبور کند. وب‌سایت خبری “اکسیوس” به نقل از دو مقام ارشد آمریکایی گزارش داده است که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی دست‌کم دو موشک به سمت این کشتی‌های تجاری شلیک کرده است. سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا نیز تایید کرد که یک شناور دیگر در ۸ مایل دریایی شرق منطقه “لیمه” عمان مورد اصابت پرتابه‌ای ناشناس قرار گرفته است. این حملات دقیقاً زمانی رخ می‌دهند که تهران با استفاده از قدرت سخت، سعی دارد شرکت‌های کشتیرانی را وادار به استفاده از مسیرهای تحت کنترل خود و پرداخت عوارض غیرقانونی کند.
تحلیلگران موسسه “بی آر اس” (BRS) معتقدند که ماهیت نوسانی بازگشایی تنگه هرمز و سیاست “توقف و حرکت” که توسط تهران اعمال می‌شود، تلاطم شدیدی را به بازار نفت خاورمیانه تزریق کرده است.
در حالی که طی هفته گذشته میانگین تردد روزانه به ۲۵ تا ۴۰ کشتی افزایش یافته بود، حملات اخیر باعث شد تا بسیاری از شناورها با تغییر مسیر ناگهانی از ورود به تنگه خودداری کنند. طبق آمارهای “کپلر”، تعداد کشتی‌های عبوری در ساعات اولیه روز سه‌شنبه از ۲۵ فروند به تنها ۷ فروند سقوط کرده است. این کاهش تردد، نتیجه مستقیم سیاست‌های تهاجمی سپاه پاسداران برای تحمیل اراده نظامی خود بر آبراه‌های بین‌المللی است.
تقابل لفظی تهران و واشینگتن؛ دیپلماسی در بن‌بست تهدید
نکته قابل تامل در این میان، هدف قرار دادن نفتکش قطری است؛ کشوری که میزبان مذاکرات غیرمستقیم میان استیو ویتکوف و جرد کوشنر، فرستادگان ارشد دونالد ترامپ، و تیم مذاکره‌کننده ایرانی بوده است. ماجد الانصاری، سخنگوی وزارت خارجه قطر، این حمله را نقض آشکار حقوق بین‌الملل خواند و تأکید کرد که تهران باید مسئولیت تمام پیامدها و خسارات ناشی از آن را بپذیرد.
بدین ترتیب موشک پراکنیهای سپاه پاسداران در خلیج فارس، تفاهمنامه صلح میان واشینگتن و تهران را در معرض فروپاشی قرار دادە است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، چند روز قبل از این اتفاقات با لحنی بی‌سابقه هشدار دادە بود که اگر توافق نهایی حاصل نشود، ایالات متحده “کار را تمام خواهد کرد”؛ عبارتی که به معنای از سرگیری عملیات نظامی گسترده علیه زیرساخت‌های حیاتی ایران تعبیر شده است.
در مقابل، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در جریان مراسم تشییع رهبر پیشین جمهوری اسلامی در قم، مذاکرات صلح را به توقف تهدیدات مشروط کرد. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، صراحتاً اعلام کرد که تا زمانی که فشارهای واشینگتن ادامه یابد، مذاکرات برای توافق نهایی آغاز نخواهد شد. این بن‌بست دیپلماتیک نشان می‌دهد که تهران از تفاهمنامه موقت تنها به عنوان پوششی برای بازسازی قوای نظامی و ادامه رفتارهای مخرب خود استفاده می‌کند.
سیاست‌های ایذایی سپاه و فلج شدن تردد در هرمز
علاوه بر حملات مستقیم، نیروهای سپاه پاسداران در اقدامی دیگر، یک نفتکش حامل گاز مایع با پرچم لیبریا را که در حال عبور از مسیر قانونی عمان بود، مجبور به تغییر مسیر به سمت سواحل ایران کردند. این تغییر مسیر اجباری نشان‌دهنده استراتژی تهران برای تسلط بر ناوبری دریایی از طریق ایجاد رعب و وحشت است.
منابع امنیتی دریایی می‌گویند پیامی که ایران مخابره می‌کند روشن است: “اگر از مسیرهای تحت کنترل ما عبور نکنید و حاکمیت ما را به رسمیت نشناسید، هدف قرار خواهید گرفت.”
این رویکرد عملاً آزادی دریانوردی را که یکی از اصول بنیادین حقوق بین‌الملل است، به گروگان گرفته است.
تداوم این وضعیت باعث شده است که نرخ اجاره نفتکش‌ها در خلیج فارس دوباره جهش یابد. میانگین نرخ روزانه برای بارگیری یک کشتی از زیر ۲۰۰ هزار دلار در هفته گذشته به نزدیکی ۳۰۰ هزار دلار در روز رسیده است. شرکت‌های بیمه نیز به دلیل افزایش ریسک حملات موشکی، حق بیمه جنگی خود را به سطحی بی‌سابقه رسانده‌اند. اصرار تهران بر مدیریت انحصاری تنگه هرمز و نادیده گرفتن بندهای تفاهمنامه ۱۷ ژوئن، هزینه‌های سنگینی را به زنجیره تأمین جهانی انرژی تحمیل کرده است که در نهایت به جیب مصرف‌کنندگان نهایی در سراسر جهان فشار خواهد آورد.
تلاطم در بازار جهانی انرژی و آمارهای صنعت گاز
حملات اخیر بلافاصله بر قیمت‌های جهانی اثر گذاشت؛ به طوری که قیمت نفت خام برنت با ۱.۱ درصد افزایش به ۷۲.۷۵ دلار و نفت وست تگزاس اینترمدیت به ۶۹.۲۸ دلار رسید. “اوله هانسن”، تحلیلگر “ساکسو بانک”، معتقد است که “حق بیمه ریسک ژئوپلیتیک” بار دیگر به بازار بازگشته است و در صورت تشدید درگیری‌ها، رسیدن قیمت به مرز ۸۰ دلار در هر بشکه دور از ذهن نیست. در همین حال، عربستان سعودی در حال بررسی جدی طرح توسعه خط لوله نفت خود به سواحل دریای سرخ است تا بتواند بدون نیاز به عبور از تنگه هرمز، صادرات خود و همسایگانش را تضمین کند؛ اقدامی که نشان‌دهنده بی‌اعتمادی عمیق متحدان منطقه‌ای به ثبات در تنگه هرمز است.
طبق گزارش “اتحادیه بین‌المللی گاز” (IGU)، تجارت جهانی گاز طبیعی مایع در سال ۲۰۲۵ با رشدی ۶.۳ درصدی به رکورد ۴۳۶.۹۸ میلیون تن رسیده بود، اما تنش‌های ایجاد شده توسط ایران در خلیج فارس، چشم‌انداز سال ۲۰۲۶ را تیره کرده است. ایالات متحده با صادرات ۱۱۰.۷۴ میلیون تن بزرگ‌ترین صادرکننده و قطر با ۸۱.۵۱ میلیون تن در رتبه دوم قرار دارد. هرگونه اختلال در جریان گاز مایع از قطر، می‌تواند باعث کمبود شدید انرژی در اروپا و شرق آسیا، به‌ویژه در ژاپن و کره جنوبی شود. اصرار جمهوری اسلامی بر تداوم این جنگ فرسایشی در دریا، در حالی که اقتصاد داخلی خود نیز در وضعیت بحرانی قرار دارد، نشان‌دهنده غلبه تفکر نظامی‌گری بر خرد اقتصادی و دیپلماتیک در ساختار قدرت تهران است. تداوم این وضعیت، جامعه جهانی را به سمتی سوق می‌دهد که گزینه‌های بازدارنده سخت‌تری را برای مهار رفتارهای غیرمسئولانه ایران به کار گیرند.
- گسترش خرید قسطی مواد غذایی و دارو در میان خانوارهای ایرانی
- گسست در راهبرد دیپلماسی؛ اتهام «مذاکره بدون هماهنگی با حاکمیت نظام» بر پیشانی وزارت امور خارجه ایران
- سقوط قدرت خرید و انسداد زنجیره تأمین؛ پوشاک زمستانه چگونه از سبد معیشت خارج شد؟
- رد سناریوی هسته‌ای و نیروی زمینی؛ بازتعریف ابعاد تنش نظامی میان واشنگتن و تهران
- بانک مرکزی لبنان مجوز فعالیت بانک صادرات ایران را لغو کرد
