گزارش‌های جدید نهادهای نظارتی بین‌المللی و اعترافات مقامات داخلی، پرده از وضعیت بحرانی زیرساخت‌های دیجیتال در ایران برمی‌دارد. بر اساس گزارش سه‌ماهه دوم سال ۲۰۲۶ شرکت کلادفلر، ایران پس از تحمل ۸۸ روز قطعی تقریباً سراسری، سرانجام از پنجم خردادماه روند بازگشت ترافیک را آغاز کرد. با این حال، داده‌های این شرکت نشان می‌دهد که بازگشت اتصال هرگز به معنای عادی شدن وضعیت نبوده است؛ چرا که ترافیک اینترنت کشور پس از برقراری مجدد، تنها در سطح ۵۹ درصد دوران پیش از قطعی تثبیت شده است. این شکاف عمیق نشان‌دهنده تغییر رفتار اجباری کاربران و نابودی بسیاری از کسب‌وکارهای آنلاین تحت فشار سیاست‌های سرکوبگرانه رژیم است.
در حالی که رژیم تهران اینترنت را به عنوان ابزاری برای ایجاد رعب و کنترل اجتماعی به گروگان گرفته است، آمارهای کیفی حکایت از سقوط آزاد جایگاه ایران در سطح جهانی دارد. بر اساس شاخص جهانی اسپیدتست در ژوئن ۲۰۲۶، رتبه اینترنت ثابت ایران به جایگاه ۱۳۷ از میان ۱۴۹ کشور تنزل یافته است. سرعت میانه دانلود در ایران حدود ۲۴.۹ مگابیت‌برثانیه ثبت شده که در مقایسه با کشور صدرنشین یعنی سنگاپور، حدود ۱۸ برابر کمتر است. این تفاوت فاحش تنها به سرعت محدود نمی‌شود؛ بلکه شاخص‌های “تأخیر” و “پایداری” شبکه نیز در وضعیت قرمز قرار دارند.
سقوط رتبه جهانی و شکاف عمیق با استانداردهای بین‌المللی
داده‌های شرکت کلادفلر نشان می‌دهد که تأخیر اتصال در ایران هنگام بارگذاری شبکه به حدود ۴۶۱ میلی‌ثانیه می‌رسد که عملاً استفاده از بسیاری از خدمات نوین دیجیتال را غیرممکن می‌سازد. این در حالی است که نام ایران حتی در رده‌بندی اینترنت همراه اسپیدتست در ژوئن ۲۰۲۶ دیده نمی‌شود و کشور در این حوزه “فاقد رتبه قابل‌استناد” توصیف شده است. این وضعیت اسفبار نتیجه مستقیم نگاه امنیتی به فضای مجازی است که در آن کیفیت اینترنت فدای فیلترینگ و نظارت‌های چندلایه شده است.
سید ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، در نشست‌های اخیر خود با خبرنگاران به مناسبت روز خبرنگار، ناچار به اعتراف به شکست برخی از این سیاست‌ها شد. وی با رد این انگاره که قطع اینترنت موجب تأمین امنیت می‌شود، تاکید کرد که “با قطع اینترنت، امنیت تأمین نمی‌شود” و این اقدام تنها به فرسایش سرمایه اجتماعی و تخریب اعتماد عمومی منجر شده است.
وزیر ارتباطات با اشاره به شرایط دشوار کشور در زمان درگیری‌های نظامی موسوم به “جنگ ۱۲ روزه” و “جنگ رمضان”، تایید کرد که در این دوره‌ها اینترنت به دستور مراجع قانونی قطع و خسارت‌های سنگینی به مردم و اقتصاد دیجیتال وارد شده است.
اعتراف به شکست سیاست‌های محدودسازی و پدیده حجم‌خوری
سید ستار هاشمی در گفتگو با خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، ضمن انتقاد از دیدگاه‌هایی که اینترنت را تنها برای گروه محدودی از جامعه ضروری می‌دانند، دسترسی به اینترنت را یک “حق عمومی” برای تمام شهروندان دانست. وی همچنین با حمله به دوگانه‌سازی میان “اینترنت” و “شبکه ملی اطلاعات”، تصریح کرد که شبکه ملی اطلاعات نباید به عنوان رقیب یا جایگزین اینترنت بین‌الملل معرفی شود. وی هشدار داد که انحصار در فناوری به زیان توسعه است و قطع ارتباط با جهان عملاً مسیر پیشرفت در حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی را مسدود می‌کند.
موضوع “حجم‌خوری” اینترنت نیز که به یکی از شکایات اصلی مردم تبدیل شده، در این گفتگوها مطرح شد. وزیر ارتباطات این مسئله را “خط قرمز” خود نامید و وعده برخورد جدی با اپراتورهای متخلف را داد. با این حال، وی اعتراف کرد که دلیل اصلی افت کیفیت و احساس اتمام سریع حجم، استفاده فزاینده از فیلترشکن‌هاست. به گفته سید ستار هاشمی، در حال حاضر حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد ترافیک بین‌الملل کشور مربوط به وی‌پی‌ان است که این موضوع فشار مضاعفی بر زیرساخت‌ها وارد کرده و امنیت شبکه را به شدت به خطر انداخته است.
تجارت سیاه فیلترشکن و آلودگی گسترده شبکه داخلی
آمارهای ارائه شده از سوی وزیر ارتباطات نشان می‌دهد که سیاست فیلترینگ نه تنها مانع دسترسی نشده، بلکه منجر به شکل‌گیری یک “اقتصاد مکاره” در حوزه فروش فیلترشکن شده است. وی برآورد کرد که گردش مالی این بازار سیاه اکنون بیش از دو برابر کل بودجه وزارت ارتباطات است. این در حالی است که استفاده گسترده از وی‌پی‌ان‌ها، ایران را به یکی از آلوده‌ترین شبکه‌های دنیا تبدیل کرده است. طبق آمار شرکت ارتباطات زیرساخت، ۲۹۰ هزار حمله سایبری از داخل به داخل و ۱۸۰ هزار حمله از خارج به داخل ثبت شده است که ریشه بسیاری از آن‌ها در آلودگی دستگاه‌های کاربران به دلیل استفاده از فیلترشکن‌های غیرایمن است.
سید ستار هاشمی با انتقاد از برخوردهای سطحی با فضای مجازی، خاطرنشان کرد که تلاش برای حکمرانی با ابزارهای فنی و قهری شکست خورده است. وی به تغییر ارزش‌ها اشاره کرد و گفت در حالی که پیش از سال ۱۴۰۱ استفاده از فیلترشکن یک امر نکوهیده بود، اکنون به دلیل سیاست‌های غلط، استفاده از آن فراگیر شده و حتی کودکان را در معرض محتواهای آسیب‌زا قرار داده است. وی همچنین به پدیده جدید استفاده از “استارلینک” اشاره کرد و آن را نتیجه اجابت نکردن نیازهای واقعی مردم توسط دولت دانست.
در نهایت، وضعیت اینترنت در ایران تصویری از یک شبکه سرکوب‌شده است که در آن رژیم به جای توسعه زیرساخت‌ها، تمام توان خود را صرف مسدودسازی و نظارت کرده است. در حالی که دنیا به سمت اینترنت‌های فوق‌سریع حرکت می‌کند، مردم ایران باید برای دسترسی به ابتدایی‌ترین خدمات دیجیتال، هزینه‌های گزافی بابت فیلترشکن پرداخت کنند و با شبکه‌ای آلوده و کند دست و پنجه نرم کنند. اعترافات وزیر ارتباطات به ناکارآمدی قطع اینترنت و تأثیر مخرب آن بر زیست‌بوم فناوری، گواهی بر این حقیقت است که حکمرانی بر فضای مجازی با ابزار زور، تنها به انزوای بیشتر و نابودی سرمایه‌های انسانی و اقتصادی کشور منجر شده است.
- گسست در راهبرد دیپلماسی؛ اتهام «مذاکره بدون هماهنگی با حاکمیت نظام» بر پیشانی وزارت امور خارجه ایران
- سقوط قدرت خرید و انسداد زنجیره تأمین؛ پوشاک زمستانه چگونه از سبد معیشت خارج شد؟
- رد سناریوی هسته‌ای و نیروی زمینی؛ بازتعریف ابعاد تنش نظامی میان واشنگتن و تهران
- بانک مرکزی لبنان مجوز فعالیت بانک صادرات ایران را لغو کرد
- آمریکا در حال بررسی استفاده از «مادرِ بمب‌ها» علیه زیرساخت‌های ایران؛ آیا این اقدام پایان جنگ را رقم می‌زند؟
