در تازه‌ترین تحول سیاسی و امنیتی در تهران، امروز دوشنبه ۱۰ اوت ۲۰۲۶ (۱۹ مرداد ۱۴۰۵)، مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، در حاشیه نشست با دبیران کل احزاب سیاسی در وزارت کشور از دیدار طولانی‌مدت خود با مجتبی خامنه‌ای، رهبر جدید جمهوری اسلامی خبر داد.
پزشکیان با تأیید صحت و سلامت رهبر جدید اعلام کرد که در این جلسه ۷ ساعته، چالش‌های عمده معیشتی، مسکن، اشتغال و پیامدهای تحریم‌های بین‌المللی مورد بحث قرار گرفته است. این دیدار مهم در شرایطی انجام شد که ساختار امنیتی کشور با انتصاب محسن رضایی به عنوان دبیر جدید شورای عالی امنیت ملی شاهد جابه‌جایی‌های مهمی بوده است. این انتصاب پس از پذیرش استعفای محمدباقر ذوالقدر از این سمت در روز یکشنبه ۹ اوت ۲۰۲۶ (۱۸ مرداد ۱۴۰۵) جنبه رسمی به خود گرفت.
انتصابات دوگانه و تثبیت حاکمیت رهبر جدید
سید مهدی طباطبایی، معاون ارتباطات و اطلاع‌رسانی دفتر رئیس‌جمهور، نخستین مقام رسمی بود که خبر این جابه‌جایی را در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی ایکس منتشر کرد؛ موضوعی که بلافاصله توسط خبرگزاری دولتی ایرنا تایید شد. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، این انتصاب مسبوق به صدور حکمی جداگانه از سوی رهبر جدید جمهوری اسلامی، سید مجتبی خامنه‌ای بود که محسن رضایی را به عنوان نماینده خود در شورای عالی امنیت ملی منصوب کرد. قانون اساسی ایران مقرر می‌دارد که دبیر این شورا معمولاً از میان نمایندگان رهبری انتخاب می‌شود.
بر پایه گزارش خبرگزاری تسنیم، رهبر جدید با اشاره به تجارب رضایی در سال‌های جنگ ایران و عراق، وی را برای این سمت برگزید و از خدمات محمدباقر ذوالقدر قدردانی کرد. ذوالقدر نیز با حکم جداگانه رهبر به عنوان مشاور سیاسی وی منصوب شد. جالب اینجاست که خبرگزاری تسنیم ابتدا گزارشی درباره انتصاب رضایی منتشر کرد که در آن نام او در کنار سعید جلیلی به عنوان نمایندگان رهبری در شورا آمده بود، اما بر اساس مانیتورینگ تلویزیون ایران اینترنشنال، این گزارش پس از مدت کوتاهی و بدون توضیح رسمی از خروجی تسنیم حذف شد که این امر گمانه‌زنی‌ها درباره مناسبات قدرت در دبیرخانه را افزایش داد.
از استعفای پرحاشیه ذوالقدر تا بازگشت فرمانده قدیمی
تغییر در دبیرخانه شورا پس از یک دوره ابهام و گزارش‌های ضد و نقیض رسانه‌ای نهایی شد. پیش از این، روزنامه اصلاح‌طلب سازندگی در گزارش روز جمعه ۷ اوت ۲۰۲۶ (۱۶ مرداد ۱۴۰۵) فاش کرده بود که ذوالقدر استعفای خود را به رئیس‌جمهور ارائه داده، اما مسعود پزشکیان در ابتدا با آن مخالفت کرده است. یک روز بعد، در تاریخ ۸ اوت ۲۰۲۶ (۱۷ مرداد ۱۴۰۵)، پایگاه خبری دیدبان ایران گزارش داد که رئیس‌جمهور با تأیید وجود برخی اختلاف‌نظرها، شایعه استعفای ذوالقدر را رد نکرده و از تلاش برای حل این اختلافات سخن گفته بود. با این حال، سرانجام با صدور حکم روز یکشنبه، کناره‌گیری ذوالقدر قطعی شد.
ذوالقدر در تاریخ ۲۴ مارس ۲۰۲۶ (۴ فروردین ۱۴۰۵) جانشین علی لاریجانی شده بود. علی لاریجانی، دبیر پیشین شورای عالی امنیت ملی، در تاریخ ۱۶ مارس ۲۰۲۶ (۲۵ اسفند ۱۴۰۴) در جریان حملات هوایی مشترک ایالات متحده آمریکا و اسرائیل به حومه تهران کشته شد. دوره دبیرکلی ذوالقدر کمتر از ۵ ماه به طول انداخت، که به نوشته وب‌سایت رادیو فردا، یکی از کوتاه‌ترین دوره‌های مدیریت در تاریخ این نهاد راهبردی به شمار می‌رود. لاریجانی پس از درگذشت سید علی خامنه‌ای در تاریخ ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ (۹ اسفند ۱۴۰۴) در پی حملات نظامی آمریکا و اسرائیل، از سوی رسانه‌های خارجی به عنوان رهبر بالفعل کشور توصیف می‌شد و کشته شدن او ضربه شدیدی به هرم تصمیم‌گیری نظام وارد کرد.
محسن رضایی، سیاستمدار ۷۱ ساله متولد مسجدسلیمان، یکی از با‌سابقه‌ترین چهره‌های نظامی و سیاسی ایران است. او بین سال‌های ۱۹۸۱ (۱۳۶۰ خورشیدی) تا ۱۹۹۷ (۱۳۷۶ خورشیدی) فرماندهی کل سپاه پاسداران را بر عهده داشت؛ دوره‌ای که تقریباً تمامی سال‌های جنگ ایران و عراق را شامل می‌شد.
کارنامه نظامی و سیاسی سکاندار جدید شورا
رضایی پس از خروج از سپاه پاسداران، دبیری مجمع تشخیص مصلحت نظام را به مدت ۲۴ سال عهده‌دار بود و در دولت سیزدهم به عنوان معاون اقتصادی رئیس‌جمهور فعالیت کرد. وی همچنین در چندین دوره انتخابات ریاست‌جمهوری نامزد شد اما موفقیتی در کسب آرای عمومی به دست نیاورد. به گزارش وب‌سایت خبرآنلاین، انتصاب او به عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی، بازگشت مجدد این فرمانده قدیمی به یکی از کلیدی‌ترین پست‌های تصمیم‌گیری در حوزه‌های امنیتی و سیاست خارجی تلقی می‌شود.
چالش‌های راهبردی پیش روی دبیرخانه شورا
شورای عالی امنیت ملی بالاترین نهاد تصمیم‌گیری در حوزه‌های دفاعی و امنیتی ایران است که مصوبات آن پس از تایید نهایی رهبر جمهوری اسلامی اجرا می‌شود. خبرگزاری رویترز پیش از این در گزارشی بر نقش هماهنگ‌کننده این نهاد در هدایت سیاست‌های راهبردی و منطقه‌ای ایران تاکید کرده بود.
محسن رضایی در شرایطی هدایت این نهاد راهبردی را بر عهده می‌گیرد که تنش‌های منطقه‌ای به اوج خود رسیده است. درست یک روز پیش از برکناری، در تاریخ ۸ اوت ۲۰۲۶ (۱۷ مرداد ۱۴۰۵)، ذوالقدر در بیانیه‌ای رسمی اعلام کرده بود که تنگه هرمز تا زمان تغییر رفتارهای ایالات متحده آمریکا و برچیده شدن کامل تحریم‌ها بازگشایی نخواهد شد؛ موضعی که تنش‌های حوزه انرژی را تشدید کرده است.
علاوه بر این، دبیرخانه شورا در ماه‌های اخیر دستورالعمل‌های سخت‌گیرانه‌ای برای مدیریت فضای رسانه‌ای صادر کرده است. به گزارش ایران اینترنشنال، دبیرخانه در بخشنامه‌ای محرمانه رسانه‌ها را از انتشار جزئیات خسارت‌های وارده به زیرساخت‌ها منع کرده بود تا مانع ارزیابی دقیق حملات توسط طرف‌های مقابل شود. در چنین فضای ملتهبی، رضایی باید سیاست‌های دفاعی و مذاکراتی کشور را هماهنگ کند. وی پیش از این در مصاحبه‌ای با شبکه تلویزیونی سی‌ان‌ان که خبرگزاری ایرنا آن را بازتاب داد، بر مقاومت در برابر خواسته‌های زیاده‌خواهانه ایالات متحده تاکید کرده بود؛ موضعی که نشان می‌دهد رویکرد سخت‌گیرانه این نهاد با تغییر دبیر آن دستخوش تحول اساسی نخواهد شد.
