گزارش‌های منتشرشده از سوی نهادهای ناظر بر وضعیت حقوق بشر و منابع حقوقی در جنوب‌غرب ایران حاکی از افزایش جدی نگرانی‌ها پیرامون خطر صدور احکام سنگین از جمله مجازات اعدام برای دست‌کم 12 شهروند عرب اهوازی در پرونده موسوم به «قلعه چنعان» است. بر اساس مستندات ثبت‌شده تا امروز، متهمان این پرونده که در دادسرای عمومی و انقلاب شهرستان کارون تحت پیگرد قضایی قرار دارند، با عناوین سنگین امنیتی نظیر «محاربه» و «قیام مسلحانه علیه حکومت (بغی)» مواجه شده‌اند. در حالی که تاکنون رأی قطعی دادگاه بدوی درباره این پرونده صادر نشده است، تشدید تدابیر امنیتی و تعیین مهلت جدید برای ادامه جلسات تحقیق، احتمال صدور احکام اعدام را در محافل مستقل حقوق بشری به شدت تقویت کرده است.
بیشتر بخوانید: اتهام‌های سنگین امنیتی و تداوم بازداشت‌های نامعلوم در خوزستان و کردستان
تفهیم اتهام محاربه در شعبه دوم بازپرسی کارون
بر اساس اطلاعات ثبت‌شده از مراجع حقوقی محلی، جلسه بازپرسی این متهمان در تاریخ 12 اکتبر 2026 (20 مهر 1405) در شعبه 2 بازپرسی دادسرای شهرستان کارون در استان خوزستان برگزار شد و مقام‌های قضایی موعد جلسه بعدی رسیدگی به پرونده را تاریخ 23 اکتبر 2026 (1 آبان 1405) تعیین کردند. طبق مستندات ارائه شده از سوی سازمان‌های مدافع حقوق بشر، بازپرس پرونده اتهام‌های جدیدی از قبیل «تیراندازی به پایگاه‌های مقاومت بسیج»، «اقدام به قیام مسلحانه از طریق عضویت در گروه‌های مخالف تحت عنوان بغی» و «برهم زدن نظم عمومی» را به پرونده اضافه کرده است. پیش از این نیز اتهام‌های دیگری نظیر «نگهداری مواد منفجره»، «انفجار خطوط انتقال نفت در جنوب کشور» و «همکاری با دولت‌های متخاصم از جمله آمریکا و اسرائیل» علیه افراد این پرونده مطرح شده بود. متهمانی که هم‌اکنون با این موارد اتهامی سنگین روبه‌رو هستند عبارتند از: طارق حسنیان، حمید حسنیان، محمدعلی باوی، توفیق سیلاوی، محمد نیسی، حسین سیلاوی، حامد زهیری، بهادر زرگانی، منصور ناصری، احمد باوی‌فرد، یوسف حسنیان و جاسم باوی، معروف به میلاد، که همگی تحت بازداشت موقت قرار دارند.
بیشتر بخوانید: اعتصاب غذای گزارشگر سازمان ملل در همبستگی با زندانیان ایران
حبس در انفرادی و محرومیت از دادرسی عادلانه در زندان شیبان
گزارش‌های نهادهای ناظر حقوق بشری نشان می‌دهد که بازداشت‌شدگان این پرونده در طول ماه‌های اخیر از امکانات اولیه یک دادرسی عادلانه محروم مانده‌اند. بنا بر اطلاعات موجود، متهمان اجازه دسترسی به وکیل انتخابی را نداشته‌اند و روند تحقیقات مقدماتی بدون حضور نمایندگان حقوقی مستقل آن‌ها پیش رفته است. شمار زیادی از این شهروندان پس از تحمل ماه‌ها بازداشت انفرادی و فشارهای جسمی و روانی شدید با هدف اخذ اعترافات، در تاریخ 22 ژوئیه 2026 (31 تیر 1405) به بندهای عمومی زندان شیبان اهواز انتقال یافتند. به گفته خانواده‌های متهمان، محدودیت‌های گسترده‌ای در زمینه تماس تلفنی و ملاقات حضوری برای این افراد اعمال شده است؛ به طوری که طارق حسنیان و محمدعلی باوی به مدت چندین ماه از هرگونه برقراری ارتباط با اعضای درجه‌یک خانواده خود محروم بوده‌اند. نهادهای مدنی و فعالان حقوق بشر خواستار نظارت شفاف بازرسان بی‌طرف بر روند درمانی و وضعیت سلامتی این افراد در زندان شیبان شده‌اند.
بیشتر بخوانید: اعتصاب غذای گزارشگر سازمان ملل در همبستگی با زندانیان ایران
یورش امنیتی اسفند ماه در منطقه قلعه چنعان
ریشه این پرونده به عملیات گسترده نیروهای امنیتی در تاریخ 9 مارس 2026 (18 اسفند 1404) در منطقه قلعه چنعان واقع در شهرستان کارون بازمی‌گردد. خبرگزاری‌های رسمی دولتی در آن برهه اعلام کردند که نیروهای اداره اطلاعات خوزستان در درگیری مسلحانه در این منطقه 5 نفر از افراد مظنون به خرابکاری را کشته و دست‌کم 10 نفر را بازداشت کرده‌اند. وزارت اطلاعات در اطلاعیه‌های خود این افراد را به طراحی اقدامات تروریستی، تخریب زیرساخت‌های صنعتی و انجام خرابکاری در خطوط لوله متهم ساخته بود. با این حال، منابع حقوق بشری و ساکنان محلی از همان زمان ابعاد عملیات را متفاوت توصیف کرده و شمار بازداشت‌شدگان را دست‌کم 14 نفر برآورد کردند. همچنین گزارش‌هایی درباره ناپدیدسازی قهری و بی‌خبری چندماهه از سرنوشت برخی افراد در پی این عملیات منتشر شد که تاکنون هیچ پاسخ شفافی از سوی نهادهای رسمی قضایی یا امنیتی ایران درباره سرنوشت نامبردگان ارائه نشده است.
بیشتر بخوانید: محکومیت پنج فعال مدنی تبریز به حبس و تبعید، صدور احکام زندان و اقامت اجباری
گسترش احضارها و بازداشت فعالان فرهنگی در خوزستان
فشارهای امنیتی در استان خوزستان در ماه‌های اخیر صرفاً به پرونده‌های مرتبط با اتهامات خرابکاری و درگیری مسلحانه محدود نبوده است. در تحولی دیگر در تاریخ 9 اکتبر 2026 (17 مهر 1405)، گزارش‌هایی مبنی بر موج بازداشت و احضار فعالان فرهنگی و هنری شهروندان عرب در شهرهای مختلف استان توسط سازمان اطلاعات سپاه پاسداران ثبت شد. بخش عمده‌ای از این برخوردها و احضارها پس از تهیه، تولید و بازنشر ترانه‌ای اعتراضی تحت عنوان «از کارون تا زیتون» روی داد که به بررسی بحران‌های محیط‌زیستی و نارضایتی‌های مدنی در این منطقه پرداخته بود. طبق بررسی‌های فعالان مستقل، دستگاه‌های امنیتی سطح نظارت و احضارهای روزانه را در شهرهای کوچک پیرامون اهواز افزایش داده‌اند تا مانع شکل‌گیری هرگونه فعالیت فرهنگی هویت‌طلبانه یا مدنی شوند.
بیشتر بخوانید: هشدار کارشناسان سازمان ملل درباره افزایش اعدام‌ها در ایران
هشدار سازمان‌های جهانی درباره مرگ‌های مشکوک در بازداشتگاه‌ها
نگرانی نهادهای بین‌المللی درباره سلامت بازداشت‌شدگان استان خوزستان با توجه به پیشینه فوت متهمان در دوران بازجویی دوچندان شده است. سازمان عفو بین‌الملل پیش‌تر در تاریخ 28 مه 2026 (7 خرداد 1405) با انتشار بیانیه‌ای، جان باختن یکی از بازداشت‌شدگان خوزستانی به نام حسین قوی، معروف به سیلاوی، در بازداشتگاه امنیتی اهواز را ثبت کرد. این شهروند در اواخر مارس 2026 به دست مأموران اطلاعات سپاه بازداشت شده بود و مأموران امنیتی در تاریخ 2 آوریل 2026 (13 فروردین 1405) بدون تشریح علت دقیق فوت، مرگ او را به اطلاع خانواده‌اش رساندند. اتهام نسبت داده‌شده به وی، تصویربرداری از تأسیسات و مناطق تحت تدابیر نظامی بود. اکنون با نزدیک شدن به موعد رسیدگی قضایی در پرونده قلعه چنعان، کارشناسان حقوق بین‌الملل خواستار توقف فوری استفاده از احکام سنگین نظیر محاربه و ایجاد دسترسی فوری متهمان به وکلای مستقل و معاینات پزشکی مستقل هستند.
