در جدیدترین تحول مرتبط با مناسبات دیپلماتیک و کریدورهای تجاری در منطقه آسیای مرکزی، سفر منطقهای استیو دِینز، سناتور آمریکایی و عضو کمیته انرژی و منابع طبیعی سنا، به کشورهای این منطقه توجه بسیاری از ناظران بینالمللی را به خود جلب کرده است.
این سفر منطقهای که با دیدار سناتور آمریکایی با قاسم جومارت توکایف، رئیسجمهور قزاقستان در تاریخ ۱۰ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۹ تیر ۱۴۰۵) به پایان رسید، بلافاصله پس از گفتگوهای فشرده وی در عشقآباد، پایتخت ترکمنستان در تاریخ ۹ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۸ تیر ۱۴۰۵) انجام شد. به گزارش خبرگزاری دولتی ترکمنستان (TDH)، در این دیدارها مقامات ترکمنستان و آمریکا دور جدیدی از رایزنیها را درباره توسعه همکاریها در بخشهای کلیدی انرژی، راهبردهای صادرات گاز و بهبود مسیرهای ترانزیتی آغاز کردند که نشاندهنده تلاش واشینگتن برای نقشآفرینی فعالتر در بازار انرژی آسیای مرکزی است.
دیدارهای سطح بالا در عشقآباد و ابلاغ پیام ترامپ
بر اساس بیانیههای منتشرشده از سوی وزارت امور خارجه ترکمنستان، سناتور استیو دِینز در جریان سفرش به عشقآباد در تاریخ ۹ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۸ تیر ۱۴۰۵) با سردار بردیمحمداف، رئیسجمهور ترکمنستان، و همچنین قربانقلی بردیمحمداف، رهبر ملی و رئیس مصلحت خلق این کشور به صورت جداگانه دیدار و گفتگو کرد. در این ملاقاتها، سناتور آمریکایی سلامهای گرم و بهترین آرزوهای دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده آمریکا را به رهبران ترکمنستان ابلاغ کرد. سردار بردیمحمداف نیز متقابلاً برای رئیسجمهور آمریکا آرزوی موفقیت نمود و فرا رسیدن دویست و پنجاهمین سالگرد استقلال ایالات متحده آمریکا را به مردم این کشور تبریک گفت.
به گزارش روزنامه تایمز آسیای مرکزی، در این دیدارها طرفین بر اهمیت تداوم گفتگوهای سیاسی و پارلمانی تاکید کردند. توسعه همکاریهای دوجانبه در زمینههای مالی، بانکداری، تجارت، سرمایهگذاری، حملونقل، فناوریهای پیشرفته و استفاده از هوش مصنوعی از دیگر محورهای کلیدی این گفتگوها بود. همچنین نقش شورای تجاری ترکمنستان و آمریکا در تعمیق روابط اقتصادی میان شرکتهای آمریکایی و بخش خصوصی ترکمنستان مورد بررسی و استقبال قرار گرفت.
حمایت واشینگتن از پروژه راهبردی تاپی
یکی از محورهای برجسته این مذاکرات، موضوع خط لوله گاز ترکمنستان–افغانستان–پاکستان–هند موسوم به «تاپی» بود. به گزارش خبرگزاری ترند، در جریان این دیدارها، رئیسجمهور ترکمنستان بر اهمیت راهبردی پروژه تاپی برای پیشرفت و توسعه اقتصادی منطقه تاکید کرد. سناتور آمریکایی نیز بار دیگر حمایت ایالات متحده را از اجرای این خط لوله انتقال گاز اعلام داشت. این پروژه راهبردی قرار است گاز طبیعی را از میدان گازی عظیم «گالکینیش» در خاک ترکمنستان، با عبور از خاک افغانستان به کشورهای پاکستان و هند منتقل کند.
با این حال، رسانههای بینالمللی اشاره کردهاند که در بیانیههای رسمی دولت ترکمنستان هیچ جزییاتی در مورد امضای توافقنامه جدید، سرمایهگذاری مالی تازه یا جدول زمانی مشخص برای پیشبرد پروژه تاپی منتشر نشده است. اجرای این پروژه سالهاست که به دلیل ناامنی در افغانستان، تنشهای مرزی میان افغانستان و پاکستان و نیز دشواریهای مربوط به تامین مالی بینالمللی با تاخیر مواجه شده است. کارشناسان معتقدند حمایت مجدد آمریکا از تاپی بیشتر جنبه سیاسی دارد تا نفوذ روسیه و چین را در بازارهای انرژی منطقه تعدیل کند.
افزایش تماسهای دیپلماتیک دوجانبه و همکاریهای تجاری
همکاریهای اقتصادی ترکمنستان و ایالات متحده سابقه دیرینهای دارد. بر اساس گزارش وبسایت رسمی دولت ترکمنستان، در این دیدارها از نقش فعال شرکتهای بزرگ آمریکایی مانند بوئینگ در حوزه هوانوردی، جنرال الکتریک در حوزه انرژی، و شرکتهای جان دیر و کیس نیو هلند در بخش ماشینآلات کشاورزی تجلیل شد که برای سالها پروژههای مهمی را در ترکمنستان اجرا کردهاند.
رایزنیهای اخیر سناتور دِینز در عشقآباد، ادامه زنجیرهای از تماسهای دیپلماتیک فشرده میان دو کشور در ماههای گذشته است. پیش از این، در تاریخ ۲۳ ژوئن ۲۰۲۶ (۲ تیر ۱۴۰۵)، سفیر ترکمنستان در واشینگتن با سناتور دِینز دیدار و درباره همکاری در بخش انرژی گفتگو کرده بود. همچنین در تاریخ ۲۹ مه ۲۰۲۶ (۸ خرداد ۱۴۰۵)، رشید مردوف، وزیر امور خارجه ترکمنستان در واشینگتن با مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا دیدار کرد که در آن نشست نیز موضوعات کلیدی مانند امنیت انرژی و تنوعبخشی به مسیرهای صادرات گاز ترکمنستان مورد بحث و بررسی قرار گرفته بود.
تنشهای مرزی و لزوم تنوعبخشی به مسیرهای انرژی
از منظر تحولات ژئوپلیتیک، این رایزنیها در شرایط حساس منطقهای انجام میشود. ترکمنستان که دارای چهارمین ذخایر بزرگ گاز طبیعی جهان است، تلاش میکند تا با اتخاذ سیاست خارجی بیطرفانه، وابستگی خود به بازارهای محدودی مانند چین و روسیه را کاهش دهد. این نیاز پس از بروز نااطمینانیهای ژئوپلیتیکی و امنیتی در مسیرهای ترانزیتی سنتی، از جمله دریای سرخ و تنگه هرمز، اهمیت بیشتری یافته است.
علاوه بر این، تحولات امنیتی اخیر در همسایگی ترکمنستان، ضرورت یافتن کریدورهای جایگزین را افزایش داده است. به گزارش خبرگزاریهای منطقهای، اخیراً حملاتی به پل ریلی راهبردی آقتکه خان در شمال ایران رخ داده که نقطه اتصالی مهم میان چین، ترکمنستان و ایران محسوب میشود. این حوادث آسیبپذیری کریدورهای حملونقلی منطقه را نشان میدهد. در چنین فضایی، ترکمنستان تمایل خود را برای مشارکت در پروژههایی نظیر «کریدور میانی» و «کریدور گاز جنوبی» با هدف انتقال گاز به اروپا افزایش داده است. آمریکا نیز از تلاشهای عشقآباد برای متنوعسازی مسیرهای صادراتی حمایت میکند؛ هرچند تا زمان دستیابی به ثبات امنیتی کامل، پروژههای بزرگی چون تاپی همچنان با موانع جدی روبرو خواهند بود.
