در حالی که واشینگتن با رونمایی از دور جدیدی از تحریم‌های گسترده علیه جمهوری اسلامی، راهبرد «خفگی اقتصادی» را با هدف انزوای کامل تهران در پیش گرفته است، واکنش‌های بین‌المللی نشان‌دهنده چالش‌های جدی در مسیر اجرای این سیاست است. پکن به عنوان اصلی‌ترین شریک تجاری ایران و دوحه به عنوان میانجی سنتی منطقه، با اتخاذ مواضعی صریح، تحریم‌های اخیر را «یک‌جانبه» و «مخل امنیت بین‌الملل» ارزیابی کرده‌اند. این گزارش به بررسی ابعاد دیپلماتیک و اقتصادی این تنش‌ها و تاثیر آن بر آینده روابط ایران و بازیگران بین‌المللی می‌پردازد.
کارزار نوین واشینگتن: قطع شریان‌های حیاتی
اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری ایالات متحده، روز دوشنبه دوم شهریورماه در اظهاراتی بی‌پرده، هدف از تحریم‌های جدید علیه ۶۰ فرد، نهاد و کشتی مرتبط با ایران را قطع کامل «راه نجات اقتصادی» این کشور توصیف کرد. بسنت تأکید کرد که هدف نهایی، تنها ماندن کامل تهران در عرصه جهانی است. هشدار صریح او مبنی بر انفکاک طرف‌های تجاری ایران از سیستم دلار، سیگنالی جدی به بانک‌ها و شرکت‌های چینی بود که تا پیش از این، اصلی‌ترین خریداران نفت ایران به شمار می‌رفتند. این تحریم‌ها با رویکردی تهاجمی تلاش دارند تا ریسک همکاری اقتصادی با تهران را به حداکثر رسانده و شرکای تجاری ایران را میان بازار آمریکا و نفت ایران، مجبور به انتخاب کنند.
پکن: تقابل حقوقی و صیانت از منافع
واکنش چین به این اقدامات، فراتر از یک مخالفت ساده دیپلماتیک بود. لین جیان، سخنگوی وزارت امور خارجه چین، با تأکید بر اینکه همکاری‌های تهران و پکن در چارچوب قوانین بین‌المللی است، این اقدامات را «غیرقانونی» خواند. پکن با استفاده از تعبیر «تمام اقدامات لازم»، به نوعی تهدید به مقابله‌به‌مثل در صورت آسیب به منافع شرکت‌های خود کرده است.
تحلیلگران مسائل بین‌الملل در رسانه‌های داخلی ایران معتقدند که پکن این بار مصمم‌تر از گذشته به دنبال حفظ کانال‌های مالی خود با تهران است؛ چرا که هرگونه عقب‌نشینی در برابر تحریم‌های ثانویه آمریکا، می‌تواند به منزله پذیرش هژمونی قضایی واشینگتن بر تجارت خارجی چین تلقی شود. از منظر پکن، این تحریم‌ها نه تنها ایران، بلکه امنیت انرژی و استقلال زنجیره تأمین چین را نیز هدف قرار داده‌اند.
قطر: میانجی‌گری در میان شعله‌های تنش
در سوی دیگر میدان، قطر به عنوان یکی از بازیگران کلیدی در پرونده‌های میانجی‌گری میان ایران و غرب، موضعی انتقادی نسبت به تحریم‌ها اتخاذ کرده است. ماجد انصاری، سخنگوی وزارت خارجه قطر، با «یک‌جانبه» خواندن این تحریم‌ها، تأکید کرد که دوحه تنها راه برون‌رفت را در مذاکرات دیپلماتیک می‌بیند.
نکته قابل تأمل در موضع قطر، تداوم اصرار بر میانجی‌گری علیرغم وجود تنش‌های مستقیم نظامی است. با وجود گزارش‌هایی مبنی بر آسیب به تأسیسات گازی قطر و حملات به پایگاه هوایی «العدید»، دوحه همچنان بر طبل دیپلماسی می‌کوبد. این رویکرد نشان‌دهنده آن است که قطر ثبات منطقه و امنیت صادرات انرژی را بالاتر از منازعات تاکتیکی تعریف کرده است. با این حال، سخنگوی وزارت خارجه قطر با ابراز نگرانی از وضعیت آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز، تأکید کرد که نیروهای مسلح این کشور آماده پاسخ به هرگونه تهدیدی هستند؛ موضعی که نشان‌دهنده نوعی توازن میان دیپلماسی و بازدارندگی است.
ترافیک دیپلماتیک در تهران؛ جایگزین‌های فشار
همزمان با اعلام تحریم‌های خردکننده واشینگتن، تهران شاهد رفت‌وآمدهای دیپلماتیک معناداری بود. حضور فرمانده ارتش پاکستان و سپس سفر وزیر خارجه عمان به پایتخت ایران، نشان از آن دارد که بلوک منطقه‌ای تمایلی به همراهی مطلق با طرح «انزوای کامل» ندارد.
رسانه‌های رسمی داخل ایران با پوشش گسترده این دیدارها، مدعی هستند که راهبرد «فشار حداکثری» در نسخه جدید خود با بن‌بست دیپلماتیک مواجه شده است. به باور مقامات رسمی ایران، تا زمانی که چین به عنوان یک وزنه بزرگ اقتصادی و کشورهایی نظیر قطر و عمان به عنوان پل‌های ارتباطی عمل می‌کنند، امکان ایجاد «خلاء کامل اقتصادی» وجود نخواهد داشت.
چالش‌های پیش‌روی تحریم‌های ثانویه
سیاست جدید واشینگتن برای «انزوای مطلق» تهران با دو مانع ساختاری روبروست:
نیاز متقابل اقتصادی: چین به عنوان بزرگترین مصرف‌کننده انرژی جهان، به سختی می‌تواند از منابع نفتی ایران چشم‌پوشی کند، به ویژه در زمانی که رقابت‌های راهبردی میان واشینگتن و پکن در سایر حوزه‌ها (مانند تایوان و فناوری) تشدید شده است.
هزینه‌های امنیتی منطقه: کشورهای حاشیه خلیج فارس، از جمله قطر، به خوبی می‌دانند که فشار بیش از حد و ایجاد بن‌بست کامل اقتصادی برای ایران، می‌تواند منجر به واکنش‌های تند در گلوگاه‌های استراتژیک مانند تنگه هرمز شود.
گزارش‌های رسیده از واکنش‌های بین‌المللی نشان می‌دهد که اگرچه ایالات متحده بر شدت ابزارهای تنبیهی خود افزوده است، اما جبهه مقابل آن دیگر یکپارچه نیست. اصرار پکن بر «دفاع از منافع خود با تمام قوا» و تأکید دوحه بر «غیرقانونی بودن تحریم‌های یک‌جانبه»، گویای این واقعیت است که واشینگتن در متقاعد کردن متحدان و رقبای جهانی خود برای پذیرش هزینه‌های خفگی اقتصادی ایران با دشواری مواجه است.
در نهایت، موفقیت یا شکست دور جدید تحریم‌ها، نه در بیانیه‌های وزارت خزانه‌داری آمریکا، بلکه در میدان عمل و در نحوه واکنش بانک‌های چینی و تداوم مأموریت‌های میانجی‌گرانه بازیگرانی چون قطر و عمان رقم خواهد خورد. آنچه مشخص است، ایران فعلاً بر روی شکاف‌های موجود میان قدرت‌های جهانی و منطقه‌ای حساب باز کرده است تا از طوفان جدید اقتصادی عبور کند.
- ایران برای تأمین مالی سپاه پاسداران از بازوهای منطقه‌ای خود کمک می‌گیرد
- حمایت تمام‌عیار ترامپ از نتانیاهو در آستانه انتخابات اسرائیل؛ هشدار واشینگتن درباره خطرات تنهایی در رویارویی با رژیم ایران
- باج‌خواهی نافرجام رژیم ایران در تنگه هرمز؛ پافشاری تهران بر شروط ناممکن و اصرار آمریکا بر برچیدن پرونده اتمی
- انقراض خاموش در سایه وعده‌های پوچ؛ نابودی ۷۰ درصدی حیات وحش ایران
- وزیر دفاع جدید ایران واشنگتن را تهدید کرد؛ او کیست و انتصابش چه پیامدهایی دارد؟
