در حالی که تنشهای منطقهای میان ایران و ایالات متحده به نقاط حساسی در خلیج فارس و دریای عمان رسیده است، تصمیم اخیر دولت بریتانیا در قرار دادن سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در فهرست سازمانهای تروریستی، فراتر از یک اقدام نمادین دیپلماتیک، به عنوان متغیری کلیدی در سناریوهای احتمالی جنگ میان تهران و واشینگتن ارزیابی میشود. تحلیل روند کنونی نشان میدهد که بریتانیا با عبور از احتیاط سنتی خود، در حال آمادهسازی زیرساختهای حقوقی و عملیاتی برای همسویی کامل با آمریکا در صورت وقوع یک درگیری فراگیر است.
تغییر قواعد بازی؛ مشروعیتبخشی به مداخله نظامی
اقدام وزارت کشور بریتانیا در جرمانگاری هرگونه فعالیت مرتبط با سپاه پاسداران، تنها محدود به مسائل داخلی این کشور نیست. کارشناسان معتقدند این تغییر وضعیت حقوقی، «آستانه تحمل» لندن برای مشارکت در عملیات نظامی علیه ایران را به شدت کاهش داده است.
پروفسور نادر انتصار، رئیس دانشکده علوم سیاسی دانشگاه آلاباما، در این باره بە خبرنگار سرویس بینالملل وبسایت «تابناک» گفتە که تروریستی اعلام کردن سپاه پاسداران، دست لندن را برای توجیه تجاوزات نظامی احتمالی تحت پوشش «مبارزه با تروریسم» باز میکند. او تأکید دارد که این اقدام، پیش از آنکه تأثیری بر توانمندیهای میدانی ایران داشته باشد، موضع لندن را با واشینگتن همسو کرده و راه را برای اقدامات نظامی بریتانیا در کنار نیروهای آمریکایی هموار میسازد. در واقع، با این برچسب قانونی، بریتانیا دیگر نیازی به تاییدات پیچیده حقوقی در پارلمان برای واکنش به برخوردهای احتمالی در تنگه هرمز نخواهد داشت، چرا که طرف مقابل را پیشاپیش از وضعیت «نیروی نظامی رسمی» به «گروه تروریستی» تغییر وضعیت داده است.
تنگه هرمز؛ میدان مین دیپلماسی و جنگ
در روزهایی که خبرها از تشدید نبرد بر سر تنگه هرمز و آغاز موج تازهای از حملات به اهداف مرتبط با ایران حکایت دارد، نقش بریتانیا به عنوان متحد استراتژیک آمریکا در دریاها پررنگتر شده است. وزارت امور خارجه بریتانیا با احضار کاردار ایران و متهم کردن تهران به هدایت «حملات نیابتی در اروپا»، عملاً در حال بازسازی چهره ایران به عنوان یک «تهدید بینالمللی» است.
این تصویرسازی امنیتی، فضای مانور را برای کشورهای میانجی نظیر عمان به شدت محدود کرده است. در حالی که وزیر خارجه عمان معتقد است سیاست «مهار ایران» شکست خورده، بریتانیا با خروج از نقش سنتی خود به عنوان «پلیس خوب» در مذاکرات اروپایی، عملاً سیگنال آمادگی برای جنگ را مخابره میکند. قرار گرفتن سپاه در فهرست سیاه، به معنای آن است که در صورت بروز هرگونه تقابل دریایی میان ایران و آمریکا، بریتانیا نه تنها به عنوان یک نیروی پشتیبان، بلکه به عنوان یک مدعی حقوقی وارد کارزار خواهد شد.
واکنش سخت تهران؛ ارتش و سپاه در یک سنگر
مقامات تهران با درک ابعاد نظامی این تصمیم لندن، واکنشهای تندی نشان دادهاند که بوی تقابل نظامی از آن به مشام میرسد. وزارت امور خارجه ایران این اقدام را «تحریککننده و ناقض حقوق بینالملل» خوانده و بر حق خود برای «اتخاذ اقدامات متقابل» تأکید کرده است.
در این میان، بیانیه روابط عمومی ارتش جمهوری اسلامی ایران حائز اهمیت راهبردی است. ارتش با محکوم کردن اقدام پارلمان بریتانیا، سپاه را «بزرگترین سازمان ضدتروریسم جهان» خوانده و بر «همدلی و همراهی کامل» با این نهاد تأکید کرده است. این موضعگیری نشان میدهد که تهران هرگونه حمله یا اقدام علیه سپاه را به مثابه حمله به کل ساختار نظامی ایران تلقی کرده و در صورت بروز جنگ میان ایران و آمریکا، بریتانیا نیز به عنوان هدف مستقیم نیروهای مسلح ایران شناخته خواهد شد.
اسماعیل کوثری، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، نیز با صراحت از احتمال اخراج سفیر بریتانیا سخن گفته است. این موضوع نشاندهنده آن است که تهران در حال آمادهسازی برای قطع آخرین رشتههای دیپلماتیک با لندن است؛ اقدامی که معمولاً پیشدرآمدی بر افزایش تنشهای فیزیکی و نظامی در عرصه بینالمللی محسوب میشود.
تبعات حقوقی و مالی: هموار کردن مسیر جنگ ارزی
علاوه بر جنبههای نظامی، تروریستی اعلام شدن سپاه از سوی لندن، «جنگ اقتصادی» میان ایران و غرب را وارد مرحله فرسایشی جدیدی میکند. به گفته کارشناسان داخلی، بریتانیا با این اقدام میتواند داراییهای ایران را با سهولت بیشتری تحت عناوین مرتبط با تامین مالی تروریسم توقیف کند. این فشار مالی، زمانی که با تهدیدات نظامی آمریکا ترکیب شود، میتواند به عنوان ابزاری برای فلج کردن لجستیک دفاعی ایران در آستانه یک درگیری احتمالی به کار گرفته شود.
از سوی دیگر، بریتانیا با ممنوعیت هرگونه ابراز نظر یا حمایت از سپاه (با مجازات ۱۴ سال زندان)، عملاً فضای رسانهای و لابیگری در خاک خود را برای جلوگیری از جنگ مسدود کرده است. این محدودیتها نشاندهنده یک «آرایش جنگی در جبهه داخلی» بریتانیاست تا صدای مخالفان درگیری نظامی با ایران در داخل این کشور خفه شود.
بریتانیا؛ کاتالیزور درگیری ایران و آمریکا
تحلیل وضعیت کنونی نشان میدهد که روابط ایران و بریتانیا از مرحله «تنشهای دیپلماتیک» به مرحله «آمادهسازی برای برخورد» رسیده است. اقدام لندن در تروریستی خواندن سپاه پاسداران، قطعه نهایی پازلی بود که واشینگتن برای «مشروعیتبخشی جهانی» به حملات احتمالی خود علیه ایران به آن نیاز داشت.
در حالی که پیش از این بریتانیا سعی میکرد نقش متعادلکنندهای در تنشهای ایران و آمریکا ایفا کند، اکنون با تغییر قوانین داخلی و اتخاذ رویکردی تهاجمی، عملاً به عنوان کاتالیزور جنگ عمل میکند. این وضعیت، تهران را بر آن داشته تا نیروهای بریتانیایی در منطقه را همتراز با نیروهای آمریکایی به عنوان تهدید شناسایی کند. اگر مسیر فعلی ادامه یابد، هرگونه جرقه در آبهای منطقه میتواند نه تنها ایران و آمریکا، بلکه بریتانیا را نیز به طور مستقیم وارد جنگی کند که ابعاد آن فراتر از جغرافیای خاورمیانه خواهد بود.
در این فضای غبارآلود، آنچه بیش از پیش نمایان است، پایان دوران «صبر استراتژیک» در روابط لندن و تهران است؛ دورانی که جای خود را به «تقابل استراتژیک» داده و خطر برخورد نظامی را به بالاترین سطح خود در دهههای اخیر رسانده است.
- انسداد بیسابقه شریان مالی رژیم ایران؛ موفقیت محاصره دریایی آمریکا در توقف هفتهفتهای صادرات نفت
- انسداد در شریانهای مالی نظام سلامت؛ وقتی بیمهها «بدهکار» و پزشکان «تأمینکننده» میشوند
- بازگشت ایران و آمریکا به مدار جنگ؛ حملات کوبنده ارتش آمریکا به زیرساختهای نظامی سپاه پاسداران
- دیپلماسی در بیشکک؛ تلاش ایران برای تثبیت جایگاه در نظم نوین منطقهای
- تنش بیسابقه میان تهران و واشینگتن؛ از تهدید به مصادره اموال شخصی فرماندهان سپاه تا هشدار به پاسخ نظامی در خلیج فارس
