فعالیتهای ششمین کنگره آموزش دموکراتیک ترکیه در روز ۲۵ اوت ۲۰۲۶ (۳ شهریور ۱۴۰۵) با درخواست صریح برای به رسمیت شناختن حق تحصیل به زبان مادری و بازنگری اساسی در ساختار نظام آموزشی این کشور در شهر آنکارا آغاز شد.
به گزارش روزنامه ۲۴ ساعت ترکیه، کمال ایرماک، رئیس اتحادیه آموزش و کارکنان علمی ترکیه موسوم به ائیتیمسن، در مراسم افتتاحیه این نشست پنجروزه اعلام کرد که ایجاد فرصت برابر برای آموزش به زبانهای بومی، گامی اساسی برای ارتقای عدالت آموزشی و همزیستی دموکراتیک در جامعه به شمار میرود.
تأکید بر نقش زبان مادری در رشد فردی و اجتماعی
رئیس اتحادیه ائیتیمسن در سخنرانی آغازین خود تشریح کرد که زبان مادری صرفاً یک ابزار ارتباطی روزمره نیست، بلکه بستری برای شکلگیری هویت، احساس، فرهنگ و پیوند پایدار اجتماعی در ذهن کودکان است. ایرماک با اشاره به ساختار جمعیتی چندفرهنگی ترکیه یادآور شد که تمامی کودکان، از جمله جمعیت کُرد و سایر اقلیتهای زبانی، باید بتوانند دورههای تحصیلی خود را به زبان مادری بگذرانند و از محدودیتهای موجود در نظام متمرکز فعلی رهایی یابند.
بیشتـــتر: درخواست ترکیه از اینترپل برای پیگرد نتانیاهو همزمان با تشدید رویارویی با اسرائیل در سوریه
به گزارش خبرگزاری جیننیوز، این همایش سراسری حاصل ماهها گردهماییهای مقدماتی و تبادل نظر معلمان، دانشگاهیان و فعالان مدنی در استانهای مختلف ترکیه است که با هدف تدوین یک برنامه جامع برای اصلاح ساختارهای آموزشی تشکیل شده است. مسئولان اتحادیه ائیتیمسن اعلام کردهاند که محرومیت زبانی در مدارس به افت تحصیلی دانشآموزان و تضعیف انگیزه یادگیری منجر میشود و باید از رویکردهای تکزبانه سنتی به سوی الگوهای آموزشی فراگیر حرکت کرد.
بررسی چالشهای معاصر در کنگره پنجروزه آنکارا
ششمین کنگره آموزش دموکراتیک با شعار محوری «برای برابری و آزادی» از ۲۵ تا ۲۹ اوت ۲۰۲۶ (۳ تا ۷ شهریور ۱۴۰۵) به مدت پنج روز در آنکارا جریان دارد. بر اساس بیانیههای رسمی منتشرشده در وبسایت اتحادیه ائیتیمسن، این نشست صرفاً به موضوع زبان مادری محدود نمیشود، بلکه طیف وسیعی از چالشهای بنیادین آموزش عمومی در ترکیه را زیر ذرهبین قرار داده است. آموزش علمی و سکولار، حفظ استقلال دانشگاهها، آزادیهای آکادمیک، تحقق برابری جنسیتی، مقابله با کلیشههای جنسیتزده در کتب درسی، آموزش مسائل زیستمحیطی و بررسی راهبردی پیامدهای ورود هوش مصنوعی به سامانههای یادگیری از مهمترین موضوعات مورد بحث در کمیسیونهای تخصصی این کنگره به شمار میروند.
بیشتــــــر: تشدید رویارویی تلآویو و آنکارا پس از حمله به پایگاه ابوالظهور
حضور هیئتهای بینالمللی نیز به این رویداد ابعادی جهانی بخشیده است. جان مکگابن، رئیس کمیته اروپایی اتحادیههای آموزش، و موگوینا مالولکه، رئیس سازمان بینالمللی آموزش، از جمله میهمانان و سخنرانان خارجی این نشست بودند که از ضرورت همگامسازی استانداردهای آموزشی ترکیه با معیارهای بینالمللی حقوق بشر و آزادیهای بنیادین تحصیلی حمایت کردند.
محدودیتهای قانون اساسی و چالشهای ساختاری
بر اساس قانون اساسی کنونی ترکیه، زبان رسمی این کشور ترکی است و موانع حقوقی محکمی در برابر آموزش تمامعیار به دیگر زبانها وجود دارد. طبق اصل چهل و دوم قانون اساسی ترکیه، هیچ زبانی به غیر از ترکی نمیتواند به عنوان زبان مادری به شهروندان ترک در مؤسسات آموزشی تدریس شود. اگرچه در سالهای گذشته زبان کُردی و چند زبان محلی دیگر در قالب دروس اختیاری محدود یا در برخی مراکز و آموزشگاههای غیردولتی تدریس شدهاند، اما تدریس دروس عمومی به زبان مادری همچنان در چارچوب قوانین رسمی ممنوع است.
بیشتــــــر: تشدید تنش میان اسرائیل و ترکیه در سوریه و تلاش آمریکا برای مهار بحران
علاوه بر موانع زبانی، اتحادیه ائیتیمسن انتقادات گستردهای را نسبت به سیاستهای سالهای اخیر مطرح کرده است. این نهاد صنفی معتقد است برنامههای درسی رسمی کشور بازتابدهنده واقعیات تنوع فرهنگی، زبانی و مذهبی نیستند. گسترش دورههای دینی در مدارس دولتی، تضعیف جایگاه استقلال معلمان، محدود شدن فضای نقد علمی در دانشگاهها و واگذاری تدریجی خدمات آموزش عمومی به مؤسسات و سرمایهگذاران بخش خصوصی، از دیگر مواردی است که کارشناسان در این کنگره به عنوان آسیبهای جدی نظام تعلیم و تربیت مطرح کردهاند.
مطالبات پارلمانی و پیوند با تحولات سیاسی
موضوع حق تحصیل به زبان مادری همزمان در عرصه نهادهای قانونگذاری و جریانهای سیاسی ترکیه نیز پیگیری میشود. بر اساس گزارشهای رسمی حزب دموکراسی و برابری خلقها موسوم به دِم پارتی، این حزب در ۲۰ فوریه ۲۰۲۶ (۱ اسفند ۱۴۰۴) با ثبت طرحی رسمی در پارلمان ترکیه خواستار تشکیل کمیسیون تحقیق ویژه برای بررسی وضعیت زبانهای در معرض نابودی در سراسر کشور شد. حزب دِم پارتی تأکید دارد که تضمین حق آموزش به زبان مادری و ارائه خدمات عمومی چندزبانه در مناطق مختلف باید از طریق اصلاحات صریح در قانون اساسی و قوانین جاری رسمیت یابد.
بیشتـــــر: کنگره زودهنگام حزب دموکراسی و برابری خلقها در آنکارا
این مباحث در شرایطی مطرح میشود که بحثها پیرامون روند خلع سلاح حزب کارگران کردستان (پکک) و آینده روابط سیاسی در ترکیه جریان دارد. نمایندگان احزاب کُردی و فعالان جامعه مدنی تأکید میکنند که پایان مناقشات و تحکیم آرامش اجتماعی پایدار مستلزم برداشته شدن محدودیتهای زبانی، به رسمیت شناخته شدن حقوق فرهنگی شهروندان و پذیرش آموزش چندزبانه در برنامههای ملی است؛ با این حال نهادهای دولتی تاکنون تدریس دروس عمومی به زبانهای غیرترکی را در دستور کار رسمی خود قرار ندادهاند.
فرجام نشست و تدوین پیشنهادات اجرایی
کنگره سراسری ائیتیمسن یک نهاد قانونگذاری رسمی نیست و مصوبات آن ضمانت اجرایی حکومتی ندارد، اما بیانیهها و تصمیمات آن به عنوان سند مطالبهگری جامعه معلمان و دانشگاهیان مورد توجه رسانهها و احزاب سیاسی قرار میگیرد. قرار است در روز پایانی این نشست، یعنی ۲۹ اوت ۲۰۲۶ (۷ شهریور ۱۴۰۵)، گزارش نهایی کمیسیونهای تخصصی همراه با بیانیهای جامع به رأی اعضای کنگره گذاشته شود. این بیانیه شامل توصیهها و راهکارهای مشخص اجرایی برای اصلاح برنامه درسی، دفاع از استقلال مراکز دانشگاهی و پیشبرد الگوهای آموزش چندزبانه در ترکیه خواهد بود.
