رادیو دولتی پاکستان و منابع رسمی منطقه‌ای در روز ۶ اکتبر ۲۰۲۶ (۱۴ مهر ۱۴۰۵) اعلام کردند که اسلام‌آباد، آنکارا و ریاض گام‌های اجرایی نخستین مرحله از توافق امنیتی مشترک خود را آغاز کرده‌اند. این اقدام در پی نشست شامگاه ۵ اکتبر ۲۰۲۶ (۱۳ مهر ۱۴۰۵) صورت می‌گیرد که در جریان آن، وزارت‌خانه‌های امور خارجه عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان در بیانیه‌ای مشترک از آغاز تدابیر عملیاتی برای فراهم‌سازی توانمندی‌های نظامی و استقرار سریع نیروها در خاک عربستان خبر دادند. این تحول تازه، چارچوب همکاری‌های نظامی ۳ کشور را از سطح بیانیه‌های دیپلماتیک به مرحله برنامه‌ریزی‌های اجرایی و میدانی هدایت می‌کند.
نشست اضطراری ریاض و توافق بر سر استقرار سریع
بر پایه گزارش خبرگزاری رسمی عربستان (واس)، این تصمیم در جریان نشست اضطراری کمیته سیاسی، راهبردی و دفاعی «پیمان دفاع مشترک مکه» در شهر ریاض اتخاذ شد. در این نشست، هیئت بلندپایه ترکیه متشکل از هاکان فیدان وزیر امور خارجه، یاشار گولر وزیر دفاع و سلجوق بایراکتاراوغلو رئیس ستاد کل ارتش ترکیه حضور داشتند. از سوی پاکستان نیز اسحاق دار معاون نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه، خواجه محمد آصف وزیر دفاع و عاصم منیر فرمانده ارتش و رئیس نیروهای دفاعی این کشور در مذاکرات شرکت کردند.
بر اساس متن رسمی منتشرشده از سوی وزارت امور خارجه ترکیه، اعضای حاضر در نشست توافق کردند که اجرای تعهدات دفاع جمعی را به شکل فوری در دستور کار قرار دهند. با این حال، در بیانیه رسمی صادره، به جزئیات مشخصی نظیر شمار دقیق پرسنل نظامی، نوع ادوات و جنگ‌افزارهای اعزامی، نقاط پایگاهی محل استقرار و جدول زمانی حضور نیروها اشاره‌ای نشده است. اجرای این ترتیبات نیازمند نهایی‌سازی هماهنگی‌های ستادی و رعایت قوانین داخلی، از جمله طی مراحل اداری یا مصوبات پارلمانی در هر ۳ کشور اعلام شده است.
تعیین دبیرکل جدید و ایجاد ساختار سازمانی
به گزارش خبرگزاری آناتولی، یکی از مصوبات کلیدی این نشست اضطراری، انتخاب نعمان محمود، ژنرال بازنشسته ارتش پاکستان، به عنوان نخستین دبیرکل پیمان دفاع مشترک مکه برای یک دوره ۳ ساله بود. وظیفه اصلی دبیرکل جدید، طراحی و راه‌اندازی ساختار تشکیلاتی، پیگیری وظایف دبیرخانه دائمی و ایجاد سازوکار هماهنگی مؤثر میان نهادهای سیاسی و فرماندهی‌های نظامی کشورهای عضو عنوان شده است.
تحلیل‌گران منطقه‌ای بر این باورند که ایجاد دبیرخانه دائمی و تعیین مسئول ارشد اجرایی، با هدف تسریع در تبادل داده‌های اطلاعاتی، یکپارچه‌سازی سیستم‌های فرماندهی و تسهیل لجستیک استقرار نیروها صورت گرفته است تا در صورت بروز بحران، امکان واکنش هماهنگ فراهم باشد.
محکومیت حملات موشکی و پهپادی به زیرساخت‌ها
به گزارش شبکه خبری تی‌آرتی، بیانیه مشترک ۳ کشور بر حفظ ثبات منطقه‌ای تأکید کرده و حملات نظامی به شهرها، مناطق مسکونی و تأسیسات اقتصادی عربستان را محکوم کرده است. مقامات ائتلاف این اقدام‌ها و هرگونه تهدید علیه اماکن مذهبی نظیر مکه و مدینه را به نیروهای حوثی یمن نسبت می‌دهند.
در سوی مقابل، حوثی‌های یمن با انتشار بیانیه‌های رسمی، مسئولیت حملات موشکی و پهپادی به فرودگاه‌ها و مراکز نفتی عربستان را پذیرفته و مدعی شده‌اند که این اقدامات در واکنش به عملیات نظامی ائتلاف و نیروهای دولت یمن انجام می‌شود. بیانیه ریاض تأکید دارد که هدف اصلی پیمان دفاعی، تقویت پدافند بازدارنده در برابر این‌گونه حملات هوایی و پهپادی است.
مرزبندی میان دفاع منطقه‌ای و جنگ مستقیم در یمن
خواجه محمد آصف، وزیر دفاع پاکستان، در گفتگو با رسانه‌های دولتی این کشور تصریح کرد که حضور نیروهای پاکستانی و ترکیه‌ای در خاک عربستان، صرفاً در قالب تدابیر دفاعی و پشتیبانی بازدارنده تعریف شده است. او تأکید کرد که در عملیات نظامی جاری علیه حوثی‌ها، تنها نیروهای مسلح عربستان سعودی مشارکت مستقیم دارند و عبارت «استقرار سریع نیرو» در بیانیه مشترک، به هیچ عنوان به معنی ورود ارتش‌های پاکستان یا ترکیه به نبردهای زمینی در داخل مرزهای یمن نیست.
به گزارش روزنامه داون پاکستان، چارچوب تعریف‌شده برای این مأموریت، بر حفاظت از حریم هوایی، امنیت تأسیسات راهبردی و کمک به ارتقای توان لجستیکی ارتش عربستان تمرکز دارد و از هرگونه درگیری تهاجمی مستقل پرهیز می‌کند.
پیشینه پیمان مکه و گام‌های آینده
پیمان دفاع مشترک مکه در تاریخ ۷ اوت ۲۰۲۶ (۱۶ مرداد ۱۴۰۵) طی نشستی سه‌جانبه میان رجب طیب اردوغان رئیس‌جمهور ترکیه، محمد بن سلمان ولیعهد عربستان سعودی و شهباز شریف نخست‌وزیر پاکستان در شهر مکه امضا شد. پس از آن، نخستین نشست کمیته راهبردی این پیمان در ۳۱ اوت ۲۰۲۶ (۹ شهریور ۱۴۰۵) در استانبول ترکیه برگزار گردید تا خطوط کلی همکاری‌ها ترسیم شود.
بر پایه مفاد بنیادین این پیمان، امنیت و تمامیت ارضی هر یک از اعضا به منزله امنیت جمعی تمامی طرف‌ها به شمار می‌رود. با وجود آغاز هماهنگی‌های عملیاتی، هنوز متن کامل توافق، جزئیات حقوقی تعهدات متقابل و قواعد دقیق درگیری منتشر نشده است. ناظران سیاسی تأکید دارند که تا زمان روشن شدن محل‌های استقرار، ترکیب تجهیزات و نقش سازمانی نیروهای اعزامی، پیمان مکه در چارچوب یک برنامه راهبردی دفاعی برای مدیریت بحران‌های شبه‌جزیره ارزیابی می‌شود.
