تحولات میدانی در جنوب ایران، تنگه هرمز و آبهای خلیج فارس طی روزهای ۲۵ و ۲۶ آبان (۱۶ و ۱۷ نوامبر)، وارد مرحله تازهای از تنشهای نظامی و دریایی شده است. گزارشهای رسانههای داخلی ایران و بیانیههای نهادهای بینالمللی از همزمانی حملات به جزیره قشم، عملیات پهپادی در بحرین، ناامنی فزاینده در مسیرهای انتقال انرژی، تقویت حضور دریایی ایالات متحده و تحرکات دیپلماتیک در مسقط و دوحه حکایت دارد؛ وضعیتی که نشانگر تلاقی بازدارندگی نظامی با تلاشها برای مهار یک درگیری فراگیر است.

قشم و بحرین؛ تقابل میدانی و جنگ روایتها
شامگاه سهشنبه ۲۶ آبان، خبرگزاری ایرنا از شنیده شدن صدای پنج تا شش انفجار در جزیره قشم خبر داد. به گزارش ایرنا و خبرگزاری مهر، احمد نفیسی، معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی استانداری هرمزگان، ارتش ایالات متحده را مسئول حمله به نقاطی در محدوده قشم معرفی کرد و گفت آسیبی به مناطق مسکونی، تجاری و زیرساختهای حیاتی جزیره وارد نشده و شرایط تحت کنترل است. در مقابل، فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) در پاسخ به خبرگزاری رویترز از ارائه اطلاعات تازه درباره این حملات خودداری کرد. این سکوت رسمی در برابر تأیید مقامهای محلی ایران، بیانگر ابهام در مدیریت سطح تنش است؛ رویکردی که با وجود اطمینانبخشیهای استانداری، جمعیت و اقتصاد جزیره راهبردی قشم را در معرض اصطکاک نظامی قرار میدهد.
پیش از این انفجارها، روابط عمومی سپاه پاسداران به گزارش خبرگزاری تسنیم مدعی شد ساعت ۱۳:۴۵ سهشنبه، یک فروند پهپاد شناسایی و رزمی آمریکایی از نوع «امکیو-۱» را با سامانه جدید پدافندی نیروی هوافضای خود در جنوب قشم سرنگون کرده و آن را هجدهمین پهپاد منهدمشده از زمان پایان «جنگ ۴۰ روزه با آمریکا و اسرائیل» خواند. این در حالی است که رسانههای داخلی ایران در روزهای ۲۳ و ۲۵ آبان نیز از سرنگونی دو پهپاد دیگر بر فراز قشم و تنگه هرمز و همچنین به کنترل درآوردن یک پهپاد «امکیوام-۱۷۰» با تجهیزات جنگ الکترونیک خبر داده بودند. با این حال، این آمارها بهطور مستقل تأیید نشده و سنتکام که پیشتر برخی گزارشهای مشابه سپاه را رد کرده بود، به ادعای جدید واکنشی نشان نداده است.
همزمان با رویدادهای قشم، جبهه دیگری از تنش در بحرین گشوده شد. سپاه پاسداران مدعی شد که بامداد سهشنبه با پهپادهای رزمی، یک سامانه راداری تحت کنترل نیروهای آمریکایی در پایگاه هوایی شیخ عیسی در بحرین را در پاسخ به آنچه «نقض مکرر حریم هوایی ایران» خواند، هدف قرار داده است. اگرچه خبرنگار خبرگزاری فرانسه در منامه از شنیده شدن صدای انفجار خبر داد، اما تلویزیون دولتی و مقامهای بحرین اعلام کردند که حمله را رهگیری و خنثی کردهاند و خسارت یا تلفاتی رخ نداده است. سنتکام نیز در شبکه اجتماعی ایکس اصابت به رادار آمریکا را تکذیب کرد. این سومین حمله طی پنج روز گذشته به بحرین، میزبان ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا، محسوب میشود و واکنش مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده، در گفتوگوی تلفنی با همتای بحرینیاش و تأکید بر تعهد امنیتی واشنگتن به منامه را در پی داشت. شکاف عمیق میان روایتهای نظامی تهران و واشنگتن، امکان راستیآزمایی میدانی را محدود کرده و نشان میدهد بخش مهمی از درگیری کنونی در سطح بازدارندگی و جنگ روانی جریان دارد.

تنگه هرمز؛ ابهام امنیتی و ریسک زیستمحیطی
بحران امنیت دریایی در تنگه هرمز — که پیش از بسته شدن اخیر آن محل عبور حدود یکپنجم نفت مصرفی جهان و نزدیک به یکچهارم تجارت دریایی نفت بود — ابعاد پیچیدهتری یافته است. رسانههای داخل ایران به نقل از روابط عمومی نیروی دریایی ارتش از آتشسوزی چهارمین نفتکش طی ۲۴ ساعت پس از برخورد با مین دریایی در «منطقه ممنوعه» شرق تنگه هرمز با سیستمهای ناوبری خاموش خبر دادند. سپاه پاسداران نیز در اطلاعیهای اعلام کرد دو کشتی — شامل یک سوپرنفتکش حامل بیش از دو میلیون بشکه نفت خام در محدوده غرب تنگه و یک کشتی حامل گاز مایع در مسیر جنوبی — با وجود آنچه «حمایت هوایی جنگندهها و هواگردهای آمریکایی» خوانده شد، به مین برخورد کرده و دچار انفجار و آتشسوزی شدید شدهاند.
در مقابل، ایالات متحده تأکید دارد که تنگه هرمز از هرگونه مین پاکسازی شده و رویترز نیز نتوانسته ادعاهای نیروهای مسلح ایران درباره آتشگرفتن سه کشتی در روز سهشنبه را مستقلاً تأیید کند. از سوی دیگر، سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) از اصابت «پرتابه ناشناس» به یک نفتکش در فاصله هفت مایل دریایی شمال خصب عمان در شامگاه دوشنبه و سپس حمله مجدد به همان شناور خبر داد که به آتشسوزی در عرشه و نامشخص شدن وضعیت خدمه و خسارات انجامید؛ همچنین پرتابه ناشناس دیگری به یک تانکر انرژی در خلیج فارس پیش از ورود به تنگه هرمز برخورد کرد. تداوم این ناامنی، صرفنظر از عامل اصلی آن، تجارت انرژی را مختل کرده و خطر یک فاجعه زیستمحیطی ناشی از نشت نفت را برای سواحل خلیج فارس و جنوب ایران تشدید میکند.

آرایش نظامی و معادله متناقض دیپلماسی
در بُعد نظامی، سنتکام شامگاه دوشنبه اعلام کرد ناو هواپیمابر «تئودور روزولت» یکشنبه ۲۴ آبان پس از عبور از آبهای اقیانوس هند، وارد حوزه مسئولیت این فرماندهی شده است. به گزارش سایت اکسیوس به نقل از یک مقام آمریکایی، این ناو به دو ناوگروه «جورج اچ دبلیو بوش» و «جورج واشنگتن» پیوسته است. هرچند هنوز روشن نیست که ناو جدید جایگزین یکی از ناوهای قبلی میشود یا تعداد آنها به سه فروند افزایش مییابد، اما باقی ماندن همزمان هر سه ناو هواپیمابر، حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه را به بالاترین سطح از ماه آوریل سال جاری میرساند.
این قدرتنمایی دریایی در تضاد ظاهری با مواضع اخیر دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، قرار دارد که بارها از بیمیلی به ازسرگیری جنگ و عملیات نظامی گسترده علیه ایران سخن گفته و قرار است در سفر آسیایی خود با ولادیمیر پوتین و شی جینپینگ، رؤسایجمهور روسیه و چین، از جمله درباره پرونده جنگ ایران گفتوگو کند. همزمان، عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، در مسقط با مقامهای عمانی درباره امنیت کشتیرانی و جلوگیری از تشدید درگیریها رایزنی کرده و قطر نیز از گفتوگو با مقامهای ایرانی برای نزدیک کردن دیدگاههای طرفهای درگیر خبر داده است. با این حال، در غیاب شفافیت اطلاعاتی و زیر سایه انباشت تسلیحات و روایتهای متعارض، شکنندگی وضعیت کنونی در جنوب ایران و تنگه هرمز نشان میدهد که حتی یک خطای محاسباتی کوچک میتواند تلاشهای دیپلماتیک عمان و قطر را خنثی کرده و تنش کنترلشده کنونی را به تقابلی خارج از کنترل بدل سازد.
- تشدید تنشها در جنوب ایران و خلیج فارس؛ تقابل محدود در سایه ابهام اطلاعاتی و دیپلماسی
- پیامدهای محاصره دریایی و وضعیت «نه جنگ و نه صلح» بر اقتصاد ایران
- هشدار قاطع واشنگتن در پی افشای طرح تروریستی رژیم ایران؛ تهدید بمب کثیف و سوءقصد پهپادی علیه مقامات ارشد آمریکا
- تردیدهای امنیتی و چالشهای لجستیک در مسیر میزبانی تهران برای اجلاس سران اکو؛ ابهام در برگزاری اجلاس به دلیل تنشهای منطقهای
- بازداشت گسترده رهبران احزاب کُرد در پی اعلام تشکیل ائتلاف سیاسی در ترکیه
