نشست سیامین دوره شورای وزیران سازمان همکاری اقتصادی (اکو) در حالی در اسلامآباد به کار خود پایان داد که با انتشار بیانیه نهایی در ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶ (۲۵ آبان ۱۴۰۵)، توجه ناظران بینالمللی به سوی تهران جلب شده است تا مشخص شود آیا پایتخت ایران در روزهای ۳ و ۴ دسامبر ۲۰۲۶ (۱۲ و ۱۳ آذر ۱۴۰۵) قادر به میزبانی از هجدهمین اجلاس سران این سازمان خواهد بود یا خیر؛ موضوعی که به گفته تحلیلگران با توجه به وضعیت جاری درگیریهای منطقهای و محدودیتهای امنیتی، امروز ۱۷ نوامبر ۲۰۲۶ (۲۶ آبان ۱۴۰۵) به یکی از بحثهای اصلی در محافل دیپلماتیک تبدیل شده و تردیدهایی را پیرامون امکان برگزاری بیدغدغه این رویداد در تهران ایجاد کرده است.
شورای وزیران اکو در جریان نشست خود در اسلامآباد، «بیانیه اسلامآباد» و «اهداف راهبردی همکاری اقتصادی ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۵» را به تصویب رساندند. بر اساس اطلاعات منتشر شده توسط دفتر نخستوزیر پاکستان، این اسناد چارچوبی جامع برای توسعه تجارت، سرمایهگذاری، حملونقل و فناوری اطلاعات میان اعضا فراهم میکند. اگرچه توافقنامه جدید تسهیل تجارت هنوز در مرحله پیشنویس قرار دارد، اما وزیران با تأکید بر ضرورت تسریع مذاکرات فنی، خواستار نهایی شدن این متن برای تسهیل جابهجایی کالا در منطقه شدند. این در حالی است که اصلاح موافقتنامه تجاری موجود اکو (ECOTA) نیز به عنوان یک مسیر موازی برای تقویت مبادلات اقتصادی پیگیری میشود. هدف اصلی این اسناد، کاهش زمان ترخیص گمرکی از طریق دیجیتالیسازی اسناد و ایجاد پنجرههای واحد گمرکی است که میتواند به بهبود دسترسی کشورهای محصور در خشکی به بنادر بینالمللی کمک شایانی کند. این اهداف بلندمدت در حالی تدوین شدهاند که بسیاری از کارشناسان اقتصادی بر این باورند که بدون رفع موانع تعرفهای و لجستیکی، دستیابی به این اهداف تا سال ۲۰۳۵ با دشواریهای جدی روبرو خواهد بود.

عکس دستهجمعی وزیران خارجه و رؤسای هیئتهای عضو اکو در پایان نشست شورای وزیران در اسلامآباد، ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶
پیشنهادهای ایران برای امنیت عرضه انرژی
عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، در جریان سخنرانی خود در این نشست، بر سه محور تجارت، حملونقل و انرژی به عنوان ستونهای اصلی همکاری در اکو تأکید کرد. به گزارش خبرگزاری تسنیم، ایران خواستار ایجاد سازوکاری منطقهای برای تضمین ثبات عرضه انرژی و چارچوبی فراگیر برای گفتوگوی امنیتی بر پایه اصل عدم تعرض شد. در بیانیه پایانی نشست، از ابتکار ایران برای پایان دادن به درگیریها و تلاشهای میانجیگرانه پاکستان و قطر حمایت شد، هرچند این حمایتها در سطح دیپلماتیک باقی ماند و گزارشهای رسمی حاکی از ارائه طرحی اجرایی با بودجه مشخص برای این اهداف نیست. دیدار دوجانبه عراقچی و اسحاق دار در حاشیه این نشست، بخشی از تلاشهای دیپلماتیک تهران و اسلامآباد برای مدیریت تنشهای منطقهای و تقویت همکاریهای دوجانبه در حوزههای اقتصادی و امنیتی تلقی شد. این رویکرد ایران در حالی مطرح میشود که بسیاری از کشورهای عضو اکو درگیر بحرانهای انرژی و نیاز به سرمایهگذاریهای زیرساختی برای اتصال به شبکههای انتقال برق و گاز هستند.

نمای عمومی از جلسه رسمی سیامین شورای وزیران اکو در اسلامآباد
غیبت کابل و پیچیدگیهای روابط امنیتی
نشست اخیر اکو در اسلامآباد در غیاب نمایندگان حکومت طالبان برگزار شد. به گزارش خبرگزاریهای معتبر، پاکستان به عنوان میزبان نشست، دعوتی برای نمایندگان کابل ارسال نکرد. محمد اسحاق دار در اظهارات خود پس از نشست، مشارکت کامل افغانستان در اکو را مشروط به رسیدگی مقامات این کشور به نگرانیهای امنیتی همسایگان، بهویژه مقابله با گروههای مسلح در مرزها دانست. این رویداد نشاندهنده شکاف عمیق میان کابل و اسلامآباد است. ذاکر جلالی از مقامات وزارت خارجه طالبان، با انتقاد از این تصمیم، تأکید کرد که همکاریهای اقتصادی و ترانزیتی نباید تحت تأثیر اختلافهای سیاسی قرار گیرد. با این حال، کابل اعلام کرده است که در اجلاس سران اکو در تهران شرکت خواهد کرد، هرچند سطح نمایندگی افغانستان در آن رویداد همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد. این تنشهای امنیتی، یکی از موانع اصلی در مسیر اجرای پروژههای ترانزیتی است که قرار است از مسیر افغانستان، آسیای مرکزی را به بنادر جنوبی متصل کنند.

نقشه راه پنجساله برای استخراج معادن
یکی از دستاوردهای ملموس نشست اسلامآباد، تصویب نقشه راه پنجساله همکاری در حوزه معادن برای بازه زمانی ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ بود. این سند که چارچوب همکاری برای استخراج مواد معدنی حیاتی مورد نیاز در فناوریهای نو را تعیین میکند، مورد استقبال اعضا قرار گرفت. همچنین، پیشنهاد ترکمنستان برای بررسی امکانسنجی ایجاد مناطق تجاری مشترک، با تأکید بر استفاده از تجربیات موفق ترکمنستان و ازبکستان در بیانیه پایانی گنجانده شد. نمایندگان تاجیکستان نیز در این نشست، علاوه بر تأکید بر ترانزیت و انرژی، حفاظت از یخچالهای طبیعی و مدیریت منابع آب را به عنوان اولویتی در همکاریهای منطقهای مطرح کردند. این موضوعات در حالی مطرح میشود که کشورهای عضو در تلاش هستند تا با هماهنگسازی برنامههای ملی خود با اهداف راهبردی اکو، وزن اقتصادی منطقه را در بازارهای جهانی افزایش دهند. سرمایهگذاری در بخش معدن میتواند به عنوان موتوری برای رشد اقتصادی در کشورهایی که دارای پتانسیلهای معدنی بکر هستند، عمل کند.

سایه تردید بر میزبانی تهران در دسامبر
تمامی نگاهها اکنون به هجدهمین اجلاس سران اکو در تهران معطوف شده است که قرار است در روزهای ۳ و ۴ دسامبر ۲۰۲۶ (۱۲ و ۱۳ آذر ۱۴۰۵) برگزار شود. بیانیه اسلامآباد از تمامی کشورهای عضو خواسته است تا در بالاترین سطح در این اجلاس شرکت کنند تا رهنمودهای لازم برای پیشبرد اهداف راهبردی تا سال ۲۰۳۵ تدوین گردد. با این حال، تشدید وضعیت جنگی و بیثباتیهای امنیتی در منطقه، گمانهزنیها درباره احتمال لغو یا تغییر مکان این اجلاس را تقویت کرده است. در حالی که شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، بر گسترش همکاری در حوزههای انرژی و فناوری تأکید کرد، موفقیت نهایی این سازمان در گرو عملیاتی کردن این توافقات روی کاغذ و عبور از چالشهای سیاسی است. برگزاری این اجلاس در تهران، آزمونی برای اراده سیاسی اعضا جهت تبدیل بیانیههای دیپلماتیک به پروژههای عملیاتی در حوزه حملونقل و انرژی خواهد بود. تداوم تنشهای منطقهای و محدودیتهای بینالمللی علیه برخی اعضا، از جمله چالشهایی است که میتواند بر سطح مشارکت و خروجیهای عملیاتی اجلاس پیشرو تأثیرگذار باشد و نگرانیهای امنیتی را به اولویت اصلی تیمهای تشریفاتی تبدیل کند.
