نگرانی‌ها درباره گسترش پدیده «فقر قاعدگی» در ایران، پس از انتشار گزارش‌هایی مبنی بر افزایش چشمگیر قیمت محصولات بهداشتی قاعدگی و تبعات آن بر سلامت زنان، بیش از پیش تشدید شده است. بر اساس داده‌های موجود، قیمت نوار بهداشتی طی یک سال گذشته حدود 1.5 برابر افزایش یافته که این امر دسترسی به اقلام ضروری بهداشتی را برای بخش قابل توجهی از زنان، به‌ویژه در مناطق محروم، دشوار ساخته است. کارشناسان و فعالان حقوق زنان نسبت به پیامدهای بهداشتی و اجتماعی این وضعیت هشدار داده‌اند و تأکید می‌کنند این چالش سلامت عمومی، ریشه در سیاست‌های اقتصادی و تورم فزاینده دارد.
صعود بی‌رویه بهای اقلام بهداشتی زنان
گزارش‌های اخیر نشان می‌دهد که قیمت محصولات بهداشت قاعدگی در ایران طی ماه‌های گذشته با شیبی تند افزایش یافته است. یک گزارش منتشر شده در 1 اکتبر 2026 (9 مهر 1405) توسط وب‌سایت «آتیه آنلاین» حاکی از آن است که بهای یک بسته نوار بهداشتی سایز بزرگ در شهریور ماه سال جاری (اوت-سپتامبر 2026) در مقایسه با مدت مشابه سال قبل، حدود 1.5 برابر رشد داشته است. این میزان تورم حتی از نرخ تورم عمومی در کشور نیز پیشی گرفته است. این جهش قیمتی در شرایطی رخ می‌دهد که پیش از این نیز، بسیاری از خانواده‌ها در تأمین اقلام ضروری زندگی با مشکلات اقتصادی جدی مواجه بودند. خبرگزاری مهر در 12 سپتامبر 2026 (21 شهریور 1405) با اشاره به کاهش قدرت خرید خانوارها، تأکید کرده بود که تورم بالای کالاهای اساسی، فشار مضاعفی بر بودجه خانواده‌ها وارد آورده است.
روی آوردن به جایگزین‌های پرخطر
در پی گرانی محصولات بهداشتی قاعدگی، شمار فزاینده‌ای از زنان و دختران در سراسر ایران، حتی در کلان‌شهرها، ناچار به استفاده از جایگزین‌های ارزان‌تر و اغلب غیربهداشتی شده‌اند. شهروندان در مناطق مختلف گزارش داده‌اند که به ناچار به سمت محصولات بی‌کیفیت‌تر روی آورده‌اند یا به روش‌های سنتی گذشته بازگشته‌اند؛ روش‌هایی که در آن از پارچه‌های نخی به جای نوارهای بهداشتی یک‌بار مصرف استفاده می‌شد. این تغییر در عادات بهداشتی، پیامدهای جدی برای سلامت زنان به همراه دارد. به گفته برخی از ساکنان استان‌های خوزستان و ایلام، عدم دسترسی به نوار بهداشتی مناسب منجر به افزایش موارد عفونت‌های واژینال و مشکلات پوستی شده است. سازمان جهانی بهداشت در گزارش‌های متعدد خود بر اهمیت دسترسی به محصولات بهداشتی قاعدگی ایمن و مقرون‌به‌صرفه برای پیشگیری از بیماری‌ها و حفظ سلامت عمومی زنان تأکید کرده است.
تشدید بحران در مناطق محروم و کم‌آب
وضعیت فقر قاعدگی در مناطق محروم و حاشیه‌ای ایران به مراتب پیچیده‌تر است. در این مناطق، علاوه بر گرانی و کمبود محصولات بهداشتی، مشکلات زیرساختی نظیر دسترسی محدود به آب نیز به معضلات موجود می‌افزاید. برخی ساکنان استان خوزستان گزارش داده‌اند که به دلیل عدم دسترسی مداوم به آب لوله‌کشی و نیاز به استفاده از آب ذخیره‌شده در تانکر، شستشو و اتو کردن پدهای پارچه‌ای هم از نظر مصرف آب و هم از نظر هزینه برق، به یک چالش بزرگ تبدیل شده است. این شرایط نه تنها بهداشت فردی را به خطر می‌اندازد، بلکه می‌تواند منجر به ترک تحصیل دختران نوجوان شود. یک مددکار اجتماعی در خوزستان در 5 اکتبر 2026 (13 مهر 1405) به خبرگزاری ایرنا گفت که بسیاری از دختران در مناطق روستایی به دلیل عدم دسترسی به محصولات بهداشتی مناسب و شرم ناشی از آن، از حضور در مدرسه خودداری می‌کنند.
بار مالیاتی بر بدن زنان؛ تبعیض ساختاری
کارشناسان و جامعه‌شناسان در ایران نسبت به گسترده شدن پدیده «فقر قاعدگی» هشدار داده و آن را نشانه تبعیض ساختاری در جامعه می‌دانند. شیرین احمدنیا، جامعه‌شناس، در 28 سپتامبر 2026 (6 مهر 1405) در گفت‌وگو با روزنامه «هم‌میهن» اظهار داشت که فقر قاعدگی یکی از اشکال آشکار فقر جنسیتی است که ریشه در تبعیض ساختاری دارد. او تأکید کرد که وقتی نوار بهداشتی با مالیات بر ارزش افزوده عرضه می‌شود، در واقع بدن زن به عنوان یک بار اقتصادی دیده می‌شود که مصداق خشونت اقتصادی است. این محصولات در ایران از مالیات معاف نیستند، در حالی که در بسیاری از کشورهای جهان، برای تسهیل دسترسی زنان، معافیت‌های مالیاتی در نظر گرفته می‌شود. گزارش خبرگزاری ایسنا در 18 اوت 2026 (27 مرداد 1405) به بحث‌های مجلس شورای اسلامی درباره حذف مالیات بر ارزش افزوده برای برخی اقلام بهداشتی اشاره کرده بود، اما تاکنون اقدام قاطعی در این زمینه صورت نگرفته است.
تلاش‌های ناکافی در برابر ابعاد جهانی بحران
در میانه این بحران رو به گسترش، برخی تلاش‌ها برای فرهنگ‌سازی و کمک به دسترسی زنان به محصولات بهداشتی صورت می‌گیرد. به عنوان مثال، شرکت «پنبه‌ریز»، یکی از تولیدکنندگان محصولات بهداشت قاعدگی در ایران، هر سال همزمان با بازگشایی مدارس، بسته‌های بهداشت قاعدگی شامل نوار بهداشتی و بروشور آموزشی را در مناطق کم‌برخوردار توزیع می‌کند. این مجموعه با شیوه‌ای خلاقانه از شهروندان نیز درخواست کرده تا در این امر مشارکت کنند. با این حال، مقیاس این تلاش‌ها در برابر وسعت مشکل، محدود به نظر می‌رسد. نهاد زنان سازمان ملل متحد «فقر قاعدگی» را به معنای دسترسی ناکافی به محصولات بهداشتی قاعدگی و آموزش‌های مرتبط با آن تعریف می‌کند. این نهاد تأکید دارد که دانش‌آموزان، زنان در مناطق دورافتاده یا محروم، افراد بی‌خانمان و افراد دارای معلولیت، بیش از سایرین در معرض این مشکل قرار دارند. این تعریف بین‌المللی، ابعاد گسترده‌تر این مشکل را در ایران نیز برجسته می‌سازد و ضرورت توجه جدی‌تر به آن را گوشزد می‌کند.
