«قرقیعان و قرقیعان.. بین قصیر و رمیضان»، کودکان استان بصره در جنوبیترین نقطه عراق، با این کلمات به استقبال نیمه ماه رمضان میروند و در حالی که لباسهای ویژهای بر تن دارند، سرود مردمی خود را میخوانند.
این شهر که از نظر آداب و رسوم به کشورهای خلیج نزدیک است، هر سال روز پانزدهم رمضان را با آیین «قرقیعان» گرامی میدارد؛ آیینی که بصره در کنار کشورهای خلیج به آن شناخته میشود و در دیگر استانهای عراق رواج ندارد.
همچنین بخوانید: «دولت عمیق»؛ درامی عراقی که میکوشد واقعیت سیاسی را به تصویر بکشد
قرقیعان و خاطرات گذشتگان
جشن «قرقیعان» یک رسم کهن و میراثی است که مردم بصره آن را بهخوبی میشناسند. این آیین شبیه سنتی است که در کشورهای خلیج نیز وجود دارد؛ کودکان در نیمه رمضان چشمانتظار آن هستند و بزرگترها با آن خاطرات روزگار خوش گذشته را به یاد میآورند.
با وجود مدرنیته و دگرگونیهای اجتماعی که عراق در دو دهه اخیر بر اثر رویدادهای گوناگون تجربه کرده است، «قرقیعان» همچنان بهعنوان یک عادت و سنت مردمی در میان خانوادههای بصره حفظ شده است؛ بهطوری که کودکان در شبهای نیمه رمضان کوچهپسکوچههای محلهها را پر میکنند و پس از خواندن سرود قرقیعان، بعد از نماز عشاء، میانشان شیرینی پخش میشود.
خانوادههای بصری عادت دارند لباس سنتی عربی، یعنی «دشداشه» یا «جلابیه» و کلاهکی بر سر، بر تن کودکان کنند. در دست آنها نیز کیسهای رنگی میگذارند که شبیه همان کلاه است و مادران از پارچه، مخصوص این مناسبت، برای فرزندانشان میدوزند؛ برخی هم آن را به گردن میآویزند. دختران خردسال نیز لباسهای محلی میپوشند یا کیسهای پارچهای همرنگ لباسشان همراه دارند، سپس به در خانهها میروند، در میزنند و اهل خانه به آنها شیرینی و آجیل میدهند.
احمد الراجحی (37 ساله)، از اهالی بصره، به وبسایت «الحل نت» میگوید: «قرقیعان بخشی از میراث مردمی استان بصره و مردم آن است؛ مردمی که سخت میکوشند بخشی از آنچه از عادات و سنتهای روزگار خوش باقی مانده را حفظ کنند، پس از آنکه مدرنیته تقریبا همهچیز را از میان برده است.»
او میافزاید: «درباره ریشههای نخستین پیدایش این سنت اتفاقنظر وجود ندارد؛ برخی میگویند به پیش از ظهور اسلام بازمیگردد و برخی دیگر آن را به مناسبت ولادت امام حسن، نواده پیامبر اسلام محمد و امام دوم نزد شیعیان، نسبت میدهند.»
به گفته الراجحی، قرقیعان «فرصتی برای نهادینه کردن عادات و سنتها در ذهن کودکان و حفظ هویت شهر و مردم آن است؛ افزون بر این، به آنها یاری رساندن و کمک به دیگران را نیز میآموزد. به همین دلیل است که مردم اصیل بصره این میراث را حفظ میکنند.»
همچنین بخوانید: اتفاقی که از یکربع قرن پیش رخ نداده بود؛ رمضان امسال دو بار فرا میرسد
معنای قرقیعان چیست؟
برای «قرقیعان» بیش از یک معنا ذکر شده است. برخی میگویند این واژه از عبارت «قرة العین» آمده و مقصود از آن «نور چشم پیامبر محمد» است. برخی دیگر نیز معتقدند این نام از تعبیر عربی «قرع الباب» به معنای «در زدن» گرفته شده، زیرا کودکان در گذشته برای گرفتن هدیههای خود در خانهها را میکوبیدند. گروهی هم ریشه واژه را به «قرة العین» بازمیگردانند؛ یعنی بیان شادی روزهداران از رسیدن به نیمه ماه رمضان.
در جشن «قرقیعان»، مغازههای شیرینی و آجیل از مدتها پیش برای این روز ویژه رمضانی آماده میشوند تا پاسخگوی درخواست شهروندانی باشند که همچنان به حفظ این رسم میراثی علاقهمندند. قرقیعان را هم یا بهصورت کیلویی میخرند و بعد بستهبندی میکنند، یا به شکل بستههای آماده و بستهبندیشده.
با اینکه در سالهای اخیر گشتوگذار در خیابانها کمرنگتر شده و شمار کودکانی که در کوچهها میگردند محدود شده است، این مناسبت همچنان جایگاه خود را در خانههای خانوادههای بصری حفظ کرده است.
همچنین بخوانید: درام رمضان عراق: رونق یا شکست؟
