در پی درگیری‌های اخیر، بیش از ۱۴۰ بنای ارزشمند تاریخی در ۲۰ استان کشور آسیب دیده‌اند که در این میان وضعیت تالار آینه کاخ گلستان بحرانی گزارش شده است.
وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی ایران از وقوع یک فاجعه ملی در حوزه هویت تمدنی ایران خبر داد. بر اساس آمارهای رسمی، حجم خسارات وارده به ابنیه تاریخی کشور که قدمت آن‌ها از دوران هخامنشی تا عصر اسلامی را در بر می‌گیرد، حدود ۷.۵ تریلیون تومان برآورد شده است. در همین راستا، محسن فتحی، نماینده سنندج در مجلس شورای اسلامی و رئیس فراکسیون گردشگری، روز یکشنبه ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۵ (۱۰ مه ۲۰۲۶) در گفت‌وگو با رسانه‌ها، ابعاد دقیق این آسیب‌ها و پیامدهای آن بر بدنه صنعت گردشگری را تشریح کرد.
توزیع جغرافیایی خسارات در سراسر ایران
گزارش‌های تجمیعی نشان می‌دهد که آتش درگیری‌ها دامن‌گیر ۱۴۰ سایت تاریخی در ۲۰ استان کشور شده است. استان تهران با ۶۳ سایت آسیب‌دیده، در صدر این فهرست قرار دارد و پس از آن استان اصفهان با ۲۳ سایت در رتبه دوم است. همچنین استان خوزستان مناطق کردستانی هر کدام با ۱۳ مورد تخریب، خسارات قابل‌توجهی را متحمل شده‌اند.
برآورد اولیه خسارات ریالی این گنجینه‌ها که شامل محوطه‌های باستانی، اشیای موزه‌ای و بافت‌های ارزشمند از دوره‌های هخامنشی، ساسانی، اسلامی و قاجار است، رقمی بالغ بر ۷.۵ تریلیون تومان (معادل تقریبی ۴۹ تا ۱۱۰ میلیون دلار با توجه به نوسانات نرخ ارز) را نشان می‌دهد. علاوه بر پایتخت، گنبدهای فیروزه‌ای کاخ چهلستون، مسجد جامع اصفهان و تزیینات مجموعه سعدآباد نیز با آسیب‌های جدی مواجه شده‌اند.
بحران در میراث جهانی یونسکو؛ اصابت موج انفجار به تالار آینه
کاخ گلستان، به عنوان یکی از برجسته‌ترین آثار ثبت شده در فهرست میراث جهانی یونسکو، یکی از جدی‌ترین آسیب‌ها را دیده است. موج‌های انفجار ناشی از حملات در نزدیکی میدان ارگ و خیابان ۱۵ خرداد، خسارات سنگینی به این مجموعه وارد کرده است.
جبار آوج، مسئول موزه‌های کاخ گلستان، در خصوص وضعیت تالار آینه اظهار داشت: «سقف، آینه‌کاری‌ها و جداره‌های این تالار با قدمت بیش از ۱۲۰ سال به شدت صدمه دیده‌اند. ریزش آینه‌ها موجب تخریب لوسترها و تجهیزات روشنایی شده است.» مدیریت این مجموعه اعلام کرد که حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد درب‌ها و پنجره‌ها در کل مجموعه دچار شکستگی شده‌اند و تزیینات وابسته به معماری از جمله گچ‌بری‌ها، ارسی‌ها و خاتم‌کاری‌ها نیازمند بازسازی طولانی‌مدت هستند.
طرح بازسازی ملی و رویکرد راهبردی دولت
رئیس‌جمهور در واکنش به این تخریب‌ها، دستور فوری برای مرمت و بازسازی تمامی محوطه‌ها و ابنیه آسیب‌دیده را صادر کرده است. محسن فتحی با اشاره به طراحی یک کمپین ملی و بین‌المللی برای بازسازی، تصریح کرد که دولت در نظر دارد از ظرفیت متخصصان و معماران ایرانی مقیم خارج از کشور بهره گیرد. وی این اقدام را یک «فرصت راهبردی» برای همگرایی ملی در راستای حفاظت از میراث مشترک ایرانیان توصیف کرد.
فلج شدن صنعت گردشگری و پیگیری‌های بین‌المللی
درگیری‌های اخیر ضربه‌ای مهلک بر پیکره اقتصاد گردشگری وارد آورده و بسیاری از هتل‌ها و فعالان این حوزه را در آستانه تعطیلی قرار داده است. رئیس فراکسیون گردشگری تأکید کرد که ایران صدمات وارده به این آثار را که بخشی از میراث بشری محسوب می‌شوند، در دادگاه‌های بین‌المللی پیگیری خواهد کرد. سازمان یونسکو نیز ضمن ابراز نگرانی عمیق، خواستار ارزیابی میدانی از میزان خسارات شده است.
در همین حال، آفرین امامی، مدیر مجموعه میراث جهانی کاخ گلستان، از پایان مرحله اولیه «حفاظت اضطراری» و آواربرداری تخصصی در تالارهای آینه، برلیان و شمس‌العماره خبر داد و تأکید کرد که تلاش‌های فنی برای تثبیت وضعیت آرایه‌های معماری آغاز شده است. تالار آینه که نماد شکوه هنر ایرانی است، اکنون به نمادی از هزینه‌های سنگین جنگ بر تاریخ و هویت ملی تبدیل شده است.
