تبادل آتش میان ایران و ایالات متحده طی ۲۴ ساعت گذشته از نوار ساحلی فراتر رفته و به عمق خاک ایران و پایگاههای استراتژیک آمریکا در کشورهای همسایه کشیده شده است. از حملات موشکی سنتکام به اهدافی در کرمان و خوزستان تا پاسخهای پهپادی تهران به مبادی حملات در امارات، بحرین و کویت، منطقه با واقعیتی جدید روبهروست که در آن «دیپلماسی» جای خود را به «منطق باروت» داده است. در این میان، افزایش تلفات غیرنظامی در پی حادثه خونین کوهستک و انسداد کامل مسیرهای مذاکره از سوی واشینگتن، چشمانداز هرگونه میانجیگری را تیرهتر از پیش کرده و امنیت انرژی در تنگه هرمز را در آستانه یک فروپاشی ساختاری قرار داده است.
تهاجم سنتکام به زیرساختها و تلفات سنگین در ایران
ستاد فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) با صدور بیانیهای از تکمیل مجموعهای از حملات هوایی و موشکی علیه آنچه «مواضع سپاه پاسداران» نامید، خبر داد. اهداف این حملات شامل سامانههای پدافند هوایی، رادارها، تجهیزات دریایی و مراکز ارتباطی بوده است. اما گزارشهای منتشر شده در رسانههای داخلی ایران نشان میدهد که جغرافیای این حملات فراتر از پایگاههای نظامی صرف بوده است.
تلویزیون دولتی ایران هدف قرار گرفتن فرودگاه جیرفت در استان کرمان را تایید کرد؛ اقدامی که نفوذ ارتش آمریکا به عمق خاک ایران را نشان میدهد. همزمان، ولیالله حیاتی، معاون امنیتی و انتظامی استان خوزستان، اعلام کرد که در پی حملات موشکی به اهواز و آغاجاری، ۷ نفر کشته و ۸ نفر مجروح شدهاند. در جبههای دیگر، روابط عمومی سپاه استان کرمانشاه از جان باختن ۴ نیروی هوافضای این استان در حملات مستقیم آمریکا خبر داد و جانشین فرمانده سپاه شهرستان دَیّر نیز کشته شدن ۳ نیروی بسیجی در جزیره لاوان را تایید کرد. این حجم از تلفات در میان نیروهای متخصص و عملیاتی، نشاندهنده هدفمندی حملات واشینگتن برای فلج کردن توان بازدارندگی ایران است.
فاجعه کوهستک؛ هزینههای غیرنظامی در خط مقدم
بحثبرانگیزترین بخش از درگیریهای ۲۴ ساعت گذشته، اصابت موشک به یک مراسم عروسی در بندر کوهستک سیریک (استان هرمزگان) است. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، این واقعه را «جنایت جنگی» توصیف کرده است. به گزارش رسانههای ایران و تایید پژمان شاهرخی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان، در این حادثه ۴ نفر از جمله یک کودک چهارساله کشته و بیش از ۶۰ نفر دیگر، که اکثر آنها زن و کودک بودند، مجروح شدهاند.
اگرچه تیم هاوکینز، سخنگوی سنتکام، در پاسخ به رسانهها اعلام کرد که «ارتش آمریکا هرگز غیرنظامیان را هدف قرار نمیدهد»، اما وقوع چنین حوادثی در میانه یک جنگ مستقیم، فشار افکار عمومی بینالمللی را بر واشینگتن افزایش داده است. از نگاه تحلیلگران، تکرار چنین اشتباهات محاسباتی میتواند واکنشهای تلافیجویانه تهران را با مشروعیت بیشتری در سطح داخلی و منطقهای همراه کند.
پاسخ همهجانبه تهران؛ پایگاههای منطقهای در سیبل حملات
جمهوری اسلامی ایران در واکنشی سریع و گسترده، راهبرد پاسخ مستقیم به مبدأ حملات را در پیش گرفت. سپاه پاسداران و ارتش ایران از حملات موشکی و پهپادی به پایگاههای نظامی آمریکا در اردن، بحرین، امارات، کویت و اقلیم کردستان عراق خبر دادند.
در این میان، حمله به پایگاههای «ظفره» و «منهاد» در امارات و پایگاه «شیخ عیسی» در بحرین با استفاده از پهپادهای انهدامی «آرش»، نشاندهنده توانایی تهران در به چالش کشیدن پدافند هوایی چندلایه آمریکا در منطقه است. همچنین، اصابت یک پهپاد به مجتمعی مسکونی در پایتخت کویت که توسط خبرگزاری رسمی کویت (کونا) تایید شد، سطح جدیدی از تنش را نشان داد. بیانیه سپاه خطاب به مردم کویت و هشدار قرارگاه خاتمالانبیاء مبنی بر اینکه «هر کشوری با ارتش متجاوز آمریکا همکاری کند باید منتظر عواقب خطرناک آن باشد»، نشاندهنده فشار مستقیم تهران بر کشورهای میزبان نیروهای آمریکایی است تا خاک خود را از میدان نبرد خارج کنند.
نبرد دریایی و امنیت انرژی در تنگه هرمز
همزمان با درگیریهای هوایی، گزارشها از تنگه هرمز حاکی از بازگشت جنگ نفتکشها به شکلی مستقیم است. سپاه پاسداران اعلام کرد دو نفتکش که به زعم این نهاد «در مسیر غیرقانونی و در اختیار عوامل آمریکا» بودند، بر اثر برخورد با مینهای دریایی منفجر شده و در آتش میسوزند. این اقدام که تهران آن را «تنبیه مضاعف» شرکتهای همکار با آمریکا نامیده، امنیت انرژی جهانی را در آستانه سقوط قرار داده است. سنتکام پیشتر اعلام کرده بود که حملاتش با هدف تخریب توانمندیهای مینگذاری ایران بوده، اما تحولات ۲۴ ساعت گذشته نشان داد که این هدف دستکم به طور کامل محقق نشده است.
بنبست دیپلماتیک و استراتژی «زانو زدن اقتصادی»
در حالی که میدان نبرد در التهاب است، مواضع سیاسی رهبران دو کشور هرگونه امیدی به توقف درگیریها را کمرنگ کرده است. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در واکنشی تند اعلام کرد که تمایلی به بازگرداندن ایران به میز مذاکره ندارد و وضعیت فعلی را که در آن «اقتصاد ایران در حال فروپاشی است»، ترجیح میدهد. او با ادبیاتی تحریکآمیز، بر تداوم فشارها تا رسیدن به نتیجهای اجتنابناپذیر تاکید کرد.
در همین راستا، اسکات بسنت، وزیر دارایی آمریکا، از فاز جدید تحریمها خبر داد که این بار مستقیماً داراییهای دیجیتال، شرکتهای هواپیمایی و حسابهای امانی مقامات سپاه در خارج از کشور را هدف قرار میدهد. او با صراحت از تلاش واشینگتن برای «به زانو درآوردن اقتصادی» ایران سخن گفت. در مقابل، محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، به واشینگتن هشدار داد که بهزودی با «راهبرد جدید ایران در میدان نبرد و دیپلماسی» روبرو خواهد شد که پایههای حضور آمریکا را در منطقه درهم خواهد شکست.
عبور از مرز بازگشت
تحولات ۲۴ ساعت گذشته نشان میدهد که درگیری ایران و آمریکا از حالت «مدیریت تنش» خارج و به یک «نبرد فرسایشی مستقیم» تبدیل شده است. حمله آمریکا به عمق خاک ایران و پاسخهای موشکی ایران به پایتختهای کشورهای همسایه، نشاندهنده فروپاشی نظم امنیتی سابق در خاورمیانه است.
عدم تمایل ترامپ به مذاکره و اصرار تهران بر پاسخهای متقارن، منطقه را در وضعیتی قرار داده که در آن دیپلماسی عملاً از کار افتاده است. میانجیگری پاکستان که پیشتر به عنوان روزنه امید مطرح بود، با اعلام هر دو طرف مبنی بر نقض تفاهمنامههای قبلی، با شکست مواجه شده است. با توجه به تهدیدات وزیر دارایی آمریکا و پاسخهای میدانی ایران در تنگه هرمز، به نظر میرسد طرفین در مسیری گام برمیدارند که در آن «غلبه نظامی» تنها راه خروج از بنبست کنونی تلقی میشود؛ مسیری که هزینه آن را بیش از همه، غیرنظامیان و امنیت ثبات جهانی پرداخت میکنند. این رویارویی مستقیم، دیگر نه یک هشدار، بلکه واقعیتی خونین است که جغرافیای سیاسی منطقه را برای دهههای آینده بازتعریف خواهد کرد.
- سد ۱۵ میلیون تومانی مقابل نیمکتها؛ مشقِ «مهر» چگونه از جیب خانوادهها سبقت گرفت؟
- کمیته برنامههای درسی کُردی به «الحل نت»: بهزودی مؤسسه تربیت معلم زبان کُردی در حسکه و عفرین راهاندازی میشود
- نبرد روایتها در واشنگتن؛ آیا جهان «حوثیها» را آنگونه که یمنیها میبینند میشناسد؟
- دیپلماسی در بنبست گمانهزنی؛ جنجال «شروط چهارگانه» پکن برای تهران
- از جیرفت تا پایگاههای منطقهای؛ عبور تهران و واشینگتن از خطوط قرمز در ۲۴ ساعت نبرد مستقیم
