با گذشت نزدیک به هفت ماه از تشدید درگیری‌ها میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده، تحولات نظامی و سیاسی اخیر نشان می‌دهد که بحران وارد مرحله‌ای پیچیده، حساس و احتمالاً طولانی‌مدت شده است. هرچند مقام‌های ارشد کاخ سفید اصرار دارند که اجازه نخواهند داد این تقابل به یک «جنگ بی‌پایان» دیگر در خاورمیانه بدل شود، اما تشدید تحرکات نظامی در آبراه‌های بین‌المللی، گمانه‌زنی‌ها پیرامون ازسرگیری حملات موشکی، و تداوم بن‌بست بر سر برنامه اتمی ایران، سناریوی فرسایشی شدن بحران را بیش از هر زمان دیگری محتمل کرده است.
سیگنال‌های متناقض در واشنگتن؛ میان ادعای مهار بحران و طبل جنگ
جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، در یک نشست پرسش و پاسخ در تگزاس تلاش کرد تا نگرانی رأی‌دهندگان آمریکایی از درگیر شدن واشنگتن در باتلاقی تازه را کاهش دهد. ونس با اشاره به سابقه خدمت نظامی خود در عراق و انتقاد از مداخله‌های طولانی‌مدت آمریکا در منطقه اعلام کرد که دونالد ترامپ اجازه نخواهد داد درگیری با تهران به «جنگی بی‌پایان» تبدیل شود. ونس تأکید کرد که مخالفت با مداخلات بی‌پایان، به معنای نفی بهره‌گیری هدفمند از توان نظامی نیست و واشنگتن پس از تحقق اهداف خود، بر سایر اولویت‌ها تمرکز خواهد کرد.
جی‌دی ونس: دونالد ترامپ اجازه نخواهد داد درگیری با تهران به «جنگی بی‌پایان» تبدیل شود … مخالفت با مداخلات بی‌پایان، به معنای نفی بهره‌گیری هدفمند از توان نظامی نیست
با این حال، در پشت این اظهارات خوش‌بینانه، شکافی جدی در ساختار سیاسی واشنگتن به چشم می‌خورد. از یک‌سو، سناتورهای تندرو همچون تد کروز خواهان تشدید محاصره دریایی و تجهیز نظامی مخالفان برای تغییر حاکمیت در تهران هستند؛ رویکردی که نشان‌دهنده ناکامی استراتژی‌های کوتاه‌مدت برای حل مناقشه است. از سوی دیگر، کریس مورفی، سناتور دموکرات، با آگاهی از طرح‌های جدید ارتش آمریکا برای حمله دوباره، این برنامه‌ها را «دیوانه‌وار» توصیف کرده و هشدار داده است که هدف قرار دادن زیرساخت‌های غیرنظامی نه‌تنها جنگ را تمام نمی‌کند، بلکه به تشدید ویرانگر و طولانی‌تر شدن آن دامن خواهد زد.
در همین بستر ناآرام، ارسال نامه‌ای محرمانه از سوی ونس به محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، نشان‌دهنده خطوط موازی اما شکننده دیپلماسی است. هرچند دونالد ترامپ موضوع مذاکرات جامع را رد کرده و هدف این تماس‌ها را تسهیل ارسال اقلام بشردوستانه و دارو عنوان نموده، اما گزارش رسانه‌ها مبنی بر تلاش واشنگتن برای باز کردن کانال گفتگو با دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی، کە مجتبی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، آن را «چهارراه تدبیر» توصیف کردە است، گویای بیم کاخ سفید از خروج کنترل اوضاع از دست طرفین است.
تشدید تنش در تنگه هرمز و هزینه‌های اقتصادی دریانوردی
محور اصلی فشارها در حال حاضر بر گلوگاه اقتصادی جهان یعنی تنگه هرمز متمرکز شده است. در روزهای اخیر، خبرگزاری دولتی ایرنا از شنیده شدن صدای چند انفجار در آب‌های پیرامون جزیره قشم و رویت نورهایی در آسمان گزارش داد؛ رویدادی که به گزارش منابع محلی با فعالیت پدافند هوایی و احتمال شلیک اخطار به شناورهای عبوری همراه بوده است.
روابط عمومی نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز با صدور بیانیه‌ای رسمی اعلام کرد که سه نفتکش به دلیل خاموش کردن سامانه‌های ناوبری، نادیده گرفتن هشدارها و تلاش برای عبور از مسیرهای غیرمجاز، پس از برخورد با مین‌های دریایی دچار آتش‌سوزی شده‌اند. هم‌زمان، سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) از وقوع حوادثی مشابه و حمله قایق‌های تندرو و چسباندن مواد منفجره به بدنه نفتکش‌ها در نزدیکی بندر خصب عمان خبر داد.
این تحولات، بهای جهانی نفت را به شدت تحت تأثیر قرار داده است؛ به طوری که نفت خام برنت به مرز ۱۱۶ دلار و نفت خام آمریکا به بالای ۱۰۳ دلار در هر بشکه صعود کرده‌اند. این جهش قیمت، پیام روشنی از پیامدهای ملموس درگیری فرسایشی برای اقتصاد جهان و به ویژه کشورهای غربی در آستانه زمستان دارد.
آماده‌باش نظامی و چشم‌انداز برنامه اتمی
بر اساس گزارش‌های وال‌استریت ژورنال، ژنرال برد کوپر، فرمانده سنتکام، گزینه‌های جدید عملیاتی علیه ایران را در کاخ سفید روی میز ترامپ گذاشته است. هم‌زمان، ورود ۱۰ فروند هواپیمای ترابری ارتش آمریکا به پایگاه‌های عوودا و نواتیم در اسرائیل و ارسال سامانه‌های پدافندی تاد و پاتریوت به همراه مهمات رهگیر به اسرائیل، اردن، قطر و عربستان سعودی، حکایت از آن دارد که واشنگتن خود را برای پاسخ تلافی‌جویانه ایران پس از حملات احتمالی آماده می‌کند.
تحلیل رفتار دو طرف نشان می‌دهد که هیچ‌یک مایل به پذیرش شروط طرف مقابل نیستند؛ از سویی استراتژیست‌های کاخ سفید با طرح عملیات متمرکز و کوتاه‌مدت پس از انتخابات میان‌دوره‌ای، به دنبال وارد آوردن ضربه‌ای بازدارنده هستند؛ اما تجربه نشان داده که جمهوری اسلامی با گسترش میدان درگیری به آبراه‌های حیاتی و شبکه متحدان منطقه‌ای، اجازه نمی‌دهد درگیری به صورت کنترل‌شده و تک‌مرحله‌ای باقی بماند. از سوی دیگر، تداوم این جنگ فرسایشی و تهدید مداوم زیرساخت‌های نظامی و اقتصادی ایران، منطق بازدارندگی تهران را متحول خواهد کرد. در تهران، کارشناسان و مسئولان دفاعی این استدلال را مطرح می‌کنند که تنها راه تضمین بقا و مقابله با طرح‌های گسترده، حرکت به سمت بازدارندگی بازگشت‌ناپذیر هسته‌ای است. با کاهش نظارت‌های بین‌المللی و تداوم بحران نظامی، توان غنی‌سازی و تسلیحاتی شدن برنامه اتمی ایران، به عنوان بالاترین برگ برنده در برابر تهدیدات آمریکا حفظ خواهد شد.
دوری باطل بدون راهبرد خروج
شواهد میدانی و مواضع سیاسی نشان می‌دهند که ادعای دولت ترامپ مبنی بر جلوگیری از تبدیل مناقشه به یک «جنگ بی‌پایان»، بیشتر بیانیه‌ای سیاسی برای تسکین افکار عمومی داخلی آمریکا است تا یک واقعیت منطبق بر میدان. مادامی که واشنگتن بر پیگیری اهدافی جاه‌طلبانه بدون ارائه یک مسیر دیپلماتیک واقع‌بینانه اصرار ورزد و تهران نیز به موازات مقاومت نظامی، تنگه هرمز را به عنوان اهرم فشار به کار گیرد، منطقه در چرخه‌ای از حملات موشکی مقطعی، مین‌گذاری دریایی و جهش قیمت انرژی گرفتار خواهد ماند. فرسایش تدریجی توان دو طرف نه‌تنها پایان درگیری را رقم نمی‌زند، بلکه تنگه هرمز را برای مدت‌ها به منطقه‌ای با ریسک بالا تبدیل کرده و برنامه اتمی ایران را به سمتی پیش خواهد برد که بازگشت از آن برای هیچ‌یک از بازیگران میسر نباشد.
- تصاعد احکام اعدام و نقض حقوق اقلیت‌ها؛ موج تازه سرکوب در ایران
- تلاش‌های دیپلماتیک در اقلیم کردستان برای راه‌اندازی میز مذاکره میان تهران و احزاب مخالف کُرد
- از ادعای انتظار ۲۷ ساله تا برآورد ۱۰۴ ساله مسکن؛ واقعیت‌های معیشتی مزدبگیران در ترازوی آمار
- دیپلماسی بیانیه‌ها و ژئوپلیتیک منافع؛ پیامدهای ورود کانادا به مناقشه جزایر سه‌گانه خلیج فارس
- مخمصه راهبردی در خلیج فارس؛ آیا درگیری ایران و آمریکا به سوی جنگی فرسایشی می‌رود؟
