موج جدید تقابل دستگاه قضایی با فعالان حوزه هنر و موسیقی، این بار با صدور احکامی بیسابقه علیه دستاندرکاران یک اجرای نمادین موسیقی در دل کویر مرکزی ایران همراه شده است. دادگاه کیفری استان قم در تصمیمی که بازتابهای گستردهای در رسانهها و محافل حقوق بشری داشته، پرونده گروهی از هنرمندان مستقل را که با تکیه بر آزادیهای مدنی اقدام به تولید اثر کرده بودند، با محکومیتهای سنگین انضباطی و بدنی روبهرو ساخت.
این اقدام قضایی نشاندهنده تداوم فشارهای ساختار حاکم بر جامعه هنری و تلاش برای ایجاد فضای ارعاب در میان آفرینندگان آثار مستقل است.
بر اساس جزئیات منتشرشده از سوی خبرگزاری هرانا و سازمان حقوق بشری ههنگاو، در آخرین تحولات این پرونده که در تاریخ ۲۸ خرداد ۱۴۰۵ (۱۸ ژوئن ۲۰۲۶ میلادی) رسانهای شد، دادگاه کیفری استان قم رای محکومیت پرستو احمدی، خواننده ۲۹ ساله، به همراه هشت نفر از نوازندگان و عوامل تولید اثر هنری «کنسرت کاروانسرا» را صادر کرده است. این دادنامه که به ریاست قاضی محمد شیری صادر شده، متهمان را به دلیل اجرای موسیقی بدون رعایت حجاب اجباری، مجرم شناخته است.
طنین نوا در کهنترین کاروانسرای کویر
پیشینه این پرونده به اواخر پاییز سال ۱۴۰۳ بازمیگردد؛ زمانی که ویدئویی از یک اجرای موسیقی نمادین و بدون حضور تماشاگر در فضای مجازی منتشر شد و توجه میلیونها مخاطب را به خود جلب کرد. این اثر هنری که به عنوان یک «کنسرت فرضی» در ۲۱ آذر ۱۴۰۳ (۱۱ دسامبر ۲۰۲۴ میلادی) در کانال یوتیوب این خواننده بارگذاری شد، در کاروانسرای تاریخی دیر گچین قم به ضبط رسیده بود؛ بنایی که در پهنه کویری ایران واقع شده و به دلیل اهمیت و قدمت تاریخیاش، به «مادر کاروانسراهای ایران» شهرت دارد.
در این ویدئوی پربیننده، پرستو احمدی که فارغالتحصیل رشته کارگردانی از دانشگاه سوره و اهل نوشهر مازندران است، بدون رعایت حجاب اجباری به اجرای قطعاتی پرداخت. او در این مسیر با همراهی نوازندگانی چون احسان بیرقدار (نوازنده پیانو)، سهیل فقیهنصیری (نوازنده گیتار الکتریک)، امین طاهری و امیرعلی پیرنیا روی صحنه رفت. انتشار این ویدئو با واکنش سریع و تند رسانههای رسمی کشور همراه شد؛ به طوری که خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، به نقل از مقامات انتظامی این اقدام را خارج از عرف و موازین اجتماعی دانست. در پی آن، علاوه بر اعلام جرم دادستانی قم علیه تمامی عوامل، کاروانسرای تاریخی دیر گچین پلمب شد و دامنه برخوردها حتی به برکناری دو تن از مدیران ارشد اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان قم به اتهام سهلانگاری در نظارت کشیده شد.
اتهام جریحهدار کردن عفت عمومی و استدلال دادگاه
بر پایه گزارشهای منتشرشده توسط منابع حقوقی و رسانههایی چون رادیو فردا و بخش فارسی دویچه وله، قاضی پرونده دفاعیات متهمان را رد کرده و اتهام اصلی این ۹ هنرمند را «جریحهدار کردن عفت عمومی از طریق تولید و انتشار محتوای مبتذل و خلاف اخلاق در بستر فضای مجازی» عنوان کرده است. بر اساس رای صادرشده، هر یک از این ۹ متهم به تحمل ۷۴ ضربه شلاق تعزیری، ۲ سال ممنوعیت خروج از کشور و ۲ سال محرومیت مطلق از هرگونه فعالیت هنری و موسیقی محکوم شدهاند. دادگاه همچنین مقرر کرده است که این رای محکومیت در رسانههای جمعی کشور منتشر شود.
همانطور که در گزارش تحلیلی مرکز مشاوره حقوقی دادبان آمده است، دادگاه در تشریح استدلال خود، پوشش این خواننده را «فاقد حجاب شرعی» و «نیمهعریان» توصیف کرده و مدعی شده است که در تصاویر منتشرشده، قسمتهایی از سر، گردن و دستهای وی نمایان بوده و به همین دلیل مصداق «صور قبیحه» تلقی میشود. این در حالی است که متهمان پیش از این در ۲۴ آذر ۱۴۰۳ (۱۴ دسامبر ۲۰۲۴ میلادی) پس از یک دوره بازداشت کوتاهمدت در استان مازندران و تهران، با تودیع قرارهای وثیقه سنگین در دادسرای امنیت اخلاقی تهران آزاد شده بودند تا روند دادرسی آنان طی شود.
برای تحلیل ریشههای این برخورد قضایی، باید به جایگاه اجتماعی پرستو احمدی و اتمسفر پویای جامعه ایران اشاره کرد. این خواننده جوان پیش از این و در جریان اعتراضات سراسری سال ۱۴۰۱ (سپتامبر ۲۰۲۲ میلادی) موسوم به جنبش «زن، زندگی، آزادی»، با بازخوانی حماسی تصنیف تاریخی «از خون جوانان وطن» اثر عارف قزوینی، به یکی از صداهای معترض موسیقی معاصر تبدیل شده بود. اجرای او در کاروانسرای دیر گچین، تداوم همان رویکرد انتقادی و مدنی برای به چالش کشیدن خطوط قرمز تحمیلی علیه صدای زنان به شمار میرفت.
تحلیلگران معتقدند صدور چنین احکام تنبیهی شدیمی، آن هم در دورانی که حاکمیت با چالشهای متعدد داخلی و تقابلهای راهبردی در سطح منطقه روبرو است، با هدف مهار پتانسیل پویای هنر معترض صورت میگیرد. از نگاه ناظران، دستگاههای امنیتی و قضایی تلاش میکنند با بهرهگیری از ابزارهای سرکوب مذهبی و فرهنگی، مانع از تبدیل شدن هنر مستقل به یک خاکریز راهبردی جدید برای مخالفتهای مدنی شوند. با این حال، به رغم تلاشهای پیگیر حکومت برای ایجاد هراس جمعی در میان جامعه هنری، مقاومت مدنی هنرمندان در قالبهای نوین به حیات خود ادامه میدهد.
فرجامخواهی و بازتابهای عمومی
بر اساس اطلاعات واصله، این احکام در مرحله بدوی صادر شدهاند و وکلا و عوامل پرونده در مهلت قانونی به آن اعتراض خواهند کرد تا پرونده در دادگاه تجدیدنظر استان قم مورد بررسی مجدد قرار گیرد. با این حال، انتشار خبر محکومیت این هنرمندان موجی از نارضایتی و واکنشهای انتقادی را در میان کاربران شبکههای اجتماعی و اهالی فرهنگ برانگیخته است. بسیاری از منتقدان، محکوم کردن هنرمندان به شلاق به دلیل نواختن ساز و آوازخوانی در یک بنای ملی را مصداق بنبست فرهنگی حاکمیت قلمداد میکنند.
پرستو احمدی پیش از این در زمان انتشار اولیه این اثر نوشته بود که میخواهد برای مردمی که دوستشان دارد بخواند و این را حقی غیرقابل چشمپوشی میداند تا صدای او در این کنسرت فرضی، تصویری از یک وطن آزاد را بازآفرینی کند. امروز، با ابلاغ این احکام سنگین، تقابل میان هنر مستقل و بازوهای قضایی کشور وارد مرحله حساستری شده است؛ عرصهای که نشان میدهد صدای هنر به این سادگیها خاموششدنی نیست.
تصنیف “از خون جوانان وطن لالە دمیده” در کنسرت کاروانسرا اجرا شدهاست👇
