اعتصاب غذای زوج بریتانیایی و آزادی معنادار شهاب دلیلی در موازنه «دیپلماسی گروگان‌گیری»
با ورود پرونده بازداشت دو شهروند بریتانیایی به فازی بحرانی، منابع دیپلماتیک در لندن از آغاز اعتصاب غذای «لیندسی فورمن» و همسرش «کریگ فورمن» در زندان اوین خبر می‌دهند. این زوج که به اتهام جاسوسی به ۱۰ سال حبس محکوم شده‌اند، در اعتراض به وضعیت خود دست به این اقدام زده‌اند. همزمان، آزادی غیرمنتظره «شهاب دلیلی»، تبعه ایرانی دارای اقامت آمریکا، پس از یک دهه حبس، گمانه‌زنی‌ها درباره استفاده نظام‌مند تهران از اتباع خارجی به عنوان «مهره‌های دیپلماتیک» جهت امتیازگیری در معادلات کلان منطقه را تقویت کرده است.
داستان «لیندسی فورمن» (۵۳ ساله، روان‌شناس) و «کریگ فورمن» (۵۲ ساله، صنعت‌گر)، از شرق ساسکس بریتانیا آغاز شد. این زوج که در سال ۱۴۰۱ (۲۰۲۲) با حضور در مستند تلویزیونی «یک زندگی تازه در آفتاب» (A New Life in the Sun) در شبکه «چنل ۴» بریتانیا به شهرت رسیده بودند، در سال ۱۴۰۳ (۲۰۲۴) ماجراجویی بزرگی را آغاز کردند: سفر به دور دنیا با موتورسیکلت. مقصد نهایی آن‌ها استرالیا بود، جایی که لیندسی قرار بود در یک کنفرانس علمی سخنرانی کند.
این زوج در ۱۳ دی ۱۴۰۳ (۳ ژانویه ۲۰۲۵)، علیرغم هشدارهای شدید وزارت خارجه بریتانیا مبنی بر وضعیت قرمز سفر به ایران، از مرز ارمنستان وارد خاک این کشور شدند. برنامه آن‌ها عبور سریع ۵ روزه از پهنه جنوب شرقی ایران برای رسیدن به پاکستان بود. با این حال، در حین عبور از استان کرمان، توسط ماموران امنیتی متوقف و بازداشت شدند.
اتهامات و محکومیت در دادگاه انقلاب
«اصغر جهانگیر»، سخنگوی قوه قضاییه، با متهم کردن این زوج به جمع‌آوری اطلاعات حساس تحت پوشش گردشگر، مدعی شد که ارتباط آن‌ها با سرویس‌های اطلاعاتی غربی محرز شده است. ادله دادگاه برای صدور حکم جاسوسی، استفاده از دوربین‌های «گوپرو» و سامانه‌های مسیریاب موتورسیکلت (GPS) عنوان شد. در نهایت، در ۳۰ بهمن ۱۴۰۴ (۱۹ فوریه ۲۰۲۶)، دادگاه انقلاب تهران بدون اجازه حضور وکیل انتخابی، هر دو را به ۱۰ سال زندان محکوم کرد. اکنون گزارش‌ها حاکی از آن است که این زوج برای رهایی از آنچه «پوسیدن در زندان» می‌خوانند، اعتصاب غذای خود را آغاز کرده‌اند.
دکترین «گروگان‌گیری تجاری»؛ ابزار راهبردی تهران در دیپلماسی
تحلیل‌گران امور بین‌الملل معتقدند بازداشت اتباع خارجی در ایران، بخشی از یک الگوی کلاسیک و تعریف‌شده است که ریشه در وقایع سال ۱۳۵۸ دارد. در این دکترین، انسان‌ها نه به عنوان متهم، بلکه به مثابه «چک‌های سفید امضا» و دارایی‌های نقدشونده در بازار دیپلماسی دیده می‌شوند.
پرونده‌هایی نظیر «سیامک نمازی» و «مراد طاهباز» که در سال ۱۴۰۲ (۲۰۲۳) در قبال آزادسازی ۶ میلیارد دلار از دارایی‌های مسدود شده ایران در کره جنوبی آزاد شدند، گواه این مدعا است. دستگاه‌های امنیتی موازی در ایران، با بازداشت اتباع غربی، سه هدف اصلی را دنبال می‌کنند: نخست، باج‌خواهی اقتصادی؛ دوم، معامله برای آزادی مهره‌های اطلاعاتی خود در غرب (نظیر «اسدالله اسدی» یا «حمید نوری»)؛ و سوم، ایجاد یک سپر انسانی راهبردی در برابر قطعنامه‌های حقوق بشری بین‌المللی.
استیصال دیپلماتیک در لندن؛ واکنش‌های بین‌المللی
وزارت امور خارجه، تجارت و توسعه بریتانیا (FCDO) حکم صادر شده برای فورمن‌ها را «کاملاً غیرقابل توجیه و ظالمانه» توصیف کرده است. «دیوید لمی»، وزیر امور خارجه بریتانیا، اگرچه در دیدارهای خصوصی با خانواده این زوج بر تعهد لندن برای بازگرداندن آن‌ها تاکید کرده، اما در عمل با یک پارادوکس پیچیده روبروست.
لندن از یک سو نمی‌تواند به طور علنی به باج‌خواهی‌های مالی تن دهد تا از تشدید چرخه گروگان‌گیری جلوگیری کند، و از سوی دیگر، تحت فشار شدید افکار عمومی بریتانیا به دلیل وخامت وضعیت جسمانی لیندسی و کریگ قرار دارد. این فشارها دولت را به سمت مذاکرات پنهانی سوق داده است، در حالی که هشدار سفر به ایران برای شهروندان بریتانیایی به وضعیت «قرمز مطلق» ارتقا یافته است.
دیدگاه کارشناسان؛ سیستم قضایی در خدمت نهادهای امنیتی
نهادهای ناظر بین‌المللی با دیدی بدبینانه به ساختار قضایی ایران می‌نگرند. «جاوید رحمان»، گزارشگر ویژه سابق سازمان ملل، معتقد است که سیستم قضایی در پرونده‌های کنسولی، صرفاً بازوی اجرایی نهادهای اطلاعاتی است و احکام صادره فاقد وجاهت حقوقی هستند.
همچنین «ریچارد رتکلیف»، همسر «نازنین زاغری» که اکنون کمپین حمایت از فورمن‌ها را رهبری می‌کند، هشدار داده است که تهران بار دیگر در حال تکرار سناریوی همسر اوست. به گفته او، مقامات ایران منتظر می‌مانند تا لندن تحت فشار رسانه‌ای خرد شود و سپس مطالبات خود را روی میز بگذارند. وی تاکید کرد که تا زمانی که هزینه این اقدامات برای تهران افزایش نیابد، هیچ گردشگری در منطقه امنیت نخواهد داشت.
آزادی شهاب دلیلی؛ قطعه پازل موازنه جدید
در حالی که بحران فورمن‌ها اوج می‌گیرد، آزادی «شهاب دلیلی» در اردیبهشت ۱۴۰۵ (می ۲۰۲۶) توجه ناظران را به خود جلب کرده است. دلیلی، کاپیتان بازنشسته کشتیرانی و ساکن ایالت ویرجینیا، در سال ۱۳۹۵ (۲۰۱۶) برای مراسم خاکسپاری پدرش به ایران رفت و دستگیر شد. او نیز با اتهام «همکاری با دولت متخاصم آمریکا» به ۱۰ سال حبس محکوم شده بود.
آزادی او دقیقاً پس از پایان دوره ۱۰ ساله محکومیتش و انتقالش به واشنگتن از طریق ایروان، نمی‌تواند صرفاً یک اتفاق تقویمی باشد. در سایه تنش‌های نظامی جاری میان ایران، آمریکا و اسرائیل، کارشناسان این اقدام را یک «سیگنال تنش‌زدایی راهبردی» از سوی تهران به دولت «دونالد ترامپ» در واشنگتن ارزیابی می‌کنند. آزادی دلیلی ثابت کرد که سیستم امنیتی ایران تنها زمانی مهره‌های خود را رها می‌کند که یا محکومیت به ثمر نشسته باشد و یا «مابه‌ازای سیاسی و امنیتی کلان» دریافت شده باشد.
افق روابط بریتانیا و ایران؛ انجماد در سایه بحران
پرونده لیندسی و کریگ فورمن، مناسبات تیره لندن و تهران را به فاز «انجماد ساختاری» هدایت کرده است. این بحران از یک موضوع کنسولی فراتر رفته و بر استراتژی‌های کلان بریتانیا تاثیر گذاشته است:
- توقف کامل گردشگری زمینی: بازداشت این دو موتورسوار، کورسوی امید برای احیای کریدورهای گردشگری فرهنگی در مسیر ایران را به‌طور کامل نابود کرد.
- تشدید تحریم‌های حقوقی: بریتانیا تحریم‌های سنگین جدیدی را علیه قضات دادگاه انقلاب و مقامات ارشد زندان اوین اعمال کرده است.
- مشروط‌سازی گفتگوها: دیپلمات‌های بریتانیایی تایید کرده‌اند که تا زمان تضمین سلامت و آزادی فورمن‌ها، هیچ سیگنال مثبتی در خصوص تسهیلات تجاری یا بانکی به تهران ارسال نخواهند کرد.
ساعت شنی جان دو انسان در سلولهای اوین به حرکت درآمده است
اعتصاب غذای لیندسی و کریگ فورمن، ساعت شنی جان دو انسان را در سلولهای اوین به حرکت درآورده است. آزادی شهاب دلیلی نشان داد که تهران همچنان مایل به استفاده از کارت زندانیان برای خرید زمان و تعدیل فشارهای بین‌المللی است. اکنون بریتانیا در برابر انتخابی دشوار قرار دارد: تن دادن به خواسته‌های پنهان تهران یا پافشاری بر اصول دیپلماتیک به قیمت ریسک جان شهروندانش. هفته‌های آتی و وضعیت سلامت جسمانی فورمن‌ها، پاسخ این موازنه خونین را مشخص خواهد کرد.
