پایتخت ترکیه خود را برای میزبانی از یکی از بحرانیترین دورههای گفتگوهای پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) آماده میکند. این گردهمایی دیپلماتیک بزرگ در حالی برگزار میشود که ائتلاف غربی با چالشهای نظامی و دیپلماتیک بیسابقهای مواجه شده است.
وقوع جنگ گسترده میان ایالات متحده و ایران، مسدود شدن شریانهای انتقال انرژی در تنگه هرمز، افزایش چشمگیر تنشها بر سر مالکیت گرینلند میان واشنگتن و کپنهاگ، و در نهایت اختلافنظرهای عمیق بر سر نحوه تقسیم هزینههای دفاعی، این نشست را به میدان مین دیپلماتیک برای رهبران کشورهای عضو تبدیل کرده است. در این میان، تدابیر شدید امنیتی ترکیه و مهار رسانههای مستقل در داخل، ابعاد دیگری از این بحران را نمایان ساخته است.
تدابیر بیسابقه امنیتی آنکارا و مهار رسانههای منتقد
در شرایطی که مجتمع ریاستجمهوری بشتپه در آنکارا به زودی پذیرای رهبران کشورهای عضو خواهد بود، دولت ترکیه تمهیدات دفاعی فوقالعادهای را به اجرا گذاشته است. به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، دهها هزار نیروی پلیس در سراسر پایتخت مستقر شدهاند و سامانههای پدافند موشکی در وضعیت آمادهباش کامل قرار دارند. آنکارا مایل است از میزبانی این رویداد بزرگ به عنوان ابزاری جهت تثبیت و نمایش نقش راهبردی خود در جناح جنوبشرقی پیمان استفاده کند.
با این حال، این فضای امنیتی سنگین با سرکوب آشکار مخالفان و رسانههای داخلی همراه بوده است. بر اساس گزارش خبرگزاری رویترز در تاریخ ۲۳ ژوئن ۲۰۲۶ (۲ تیر ۱۴۰۵)، نیروهای امنیتی ترکیه در جریان یک عملیات گسترده، بیش از ۲۰۹ نفر را در آستانه این نشست بازداشت کردند. علاوه بر این، خبرگزاری رویترز در ۲۵ ژوئن ۲۰۲۶ (۴ تیر ۱۴۰۵) گزارش داد که دهها روزنامهنگار برجسته ترک از رسانههای مستقلی نظیر جمهوریت، سوزجو، آنکا، تی۲۴ و مدیاسکوپ از دریافت کارت پوشش خبری محروم شدهاند. انجمن روزنامهنگاران ترکیه این تصمیم را ضربهای جدی به آزادی مطبوعات و ناسازگار با اصول دموکراتیک ناتو توصیف کرده است؛ هرچند که سخنگوی ناتو اعلام کرد این پیمان همواره تایید صلاحیت خبرنگاران را به عهده دولتهای میزبان میگذارد.
بحران هرمز و شکنندگی دیپلماسی دوحه
تمرکز رسمی ناتو در ظاهر بر تقویت تولیدات صنایع نظامی و حمایت از جبهه اوکراین است، اما واقعیت این است که جنگ اخیر میان ایالات متحده، اسرائیل و ایران، تمامی اولویتها را تحتالشعاع قرار داده است. انسداد تنگه هرمز در پی درگیریهای نظامی، بازارهای جهانی انرژی را به شدت ملتهب کرده و فشار زیادی بر متحدان اروپایی واشنگتن وارد آورده است. به گزارش رویترز در تاریخ ۱ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۰ تیر ۱۴۰۵)، هیئتهای فنی ایران و آمریکا در دوحه با میانجیگری فعال قطر و پاکستان مشغول رایزنی هستند تا با دستیابی به یک توافق موقت ۱۴ مادهای، ثبات را به آبراه هرمز بازگردانند. تهران خواستار به رسمیت شناخته شدن حق نظارت خود بر این آبراه و دریافت تعرفه از کشتیهای تجاری است، در حالی که واشنگتن بر لزوم عبور آزاد شناورها پافشاری میکند.
در همین اتمسفر تنشآلود، به گل نشستن ناگهانی یک کشتی کانتینری خارجی در تنگه هرمز که به گزارش آسوشیتدپرس به دلیل انحراف به مسیرهای غیرمجاز رخ داد، بار دیگر حساسیت این شریان حیاتی را برجسته کرد. عبور حدود یکپنجم از منابع انرژی جهان از این آبراه سبب شده که هرگونه نوسان امنیتی در خلیج فارس، به طور مستقیم بر برنامهریزیهای راهبردی کشورهای عضو ناتو اثر بگذارد.
شکاف بزرگ در ناتو؛ از خودمختاری اروپا تا جاهطلبیهای ارضی ترامپ
در جبهه درونی ناتو، بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید روابط فراآتلانتیک را به تلاطم کشانده است. ترامپ ائتلاف ناتو را به دلیل عدم پشتیبانی نظامی فعال از جنگ ایالات متحده در ایران به باد انتقاد گرفته است. در واکنش به این فشارها، سران کشورهای اروپایی از جمله فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان و کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، به طور جدیتری به دنبال پیگیری ایده «خودمختاری راهبردی» اروپا رفتهاند. به نوشته اندیشکده بروکینگز، کشورهای اروپایی بر این باورند که اقدام یکجانبه ترامپ در حمله به ایران بدون هماهنگی با متحدان، امنیت و اقتصاد قاره سبز را به خطر انداخته است.
علاوه بر این، تهدیدات مکرر ترامپ مبنی بر تصاحب جزیره گرینلند که قلمرو دانمارک و عضوی از ناتو محسوب میشود، خشم شدیدی را در پایتختهای اروپایی برانگیخته است. این تنشها در شرایطی اوج میگیرد که ناتو در نشست سال گذشته خود در لاهه، بر افزایش بودجه دفاعی اعضا به میزان ۵ درصد از تولید ناخالص داخلی تا سال ۲۰۳۵ (۱۴۱۴) توافق کرده بود. اکنون اروپاییها نگرانند که واشنگتن با رویکرد یکجانبهگرایانه خود تعهدات متقابل را نادیده بگیرد. در این فضا، مارک کارنی، نخستوزیر کانادا نیز با سفر به آنکارا تلاش دارد در این زمینه موازنه ایجاد کند.
موازنه ظریف آنکارا در هندسه جدید ژئوپلیتیک
ترکیه در میان این بازی بزرگ، مسیر موازنهگری پیچیدهای را برگزیده است. یاشار گولر، وزیر دفاع ترکیه، در مواضعی که در تاریخ ۳۰ ژوئن ۲۰۲۶ (۹ تیر ۱۴۰۵) بازتاب یافت، عنوان کرد که ناتو با موفقیت در حال انطباق با واقعیتهای امنیتی جدید جهان است و ایالات متحده قصدی برای خروج از ائتلاف ندارد، هرچند که اروپا و کانادا باید مسئولیت بیشتری را در دفاع جمعی پذیرا شوند. این سیاست نشان میدهد که دولت رجب طیب اردوغان تلاش میکند تا در کوران جنگهای فرسایشی اوکراین و خاورمیانه، اهمیت راهبردی خود را برای غرب به اثبات برساند.
از طرفی دیگر، به گزارش رویترز، متحدان غربی به دلیل وابستگیهای شدید امنیتی به آنکارا، در سالهای اخیر عملاً چشمان خود را بر روی نقض گسترده حقوق بشر و آزادیهای مدنی در داخل ترکیه بستهاند و امنیت مشترک را بر آرمانهای دموکراتیک ترجیح دادهاند. نشست آنکارا در روزهای ۷ و ۸ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۶ و ۱۷ تیر ۱۴۰۵) سرانجام آشکار خواهد ساخت که آیا ائتلاف غربی تحت رهبری دبیرکل ناتو، مارک روته، توانایی مدیریت این حجم از بحرانهای همزمان از خلیج فارس تا قطب شمال را دارد یا خیر.
