تهران و کلان‌شهرهای مذهبی ایران و عراق در آستانه آغاز مناسک چندروزه تشییع و خاکسپاری علی خامنه‌ای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی، تحت تدابیر فوق‌العاده امنیتی و نظامی قرار گرفته‌اند. این مراسم که پس از گذشت بیش از چهار ماه از کشته شدن او در حملات اسفندماه سال گذشته برنامه‌ریزی شده، نخستین آزمون جدی برای تثبیت قدرت حاکمیت جدید ارزیابی می‌شود.
با این حال، ترافیک سنگین در جاده‌های شمالی نشان‌دهنده جریان دیگری از رفتار شهروندانی است که به جای همراهی با مناسک حکومتی، خروج از پایتخت و سفر به مازندران و گیلان را ترجیح داده‌اند؛ حرکتی که دقیقاً در جهت مخالف مسیر تشییع پیکر به سمت عراق است.
گریز از پایتخت امنیتی؛ واقعیت ترافیک سنگین جاده‌های شمالی
بر اساس گزارش‌های رسمی مرکز اطلاعات و کنترل ترافیک پلیس راهور فراجا، محدودیت‌های ترافیکی سراسری از ظهر روز چهارشنبه ۱۰ تیر ۱۴۰۵ (۱ ژوئیه ۲۰۲۶) آغاز شده است. احمد کرمی‌اسد، رئیس پلیس راه راهور فراجا، اعلام کرده که جاده چالوس و آزادراه تهران-شمال از صبح پنجشنبه ۱۱ تیر ۱۴۰۵ (۲ ژوئیه ۲۰۲۶) یک‌طرفه شده‌اند تا بار ترافیکی سنگین تخلیه شود.
اگرچه رسانه‌های دولتی تلاش داشتند این حجم از خودروها را به عنوان بسیج مردمی برای شرکت در مراسم پایتخت جلوه دهند، اما آمارهای ترافیکی نشان می‌دهد که بار اصلی ترافیک در مسیر جنوب به شمال (خروج از تهران به سمت مازندران و گیلان) جریان دارد. خبرگزاری‌های داخلی مانند خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) از ترافیک فوق‌سنگین در محدوده‌های پل زنگوله تا سیاه‌بیشه در جاده چالوس و سه‌راهی چلاو در جاده هراز گزارش داده‌اند.
تحلیلگران مستقل این هجوم به سمت شمال را واکنش اجتماعی بخشی از شهروندان برای دوری گزیدن از فضای سنگین امنیتی پایتخت هم‌زمان با تعطیلات دولتی می‌دانند. این فرار بزرگ از پایتخت، تفاوت آشکاری با مسیر حرکت تشییع دارد؛ چرا که مسیر انتقال پیکر رهبر پیشین به سمت قم و عراق (جنوب و غرب) تنظیم شده و جاده‌های شمالی پناهگاه کسانی شده که مایل به حضور در این مراسم نیستند.
آرایش نظامی و هشدارهای دفاعی در سایه تنش‌های منطقه‌ای
برگزاری این تشییع چندروزه در شرایطی انجام می‌شود که خاورمیانه پس از وقایع نظامی اسفندماه سال گذشته و پیامدهای جنگ رمضان، همچنان در وضعیت بحرانی قرار دارد. بر اساس گزارش خبرگزاری‌های رسمی از جمله خبرگزاری دولتی ایرنا، علی عبداللهی، فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا و جانشین رئیس ستاد کل نیروهای مسلح، هشدار صریحی را متوجه ایالات متحده آمریکا و اسرائیل کرده است. عبداللهی تاکید کرد که هرگونه خطای محاسباتی یا تعرض نظامی در طول روزهای برگزاری این مناسک ملی، با واکنش فوری و ویرانگر نیروهای مسلح مواجه خواهد شد.
در همین راستا، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، نیز بر آمادگی کامل دفاعی کشور برای پاسخ به هرگونه ماجراجویی خارجی تاکید کرده است. به منظور پیشگیری از مخاطرات راهبردی، حریم هوایی شهرهای تهران، قم و مشهد با محدودیت‌های پروازی مواجه شده و سامانه‌های پدافند هوایی در موقعیت‌های راهبردی پایتخت مستقر شده‌اند تا امنیت آسمان را در طول روزهای تشییع تضمین کنند.
جدول زمان‌بندی مراسم؛ از مصلای تهران تا کربلا و مشهد
تأخیر ۱۳۱ روزه در برگزاری مراسم تشییع، که مقامات علت آن را ملاحظات جنگی و امنیتی عنوان کرده‌اند، سازماندهی این رویداد را پیچیده کرده است. دفتر حفظ و نشر آثار رهبر پیشین انقلاب اسلامی، جدول زمان‌بندی رسمی این مراسم را اعلام کرده است. این مناسک از روز شنبه ۱۳ تیر ۱۴۰۵ (۴ ژوئیه ۲۰۲۶) با انتقال پیکر علی خامنه‌ای و سایر اعضای کشته‌شده خانواده‌اش از جمله سیده‌بشری حسینی خامنه‌ای و زهرا حدادعادل به مصلای تهران آغاز می‌شود. پیکرها به مدت دو روز برای وداع عمومی در مصلی خواهند بود.
در روز دوشنبه ۱۵ تیر ۱۴۰۵، مراسم تشییع رسمی در مسیر خیابان‌های دماوند و انقلاب تهران برگزار می‌شود که هیئت دولت این روز را تعطیل رسمی اعلام کرده است. سپس پیکر روز سه‌شنبه ۱۶ تیر به قم منتقل شده و از حرم فاطمه معصومه به سمت مسجد جمکران تشییع خواهد شد. به گزارش خبرگزاری مهر و بر پایه اظهارات سپهبد سعد معن، سخنگوی ستاد مشترک ارتش عراق، پیکر رهبر پیشین عصر سه‌شنبه به نجف منتقل شده و روز چهارشنبه ۱۷ تیر ۱۴۰۵ در مسیر کوفه به نجف و سپس در کربلا تشییع و طواف داده می‌شود. آیین خاکسپاری نهایی نیز در روز پنجشنبه ۱۸ تیر ۱۴۰۵ (۹ ژوئیه ۲۰۲۶) در حرم امام رضا در مشهد برگزار خواهد شد.
تدابیر فوق‌العاده امنیتی و احتمال غیبت رهبر جدید
نگرانی از بروز حوادث ناگوار انسانی در تجمعات پرجمعیت، مقامات را بر آن داشته تا شدیدترین تدابیر مراقبتی را اتخاذ کنند. به گزارش خبرگزاری تسنیم، حسن حسن‌زاده، رئیس ستاد وداع پایتخت، از ممنوعیت ورود هرگونه کوله‌پشتی و ساک به مصلای تهران خبر داده است. رسانه بین‌المللی ایران‌اینترنشنال نیز در تحلیلی یادآور شد که فجایع مرگبار گذشته مانند حادثه تشییع در کرمان، هشداری جدی برای برگزارکنندگان کنونی است.
هم‌زمان، گزارش‌های منتشر شده در رسانه‌های بین‌المللی از جمله شبکه خبری ایندیا تودی حاکی از آن است که سید مجتبی خامنه‌ای، رهبر جدید جمهوری اسلامی که خود در حملات اسفندماه سال گذشته دچار جراحات شده بود، ممکن است به دلایل امنیتی و پزشکی به صورت علنی در این مراسم حضور نیابد. این مسئله ابهامات و حساسیت‌های امنیتی پیرامون این رویداد تاریخی را افزایش داده است.
گذار سیاسی و آزمون مشروعیت حاکمیت جدید
این مراسم تشییع، فراتر از یک آیین مذهبی، نخستین مانور قدرت و آزمون بزرگ مشروعیت برای حاکمیت جدید تحت رهبری سید مجتبی خامنه‌ای است. به گزارش وب‌سایت تحلیلی بهارنیوز، دستگاه‌های دولتی تلاش گسترده‌ای را برای بسیج و ترغیب کارکنان نهادها جهت شرکت در مراسم آغاز کرده‌اند. حضور مقامات ارشد کشورهای هم‌پیمان مانند چین و روسیه که توسط شبکه العالم تایید شده، سیگنالی راهبردی برای بازسازی موقعیت ایران در منطقه تلقی می‌شود. با این حال، تقابل میان تلاش‌های حکومت برای نمایش انسجام و گریز گسترده شهروندان به سمت جاده‌های شمالی، نشان‌دهنده شکاف عمیق اجتماعی است که حاکمیت جدید در آغاز کار خود با آن روبه‌روست.
