رایزنی‌های دیپلماتیک اخیر میان سران ترکیه و پاکستان نشان‌دهنده پویایی‌های تازه‌ای در صحنه سیاسی خاورمیانه و تلاشی همه‌جانبه برای تثبیت صلح لرزان در منطقه است. در شرایطی که توافق موقت میان ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران تحت فشارهای شدید بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی قرار دارد، رهبران آنکارا و اسلام‌آباد می‌کوشند با استفاده از ظرفیت‌های میانجی‌گرانه خود، از فروپاشی این دستاورد دیپلماتیک جلوگیری کنند.
این پویایی‌های جدید، به‌ویژه در آستانه برگزاری نشست سران ناتو به میزبانی ترکیه، آنکارا را در جایگاه حساسی برای ایجاد موازنه میان تعهدات غربی و مصالح راهبردی منطقه‌ای قرار داده است.
سفر چندبعدی شهباز شریف؛ از تهران تا استانبول
بر اساس بیانیه‌های رسمی منتشر شده توسط وزارت امور خارجه پاکستان، شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، در سفری فشرده از تاریخ ۳ تا ۵ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۳ تا ۱۵ تیر ۱۴۰۵)، ابتدا برای حضور در مراسم تشییع علی خامنه‌ای، رهبر پیشین ایران، راهی تهران شد تا پیام تسلیت و همبستگی دولت و ملت پاکستان را ابلاغ کند. وی بلافاصله پس از آن، برای دیداری دوجانبه با مقامات ارشد ترکیه عازم استانبول شد. به گزارش خبرگزاری رسمی آناتولی، رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، روز شنبه، ۴ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۴ تیر ۱۴۰۵) در کاخ وحیدالدین استانبول از شریف استقبال کرد. این دیدار با حضور چهره‌های کلیدی امنیتی و دیپلماتیک ترکیه از جمله هاکان فیدان، وزیر امور خارجه، و ابراهیم کالین، رئیس سازمان اطلاعات ملی، برگزار شد که نشان‌دهنده اهمیت امنیتی و راهبردی فوق‌العاده این گفتگوها بود.
پاکستان که با بحران‌های شدید اقتصادی، ناامنی در مرزهای غربی با افغانستان و چالش‌های جدی در حوزه انرژی دست‌وپنجه نرم می‌کند، کاهش تنش میان ایران و آمریکا را به عنوان عاملی حیاتی برای امنیت ملی خود ارزیابی می‌کند. بازگشت آرامش به مرزهای غربی، نه‌تنها به ثبات پاکستان کمک می‌کند، بلکه راه را برای همکاری‌های اقتصادی دوجانبه و به سرانجام رساندن پروژه‌های انرژی مشترک هموار می‌سازد. از این رو، نقش‌آفرینی فعال اسلام‌آباد فراتر از یک تعامل ساده مرزی، به یک ماموریت دیپلماتیک بین‌المللی بدل شده است.
هشدار اردوغان به تل‌آویو و صیانت از یادداشت تفاهم اسلام‌آباد
یکی از برجسته‌ترین ابعاد این دیدار، هشدارهای صریح رئیس‌جمهور ترکیه درباره اقدامات مخرب اسرائیل بود. به گزارش خبرگزاری رویترز، اردوغان در جریان نشست مطبوعاتی مشترک با نخست‌وزیر پاکستان تاکید کرد که جامعه بین‌المللی و به‌ویژه کشورهای منطقه نباید اجازه دهند اسرائیل روند صلح و تفاهم به دست آمده میان آمریکا و ایران را مختل کند. اردوغان با انتقاد شدید از سیاست‌های جنگ‌طلبانه اسرائیل در غزه، جنوب لبنان و سوریه، اظهار داشت که هیچ صلح پایداری بدون اراده جمعی و مشارکت فعال قدرت‌های منطقه شکل نخواهد گرفت. او پرونده ایران را فراتر از یک اختلاف دوجانبه با واشنگتن دانست و آن را بخشی از پازل بزرگ‌تر امنیت خاورمیانه و عبور ایمن انرژی از تنگه هرمز توصیف کرد.
این هشدارها در شرایطی مطرح می‌شود که تنش‌های اخیر بار دیگر شکنندگی توافق موسوم به «یادداشت تفاهم اسلام‌آباد» را عیان کرده است. این توافقنامه که در تاریخ ۱۸ ژوئن ۲۰۲۶ (۲۸ خرداد ۱۴۰۵) پس از ماه‌ها درگیری‌های نظامی پراکنده میان نیروهای آمریکایی و ایرانی به امضا رسید، به عنوان یک وقفه راهبردی کلیدی برای پیشگیری از یک تقابل همه‌جانبه ارزیابی شد. بر اساس گزارش‌های رسانه‌های بین‌المللی، هرچند این سند صلح دائمی را تضمین نمی‌کند، اما فرصتی شصت روزه برای مذاکره بر سر یک سازوکار پایدار ایجاد کرده است؛ فرصتی که اقدامات تهاجمی اسرائیل و تحریکات تندروها در واشنگتن و تهران می‌تواند آن را به سرعت بسوزاند.
دیپلماسی پنهان قطر و پاکستان در مهار بحران
نقش پاکستان و قطر در دستیابی به این تفاهم اولیه فراتر از میانجی‌گری نمادین بوده است. به گزارش شبکه خبری ام‌اس‌نااو، دیپلمات‌های ارشد اسلام‌آباد و دوحه در هفته‌های گذشته با برقراری تماس‌های فشرده و رد و بدل کردن بسته‌های پیشنهادی، نقش مهمی در آماده‌سازی بستر توافق ایفا کردند. با این حال، تحلیل‌گران حوزه بین‌الملل معتقدند سخت‌ترین بخش کار یعنی تبدیل این تفاهم موقت به یک توافق مکتوب و پایدار، همچنان باقی مانده است. بروز حوادثی مانند هدف قرار گرفتن کشتی‌های تجاری در خلیج فارس در روزهای اخیر و حملات هوایی تلافی‌جویانه آمریکا به زیرساخت‌های نظامی، زنگ خطری جدی است که نشان می‌دهد تا چه حد این فرآیند بر روی لبه تیغ قرار دارد و نیاز به مراقبت مداوم دیپلماتیک دارد.
نشست ناتو در آنکارا؛ موازنه سخت میان شرق و غرب
موضع‌گیری‌های قاطع اردوغان در استانبول در شرایطی انجام شد که پایتخت ترکیه خود را برای میزبانی از نشست سران ناتو در تاریخ ۷ و ۸ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۶ و ۱۷ تیر ۱۴۰۵) آماده می‌کند. بر اساس اعلام وب‌سایت رسمی پیمان آتلانتیک شمالی، این نخستین بار در بیست و دو سال گذشته است که آنکارا میزبان سران این ائتلاف نظامی غربی می‌شود. به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، مقامات امنیتی ترکیه تدابیر بی‌سابقه‌ای را در آنکارا اعمال کرده‌اند که نشان‌دهنده حساسیت فوق‌العاده این نشست در فضای بحرانی کنونی جهان است.
انتظار می‌رود در پیش‌نویس بیانیه پایانی نشست ناتو، در کنار تاکید بر تعهدات دفاع جمعی، هشدارهایی جدی درباره برنامه‌های هسته‌ای و موشکی ایران و لزوم تضمین آزادی کشتیرانی در آبراه‌های بین‌المللی گنجانده شود. این یعنی ترکیه در فاصله زمانی بسیار کوتاهی، میزبان دو صحنه دیپلماتیک کاملاً متفاوت است؛ از یک طرف در استانبول، اردوغان با شریک شرقی خود از دیپلماسی منطقه‌ای، مهار اسرائیل و لزوم احترام به تفاهم‌نامه‌های صلح سخن می‌گوید، و از طرف دیگر در آنکارا باید با متحدان غربی خود درباره فشارهای نظامی و امنیتی بر خاورمیانه به توافق برسد.
تلاش‌های مشترک آنکارا و اسلام‌آباد را باید گامی جدی برای انتقال پرونده‌های بحرانی خاورمیانه از میدان‌های نبرد نظامی به پشت میزهای مذاکره ارزیابی کرد. ترکیه با اتخاذ این رویکرد دوگانه می‌کوشد ثابت کند که هیچ ساختار امنیتی در پیرامون مرزهایش بدون نقش‌آفرینی فعال این کشور کارآمد نخواهد بود. در مقابل، پاکستان نیز به دنبال آن است تا کارآمدی دیپلماسی خود را فراتر از تشریفات به اثبات برساند. با این حال، آینده صلح در منطقه به این بستگی دارد که آیا این موازنه راهبردی می‌تواند در برابر فشارهای متحدان غربی، رفتارهای تهاجمی اسرائیل و بی‌اعتمادی عمیق میان تهران و واشنگتن دوام بیاورد یا خیر.
