سفر تاریخی رئیس‌جمهوری فرانسه به دمشق، به عنوان نخستین حضور یک رهبر برجسته غربی در سوریه پس از دگرگونی‌های سیاسی اخیر، با وقوع دو انفجار پیاپی در نزدیکی محل اقامت او تحت‌الشعاع قرار گرفت.
با وجود بروز این چالش‌های امنیتی و مجروح شدن چندین تن، دیدارهای رسمی دیپلماتیک برای بازتعریف روابط دوجانبه بدون وقفه ادامه یافت تا فصلی نوین در تعاملات بین‌المللی این کشور رقم بخورد.
انفجار در نزدیکی محل اقامت هیئت فرانسوی
پایتخت سوریه روز سه‌شنبه ۷ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۶ تیر ۱۴۰۵) در جریان دیدار دیپلماتیک امانوئل مکرون، رئیس‌جمهوری فرانسه، با وقوع دو انفجار پیاپی تحت‌الشعاع قرار گرفت. بر اساس گزارش خبرگزاری‌های رویترز و آسوشیتدپرس، این انفجارها در منطقه‌ای پرتردد میان وزارت گردشگری سوریه و موزه ملی، روبه‌روی هتل فورسیزنز رخ داد؛ جایی که هیئت فرانسوی شب پیش را در آن گذرانده بودند.
کاروان مکرون دقایقی پیش از انفجار، هتل را به مقصد کاخ ریاست‌جمهوری ترک کرده بود. به گزارش وزارت کشور سوریه، این حادثه دست‌کم ۱۸ زخمی بر جای گذاشت که ۴ نفر مأمور پلیس بودند و تلفات جانی گزارش نشد. منابع کاخ الیزه به آسوشیتدپرس گفتند مکرون هنگام وقوع انفجارها در کاخ ریاست‌جمهوری بود و آسیبی ندید؛ بنابراین دیدارهای او با احمد الشرع، رئیس‌جمهوری سوریه، طبق برنامه ادامه یافت.
به گزارش این وزارتخانه، یکی از بمب‌ها در خودرویی پارک‌شده و دیگری در سطل زباله تعبیه شده بود که حین تلاش نیروهای امنیتی برای خنثی‌سازی منفجر شدند. با اینکه بلافاصله هیچ گروهی مسئولیت این اقدام را نپذیرفت، اما گمانه‌زنی‌ها متوجه هسته‌های فعال گروه تروریستی داعش در منطقه است. پس از این انفجارها، کشورهایی مانند آلمان، عربستان سعودی، کویت، عمان، قطر و اردن با صدور بیانیه‌هایی این حمله را محکوم کرده و بر حمایت خود از ثبات سوریه تأکید کردند.
احیای مناسبات دیپلماتیک دمشق و پاریس
این سفر از جهت سیاسی و نمادین، یک نقطه عطف بزرگ به شمار می‌آید. امانوئل مکرون نخستین رئیس‌جمهوری یک کشور عضو اتحادیه اروپا است که پس از سقوط حکومت بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴ (آذر ۱۴۰۳)، پا به خاک سوریه می‌گذارد. رئیس‌جمهوری فرانسه روز دوشنبه ۶ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۵ تیر ۱۴۰۵) وارد فرودگاه بین‌المللی دمشق شد و مورد استقبال اسعد حسن الشیبانی، وزیر امور خارجه سوریه، قرار گرفت. این سفر در بستر تلاش‌های سوریه برای بازگشت به جامعه جهانی پس از ۱۴ سال جنگ ویرانگر صورت می‌گیرد.
در جریان این دیدار، احمد الشرع و امانوئل مکرون در یک نشست مطبوعاتی مشترک از توافق دوجانبه برای بازگشت سفرا خبر دادند. فرانسه که در سال ۲۰۱۲ (۱۳۹۱) سفارت خود را در دمشق تعطیل کرده بود، اکنون با این تصمیم گام بزرگی برای مشروعیت‌بخشی به ساختار جدید قدرت در سوریه برداشته است. الشرع این توافق را یک دستاورد راهبردی خواند و مکرون نیز در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد هیچ چیز نمی‌تواند مانع تحقق آرمان‌های مردم سوریه برای زندگی در کشوری دارای حاکمیت ملی، امن و پلورال شود.
توافق‌های اقتصادی و بازسازی زیرساخت‌ها
فراتر از بیانیه‌های سیاسی، این سفر حامل دستاوردهای ملموس اقتصادی برای دمشق بود. به گزارش خبرگزاری دولتی سوریه (سانا)، دو کشور بیانیه‌ای را برای آغاز روند بازگرداندن ۵۱ میلیون یورو (معادل تقریبی ۵۸ میلیون دلار) از دارایی‌های نامشروع مصادره‌شده رفعت اسد، عموی دیکتاتور سابق سوریه، امضا کردند. این دارایی‌ها که پیش‌تر به حکم نظام قضایی فرانسه توقیف شده بودند، قرار است مستقیماً صرف پروژه‌های عمرانی در سوریه شوند.
علاوه بر این، شرکت فرانسوی سی‌ام‌آ سی‌جی‌ام توافق‌نامه‌ای را برای توسعه بخش باربری هوایی در فرودگاه دمشق به امضا رساند. به گزارش رسانه‌های اقتصادی بین‌المللی، طرفین همچنین بر سر بازسازی سیستم‌های تخریب‌شده آب و برق در شهر حمص و ارائه کمک‌های فنی بانک مرکزی فرانسه به بانک مرکزی سوریه جهت اجرای اصلاحات ساختاری مالی به توافق رسیدند. مکرون با تأکید بر نقش فرانسه در بازسازی اقتصادی، آمادگی پاریس را برای مشارکت گسترده در این حوزه اعلام کرد.
چالش‌های امنیتی و سایه سنگین تروریسم
وقوع انفجارهای روز سه‌شنبه نشان داد که علیرغم تغییرات سیاسی، چالش‌های امنیتی سوریه همچنان پابرجا هستند. این حادثه تنها چند روز پس از انفجار خونین دیگری رخ داد که در روز پنج‌شنبه ۲ ژوئیه ۲۰۲۶ (۱۱ تیر ۱۴۰۵) در کافه‌ای نزدیک به مجتمع دادگاه‌های دمشق به وقوع پیوست و دست‌کم ۶ کشته و بیش از ۲۰ زخمی بر جای گذاشت.
این ناامنی‌ها، چالش بزرگی پیش روی احمد الشرع است که پیش از این به عنوان رهبر ائتلاف نظامی مخالفان فعالیت می‌کرد و اکنون در تلاش است با جلب حمایت اقلیت‌های مذهبی نظیر علوی‌ها و دروزی‌ها، چهره‌ای معتدل از حکومت جدید ارائه دهد. مکرون نیز اشاره کرد فرانسه آماده است همکاری‌های امنیتی جدیدی را تعریف کند که می‌تواند شامل پشتیبانی نیروهای ویژه فرانسوی در مبارزه با داعش باشد.
بازیگری در شطرنج پیچیده خاورمیانه
موضوع حملات ارتش اسرائیل به خاک سوریه نیز از دیگر محورهای اصلی گفتگوها بود. بر اساس گزارش رسانه عرب‌نیوز، احمد الشرع با انتقاد شدید از حملات سازمان‌یافته اسرائیل، خواستار نقش‌آفرینی فعال فرانسه برای توقف این تنش‌آفرینی‌ها شد. مکرون نیز حملات خارجی به خاک سوریه را غیرقابل قبول دانست و بر لزوم حاکمیت قانون تاکید کرد.
در بعد بین‌المللی، سفر مکرون به دمشق بخشی از یک تحرک دیپلماتیک وسیع‌تر در منطقه ارزیابی می‌شود؛ زیرا وی بلافاصله پس از این دیدار راهی آنکارا شد تا در نشست سران ناتو شرکت کند. از سوی دیگر، احمد الشرع نیز قرار است در این نشست حضور یابد و بر اساس گزارش برخی منابع رسانه‌ای، احتمال دیدار مستقیم وی با دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری ایالات متحده، وجود دارد که این امر می‌تواند مسیر ادغام دوباره سوریه در ساختارهای بین‌المللی را هموارتر سازد.
همچنین نباید از یاد برد که روابط فرانسه و سوریه دارای ریشه‌های عمیق تاریخی است. پس از فروپاشی امپراتوری عثمانی، جامعه ملل قیمومیت سوریه را به دولت فرانسه واگذار کرد. بنابراین، بازگشت مکرون به دمشق در این برهه حساس، تلاشی برای احیای نقش سنتی پاریس در شرق مدیترانه و موازنه قدرت در منطقه است. اگرچه این سفر با صدای بمب‌ها همراه شد، اما اراده هر دو کشور نشان داد که دیپلماسی در دمشق جدید، مسیری بدون بازگشت را آغاز کرده است.
