در تازهترین تحول مذهبی و امنیتی در جنوب شرق ایران، سحرگاه دوشنبه ۲۰ ژوئیه ۲۰۲۶ (۲۹ تیر ۱۴۰۵)، مولوی محمد انور ریگی، امام جمعه اهل سنت مسجد علی بن ابیطالب در شهرستان مرزی میرجاوه واقع در استان سیستان و بلوچستان، در پی یک حمله مسلحانه از سوی افراد ناشناس کشته شد.
خبرگزاریهای داخلی ایران از جمله خبرگزاری فارس و خبرگزاری صدا و سیما با انتشار این خبر اعلام کردند که این روحانی اهل سنت حدود ساعت ۴ بامداد مورد سوءقصد قرار گرفته و به دلیل شدت جراحات وارده جان باخته است. مرکز اطلاعرسانی پلیس سیستان و بلوچستان بلافاصله پس از این رویداد اعلام کرد که یک تیم ویژه از کارآگاهان برای شناسایی و دستگیری عاملان این ترور تشکیل شده و پرونده به صورت ویژه در دستور کار مقامات قضایی و انتظامی قرار گرفته است.
جزئیات حمله مسلحانه در مرز میرجاوه
به گزارش رسانههای رسمی مانند خبرگزاری تسنیم، خبرگزاری مهر و وبسایت جامجم آنلاین، مولوی محمد انور ریگی زمانی که برای اقامه نماز صبح به سمت مسجد حرکت میکرد، هدف شلیک گلوله قرار گرفت. در همین حال، پایگاههای خبری و تشکلهای حقوق بشری بلوچ نظیر حالوش و شبکه اسناد حقوق بشر بلوچستان گزارش متفاوتی از جزئیات این حمله ارائه دادند. بر اساس گزارش این منابع مستقل، حادثه حدود ساعت ۳:۳۰ بامداد در نزدیکی مسجد خاتمالنبیاء میرجاوه رخ داده است. این گزارشها حاکی از آن است که سرنشینان مسلح یک خودروی سواری پژو با شلیک چندین گلوله به سمت این روحانی اهل سنت، او را ترور کرده و به سرعت از صحنه گریختهاند. مختار محسن مبارکی، فرماندار میرجاوه، در گفتگو با رسانهها این اقدام را یک «حادثه کور تروریستی» و «تلاشی نافرجام برای خدشهدار کردن امنیت، آرامش و وحدت مردم منطقه» توصیف کرد. همچنین علی کرد، نماینده مردم خاش و میرجاوه در مجلس شورای اسلامی، در پیامی با محکوم کردن این اقدام، خواستار پیگیری سریع شورای تامین و دستگیری مسببان این جنایت شد.
پیشینه جنجالی و اختلافات محلی بر سر انتصاب امام جمعه
اگرچه مقامهای دولتی و امنیتی بر تروریستی بودن این حمله تاکید دارند، اما پیشینه حضور مولوی محمد انور ریگی در جایگاه امامت جمعه میرجاوه با تنشها و مناقشات محلی عمیقی همراه بوده است. بر اساس گزارش رسانه حقوق بشری رسانک، انتصاب او به این سمت پس از برکناری و بازداشت کوتاهمدت مولوی عبدالقهار میربلوچزهی، امام جمعه پیشین و محبوب این شهر، در تاریخ ۷ نوامبر ۲۰۲۴ (۱۷ آبان ۱۴۰۳) صورت گرفت. منابع نزدیک به فعالان بلوچ مدعی هستند که مصطفی محامی، نماینده رهبر جمهوری اسلامی در استان سیستان و بلوچستان، برخلاف خواست عمومی و با وجود مخالفتهای گسترده ریشسفیدان، معتمدان و علمای محلی، ریگی را به این سمت منصوب کرده بود. این انتصاب با واکنشهای اعتراضی تند شهروندان میرجاوه مواجه شد؛ به طوری که بسیاری از نمازگزاران حضور در نماز جمعه را تحریم کردند و پشت سر او نماز نخواندند. وبسایت خبری ایران اینترنشنال به نقل از منابع محلی بلوچ گزارش داد که این تغییر اجباری همواره به عنوان یک موضوع تنشزا و زمینهساز شکاف میان مردم و حاکمیت در این منطقه مرزی مطرح بوده است.
سوءقصد نافرجام گذشته و فرضیههای مبهم
این اولین باری نبود که مولوی محمد انور ریگی هدف حمله مسلحانه قرار میگرفت. خبرگزاری رسمی ایرنا و پایگاه خبری تابناک پیشتر گزارش داده بودند که در تاریخ ۸ دسامبر ۲۰۲۴ (۱۸ آذر ۱۴۰۳)، مهاجمان ناشناس پس از نماز صبح در مقابل مسجد جامع میرجاوه به سوی او تیراندازی کردند، اما او در آن زمان آسیب ندید و جان سالم به در برد. شبکه اسناد حقوق بشر بلوچستان در تحلیل آن حادثه نوشت که در آن زمان، بسیاری از شهروندان و فعالان مذهبی میرجاوه بر این باور بودند که این سوءقصد اقدامی ساختگی و هماهنگشده بوده تا برای امام جمعه منصوبشده حاکمیت، مشروعیت و مظلومیت ایجاد کند و از مخالفتهای مردمی بکاهد. تا این لحظه، هیچ گروه یا جریانی مسئولیت ترور بامداد امروز را بر عهده نگرفته و ابهامهای زیادی درباره عاملان واقعی و انگیزههای آنان وجود دارد؛ وضعیتی که سبب شده است فرضیههای گوناگونی در فضای رسانهای و محلی شکل بگیرد.
نگرانی از تشدید فشارهای امنیتی در سیستان و بلوچستان
ترور این روحانی مذهبی در شرایطی رخ میدهد که استان سیستان و بلوچستان در سالهای اخیر یکی از پرچالشترین و ناآرامترین مناطق ایران بوده است. این منطقه مرزی و راهبردی علاوه بر فقر شدید و تبعیضهای مذهبی و قومی، شاهد درگیریهای مداوم میان نیروهای امنیتی، قاچاقچیان سوخت و گروههای مسلح بوده است. رسانههای بینالمللی مانند خبرگزاری آسوشیتدپرس پیش از این بارها به درگیریهای پراکنده در مرزهای سیستان و بلوچستان با پاکستان و افغانستان اشاره کردهاند. سازمانهای حقوق بشری بینالمللی نیز سابقه برخوردهای مرگبار در این منطقه را ثبت کردهاند؛ برای نمونه، سازمان عفو بینالملل در گزارش خود در تاریخ ۶ اکتبر ۲۰۲۲ (۱۴ مهر ۱۴۰۱) اعلام کرد که نیروهای امنیتی ایران در جریان سرکوب اعتراضات مردمی در تاریخ ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۲ (۸ مهر ۱۴۰۱) که به «جمعه خونین زاهدان» معروف شد، دستکم ۶۶ نفر از نمازگزاران و معترضان بلوچ را به قتل رساندند. همچنین سازمان دیدهبان حقوق بشر در گزارش ۲۲ دسامبر ۲۰۲۲ (۱ دی ۱۴۰۱) خود خواستار تحقیقات مستقل بینالمللی درباره این خشونتها شده بود. این سوابق سبب شده تا هماکنون فعالان حقوق بشر و رسانههای محلی نسبت به احتمال تشدید مجدد فضای امنیتی، بازداشتهای خودسرانه و پروندهسازیهای جدید علیه فعالان مذهبی و شهروندان منتقد در میرجاوه پس از ترور اخیر ابراز نگرانی کنند.
