مذاکرات پشت پرده میان نمایندگان واشینگتن و جمهوری اسلامی در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک برای دستیابی به یک توافق مرحلهای و پایان دادن به جنگ ۷ ماهه وارد مرحله حساسی شده است. خبرگزاری رویترز در گزارشی به تاریخ ۲۴ سپتامبر ۲۰۲۶ به نقل از منابع دیپلماتیک فاش کرد که محور این گفتوگوها، بازگشایی تنگه هرمز از سوی تهران در ازای برچیده شدن محاصره اقتصادی همهجانبه آمریکا و دسترسی مشروط رژیم به داراییهای مسدودشده است. با این حال، تضاد عمیق میان دست برتر واشینگتن و استیصال رژیم تهران که اقتصادش به مرز فروپاشی کامل رسیده، دستیابی به هرگونه توافق پایدار را با موانع اساسی روبهرو کرده است.
در حالی که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، تاکید کرده امکان دستیابی به توافق نهایی پس از انتخابات میاندورهای کنگره در ۳ نوامبر وجود دارد، یک مقام کاخ سفید تصریح کرد که حکومت ایران به شدت مشتاق و محتاج یک توافق فوری است، اما دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، همه برگهای برنده را در اختیار دارد. این مقام کاخ سفید افزود که تحریمهای خردکننده و یکی از موفقترین محاصرههای دریایی و اقتصادی تاریخ، توان مالی تهران را به کلی فلج کرده و دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، ترجیح میدهد اجازه دهد فروپاشی اجتنابناپذیر اقتصاد ایران مسیر خود را طی کند تا اینکه فریب ترفندهای تاکتیکی سران جمهوری اسلامی را بخورد.
تنگه هرمز؛ آخرین اهرم باجخواهی رژیم در برابر خفگی مطلق اقتصادی
تنگه هرمز در حال حاضر به کانون اصلی چانهزنیهای دیپلماتیک بدل شده است. رژیم ایران که در پی محاصره فلجکننده دریایی و توقف صادرات نفت از دستیابی به منابع ارزی محروم گشته، در تلاش است تا با مسدود نگه داشتن این شاهراه حیاتی انرژی، راه گریزی برای نجات از خفگی اقتصادی پیدا کند. یک مقام ارشد حکومت ایران در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد به خبرگزاری رویترز گفت: “تنها راه پیشرو حل بحران در چند مرحله است؛ مرحله نخست باید پایان دادن به محاصره اقتصادی از سوی آمریکا و بازگشایی متقابل تنگه هرمز باشد.” این اظهارات گواهی روشن بر این واقعیت است که سران رژیم به رغم شعارهای رسمی، زیر بار فشارهای ناشی از تحریمهای جدید علیه صنعت هوانوردی و شبکههای وابسته به سپاه پاسداران به زانو درآمدهاند.
عقبنشینیهای پنهانی تهران برای کاهش فشارها در روزهای اخیر ابعاد ملموستری یافته است. منابع منطقهای به خبرگزاری رویترز فاش کردند که جمهوری اسلامی حاضر شده مطالبه باجگیرانه خود مبنی بر دریافت عوارض عبور از کشتیها در تنگه هرمز را از متن توافق اصلی حذف کرده و آن را به یک سند حاشیهای منتقل سازد، چرا که رفع فوری محاصره اقتصادی به اولویتی حیاتی برای بقای رژیم بدل شده است. با این حال، کشورهای حوزه خلیج فارس حتی این خواسته حاشیهای را نیز به طور کامل رد کردهاند. دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، پیشتر هشدار داده بود اقتصاد ایران در صورت عدم توافق خواهد پوسید و اصرار تهران بر حفظ کنترل اداری بر این آبراه بینالمللی، با مخالفت قاطع جامعه جهانی مواجه است.
موازنه قدرت نامتقارن؛ دست باز واشینگتن در برابر تهدیدات توخالی تهران
شکاف عمیق میان ابزارهای فشار طرفین، چشمانداز دیپلماسی را به شدت پیچیده ساخته است. در حالی که واشینگتن مهار کامل اقتصاد ورشکسته تهران را در دست دارد، رژیم ایران با استناد به کنترل فیزیکی بر بخشی از تنگه هرمز تلاش میکند جامعه جهانی را تحت فشار قرار دهد. یک مقام ارشد حکومت ایران در اظهاراتی متناقض و در حالی که به خبرگزاری رویترز از تلاش برای توافق سخن میگفت، مدعی شد: “انگشت ما روی ماشه است. آمریکاییها میدانند چه کاری باید انجام دهند، اما به دلیل زیادهخواهیهای آنان، شانس حل دیپلماتیک مساله بسیار ناچیز است.” این لفاظیهای تهدیدآمیز تلاشی مذبوحانه برای مخفی ساختن انزوای مطلق رژیم پس از شکست تفاهم موقت تیرماه است.
دنیس راس، مذاکرهکننده پیشین آمریکا، در تحلیل این بنبست دیپلماتیک به خبرگزاری رویترز گفت شانس دستیابی به یک توافق پیش از انتخابات میاندورهای کنگره تنها ۳۰ درصد است. دنیس راس، مذاکرهکننده پیشین آمریکا، تاکید کرد: “آنچه ایرانیها را واقعا تحت فشار قرار داده و گلوی آنها را میفشارد، همین محاصره اقتصادی است.”
دنیس راس، مذاکرهکننده پیشین آمریکا، افزود که اگرچه دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، پیش از انتخابات به دلیل کنترل بهای بنزین و مهار قیمت جهانی نفت انگیزه مصالحه دارد، اما پس از انتخابات میاندورهای، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، با دستانی کاملا باز و بدون محدودیتهای انتخاباتی، آماده تشدید بیسابقه فشارها یا به کارگیری گزینههای نظامی سخت علیه تهران خواهد بود.
وحشت متحدان منطقهای از باجخواهی دریایی و ابهام در استراتژی پس از انتخابات
در حاشیه نشستهای نیویورک، سران کشورهای حوزه خلیج فارس در دیداری اختصاصی با دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، نگرانیهای عمیق خود را از رفتارهای بیثباتکننده جمهوری اسلامی ابراز کردند. به گفته منابع منطقهای، رهبران عرب هرگونه پذیرش تسلط اداری یا اعمال حاکمیت تهران بر تنگه هرمز را قویا رد کرده و خواستار بازگشت فوری آزادی کشتیرانی شدند تا این آبراه استراتژیک به ابزاری برای تهدید مداوم کشورهای منطقه تبدیل نشود. این رهبران در عین حال خواهان روشن شدن نقشه راه نهایی دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، پس از انتخابات میاندورهای و تعیین تکلیف ازسرگیری حملات نظامی در صورت خودداری رژیم از توافق شدند.
ابتسام الکتبی، رییس اندیشکده مرکز سیاستگذاری امارات در ابوظبی، در ارزیابی این شرایط به خبرگزاری رویترز گفت کشورهای منطقه به شدت به دنبال تنشزدایی و ممانعت از ورود به جنگ جدید میان واشینگتن و تهران هستند. ابتسام الکتبی، رییس اندیشکده مرکز سیاستگذاری امارات در ابوظبی، خاطرنشان ساخت که جمهوری اسلامی با سوءاستفاده از موقعیت تنگه هرمز و تنگه بابالمندب در پی بازتعریف موازنه منطقهای به نفع اهداف ایدئولوژیک خود است، اما این رویکرد کشورهای عربی را مصممتر ساخته تا در برابر هرگونه باجدهی به حاکمان تهران مقاومت کنند.
بنبست محاسباتی سران رژیم میان خطر تسلیم و هراس از نابودی
رفتار دیپلماتیک جمهوری اسلامی ناشی از نوعی بنبست مرگبار محاسباتی است. دنی سیترینوویچ، تحلیلگر منطقهای و افسر پیشین سازمان اطلاعات نظامی اسرائیل، معتقد است مواضع اساسی دو طرف در مذاکرات نیویورک تغییر بنیادینی نکرده و تهران تا زمانی که گمان کند دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، پیش از انتخابات تمایلی به تشدید درگیری ندارد، از مواضع خود عقبنشینی علنی نخواهد کرد. اما کارشناسان دیگر این تصور سران حکومت را یک خطای محاسباتی مرگبار میدانند که میتواند به نابودی کامل ساختار اقتصادی کشور منتهی شود.
آلن ایر، مذاکرهکننده پیشین آمریکا در امور ایران، در گفتوگو با خبرگزاری رویترز به تشریح روانشناسی سران تهران پرداخت و گفت: “محاصره اقتصادی ضربه مهلکی به آنها میزند، اما این فشار به جای نرم کردن مواضع، ممکن است آنها را به سوی تشدید بحران سوق دهد؛ چرا که معتقدند اگر موضع خود را نرم کنند، مرگ سیاسیشان قطعی است.”
یک مقام غربی آگاه از مذاکرات نیز یادآور شد تمام محور بحران اکنون به بازگشایی تنگه هرمز گره خورده است. واقعیتهای نیویورک اثبات میکند که رژیم ایران با به حراج گذاشتن امنیت دریانوردی بینالمللی و تبدیل تنگه هرمز به سپر دفاعی خود، راهی جز تن دادن به مطالبات اساسی جامعه جهانی یا پذیرش ضربات ویرانگر فروپاشی اقتصادی در پیش رو ندارد.
- همهپرسی ۲۰۱۷ کردستان در نهمین سالروز؛ از یک قرن ستم ساختاری تا مقاومت در برابر جبر ژئوپلیتیک
- مطالبه ۸۰ کشور برای بازگشایی فوری تنگه هرمز؛ از انتقاد رسانههای تهران تا طرح ۷ روزه دیپلماسی مشروط
- دیپلماسی اضطرار و پارادوکس قدرت؛ بازخوانی پیامهای مصاحبه پزشکیان با فاکسنیوز در میانه شکافهای داخلی
- اعتراف به قطع درآمدهای نفتی و بنبست ارزی؛ پیامدهای ویرانگر جنگ و محاصره دریایی بر اقتصاد ایران
- مذاکرات فشرده در نیویورک برای توافق مرحلهای؛ استیصال تهران در برابر محاصره اقتصادی خردکننده واشینگتن
