در حالی که بازارهای مالی ایران طی ماههای اخیر در انتظار ثبات نسبی ناشی از تفاهمنامههای بینالمللی بودند، تحولات روز چهارشنبه ۱۷ تیر ۱۴۰۵ (۸ ژوئیه ۲۰۲۶)، شوک شدیدی را به پیکره اقتصاد این کشور وارد کرد. اظهارات بیسابقه دونالد ترامپ در حاشیه نشست ناتو، همزمان با تبادل آتش گسترده میان نیروهای نظامی ایالات متحده و جمهوری اسلامی در خلیج فارس، «ماشه» جهش نرخ ارز و سقوط شاخص بورس را چکاند. این گزارش به بررسی ابعاد اقتصادی این نوسانات و تاثیر متغیرهای ژئوپلیتیک بر بازارهای داخلی میپردازد.
بازار ارز؛ عبور دلار از مرز ۱۸۰ هزار تومان
گزارشهای میدانی و آمارهای منتشر شده توسط رسانههای داخلی حکایت از یک روز طوفانی در بازار غیررسمی ارز دارد. به گزارش «اقتصادآنلاین»، بازار ارز در پی اظهارات دونالد ترامپ مبنی بر پایان اعتبار «تفاهمنامه پایان جنگ»، با جهش تقاضا روبهرو شد. قیمت دلار که معاملات روز را در سطح ۱۷۵ هزار و ۹۸۰ تومان آغاز کرده بود، در یک رالی صعودی تا سقف ۱۸۱ هزار و ۲۰ تومان پیش رفت و در نهایت در نرخ ۱۸۰ هزار و ۴۰۰ تومان تثبیت شد. این نوسان ۴ هزار و ۴۰۰ تومانی در یک روز، نشاندهنده ورود بازار به فاز «اطمینانگریزی» است.
این روند صعودی تنها به دلار محدود نماند. بر اساس دادههای «اقتصادآنلاین»، یورو به کانال ۲۰۵ هزار تومان وارد شد و پوند انگلیس نیز با افزایش چشمگیر، روی رقم ۲۴۰ هزار و ۹۰۰ تومان ایستاد. درهم امارات که نبض تجارت منطقهای ایران محسوب میشود، با عبور از مرز ۵۰ هزار تومان، سیگنال تداوم فشار تورمی را به بازارهای کالایی مخابره کرد. تحلیلگران بر این باورند که بازار ارز اکنون بیش از آنکه تحت تأثیر متغیرهای پولی باشد، از نااطمینانیهای سیاسی و احتمال بازگشت محاصره دریایی تغذیه میکند.
بورس تهران؛ خروج سنگین نقدینگی تحت سایه جنگ
بازار سرمایه که معمولاً نسبت به اخبار سیاسی حساسیت بالایی نشان میدهد، روز چهارشنبه یکی از سختترین جلسات معاملاتی خود را پشت سر گذاشت. به گزارش «اقتصادنیوز»، شاخص کل بورس با افت ۲۴ هزار و ۷۴۱ واحدی به ارتفاع ۵ میلیون و ۲۸۶ هزار واحد عقبنشینی کرد. نکته حائز اهمیت در معاملات این روز، تغییر فاز ناگهانی بازار در یک ساعت پایانی بود؛ جایی که با انتشار اخبار مربوط به سخنان ترامپ، بسیاری از نمادهای مثبت به سرعت با صف فروش مواجه شدند.
آمارها نشان میدهد که در این روز حدود ۶ هزار و ۸۶۹ میلیارد تومان پول حقیقی از بازار سهام خارج شده است. «اقتصادنیوز» در تحلیل خود اشاره کرده است که اگرچه بازار در ساعات ابتدایی متعادل بود، اما فشار عرضهها پس از سیگنالهای جنگی به قدری افزایش یافت که ترمز رشد بورس عملاً کشیده شد. در پایان معاملات، بیش از ۵۰۰ نماد در صف فروش باقی ماندند که نشاندهنده غلبه کامل فضای بدبینی بر تالار شیشهای است.
تنشهای نظامی و بنبست دیپلماتیک
جرقه اصلی این تلاطمات اقتصادی، تحولات نظامی و سیاسی در سطح بینالمللی بود. سنتکام (فرماندهی مرکزی آمریکا) اعلام کرد که در واکنش به هدف قرار گرفتن نفتکشها در تنگه هرمز، بیش از ۸۰ هدف را در خاک ایران مورد حمله قرار داده است. در مقابل، مقامات نظامی ایران نیز از حملات تلافیجویانه به ۸۵ هدف، از جمله پایگاههای آمریکا در کویت و بحرین خبر دادند. این درگیریهای مستقیم، بهای نفت برنت را با رشد ۵.۳ درصدی به بیش از ۷۸ دلار رساند که نشاندهنده نگرانی جهانی از اختلال در عرضه انرژی است.
در بعد سیاسی، سخنان دونالد ترامپ در آنکارا مبنی بر اینکه «تفاهمنامه آتشبس پایان یافته» و تهدید به احتمال تصرف جزیره خارگ (شاهرگ صادرات نفت ایران)، عملاً افقهای دیپلماتیک را تیره کرد. این اظهارات در حالی مطرح میشود که وضعیت داخلی ایران نیز در مرحله گذار سیاسی قرار دارد. پس از حملات اسفندماه گذشته که منجر به جانباختن رهبر سابق جمهوری اسلامی شد، انتخاب رهبر جدید و عدم حضور وی در انظار عمومی، بر ابهامات سیاسی افزوده است. در این میان، مواضع تند رسانههای داخلی نیز به تنشها دامن زده است؛ برای نمونه، روزنامه «کیهان» در شماره روز چهارشنبه خود با تیترهایی صریح، خواستار اقدام تلافیجویانه علیه مقامات ارشد ایالات متحده و اسرائیل شد.
واکنش بازار کالا؛ ترمز دستی بورس کالا برای مهار فولاد
تسری نوسانات ارزی به بخش واقعی اقتصاد، سیاستگذار را ناچار به اتخاذ تصمیمات انقباضی کرد. به گزارش «آهنآنلاین»، شرکت بورس کالای ایران در ابلاغیهای جدید، محدودیت ۵ درصدی را برای سقف قیمت پایه محصولات زنجیره فولاد (میلگرد و شمش) نسبت به میانگین دو هفته گذشته اعمال کرد. این تصمیم که با هدف جلوگیری از «مارپیچ افزایشی» در بازار مسکن و صنایع پاییندستی اتخاذ شده، نشاندهنده تلاش دولت برای کنترل ترکشهای جهش ارزی است. با این حال، تحلیلگران اقتصادی معتقدند تا زمانی که انتظارات تورمی تحت تأثیر اخبار جنگی در سطح بالایی قرار دارد، چنین ابزارهای کنترلی تنها در کوتاهمدت قادر به تعدیل شتاب قیمتها خواهند بود.
ترکیب تهدید به محاصره دریایی، تقابل نظامی مستقیم در خلیج فارس و فروپاشی تفاهمنامههای بینالمللی، اقتصاد ایران را در وضعیت «هشدار قرمز» قرار داده است. جهش قیمت دلار به کانال ۱۸۰ هزار تومان و سکه به ۱۸۱ میلیون تومان، بازتابی از تبدیل نقدینگی به داراییهای امن توسط شهروندان و فعالان اقتصادی است.
در صورت تداوم درگیریها و عملی شدن تهدیدات مربوط به انسداد مسیرهای صادراتی یا حمله به تأسیسات نفتی مانند جزیره خارگ، ریسک سیستماتیک در بازارها به حداکثر خود خواهد رسید. در چنین شرایطی، بورس تهران به دلیل وابستگی شدید شرکتهای بزرگ به ثبات زیرساختها، احتمالاً با فشار فروش بیشتری روبهرو خواهد شد و بازار ارز نیز به سمت کشف قیمتهای بیسابقه حرکت خواهد کرد. آنچه در حال حاضر بیش از هر چیز بر سرنوشت بازارهای مالی ایران سایه افکنده، نه آمارهای اقتصادی، بلکه تصمیمات نظامی و سیاسی در پایتختهای درگیر در بحران است.
- مصطفی هجری: سنگ بنای ایران دموکراتیک باید پیش از سقوط رژیم گذاشته شود
- فشار مضاعف بر ریال در سایه انسداد مسیرهای ارزی؛ از رکوردشکنی دلار تا چرخش نظارتی امارات
- هشدار فرماندهان ارشد پنتاگون؛ جنگ فرسایشی با رژیم ایران توازن قدرت جهانی واشینگتن را به مخاطره انداخت
- دریای سرخ؛ محموله قطعات پهپادهای ایرانی برای حوثیها توقیف شد
- دیپلماسی در منگنه؛ چگونه تقابل ایران و آمریکا معادلات G20 و پیمانهای منطقهای را بازنویسی میکند؟
