در حالی که درگیری میان ایالات متحده و ایران به تیتر اول منطقه و جهان تبدیل شده است، نقش چین در کمک به ایران برای ادامه جنگ اغلب کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد.
چین چگونه از متحد خود در این جنگ حمایت کرد؟ این حمایت تا چه اندازه به ایران امکان داد جنگ را برای مدت بیشتری ادامه دهد؟ و پکن چگونه میان شراکتش با کشورهای خلیج و ائتلافش با ایران مانور داد؟
حمایت پنهان چین از ایران
در دهه‌های گذشته، روابط چین و ایران از همکاری‌ای محدود به شراکتی راهبردی و گسترده تبدیل شده است؛ شراکتی که پیوندهای اقتصادی، دیپلماتیک و امنیتی را در بر می‌گیرد. با وجود آنکه چین از اواسط دهه نخست هزاره سوم در فروش مستقیم سلاح به ایران محتاط بوده، حمایت پکن از تهران به‌صورت پنهان ادامه یافته است؛ حمایتی که به ایران کمک کرده تحریم‌های بین‌المللی را دور بزند، صادرات نفت خود را حفظ کند و به فناوری‌های دوگانه‌ای دست یابد که برای پهپادها، موشک‌های بالستیک و دیگر تسلیحاتش ضروری است.
از زمان آغاز جنگ میان ایالات متحده و ایران در اواخر فوریه 2026، چین با احتیاطی بسیار زیاد عمل کرده است. پکن ناو هواپیمابر، کشتی جنگی و بمب‌افکن چینی برای کمک به تهران اعزام نکرد، بلکه به ارائه پشتیبانی فنی و اطلاعاتی بسنده کرد؛ حمایتی که کارآمدی پهپادها و موشک‌های بالستیک را افزایش داد. به این ترتیب، چین شکل‌هایی از حمایت را برگزید که به آن امکان انکار در برابر متحدانش در کشورهای خلیج را بدهد؛ کشورهایی که با آنها روابط اقتصادی مستحکمی دارد.
بر اساس گزارش‌های روزنامه «نیویورک تایمز» و «سی‌ان‌ان» در ماه مه گذشته، چین قطعات و اجزایی برای ساخت پهپادهای انتحاری ایرانی در اختیار تهران قرار داده، با فروش موشک‌های دوش‌پرتاب زمین‌به‌هوای مدرن به آن موافقت کرده و همچنین با ارائه اطلاعات و پشتیبانی فنی، تهران را قادر ساخته است اهداف راهبردی مهمی را در خلیج و اسرائیل هدف قرار دهد.
«میدل ایست آی» به نقل از مقام‌هایی که نامشان را فاش نکرد، گزارش داد که پکن پس از جنگ دوازده روزه در ژوئن 2025، پهپادهای انتحاری، سامانه‌های پدافند هوایی و همچنین آتشبارهای موشکی زمین‌به‌هوا به ایران ارسال کرده است.
همچنین روزنامه اسرائیلی «یدیعوت آحرونوت» به نقل از منابع اطلاعاتی گزارش داد که چین به ایران برای بازسازی توان موشکی آسیب‌دیده‌اش کمک کرده و همکاری در تولید موشک‌های زمین‌به‌زمین را نیز تشدید کرده است؛ همکاری‌ای که دستگاه‌های اطلاعاتی اروپایی آن را رصد کرده‌اند.
این همکاری متوقف نشده است. چند روز پیش، خبرگزاری «رویترز» به نقل از سه منبع آگاه از این معامله گزارش داد که انتظار می‌رود ایران در هفته‌های آینده نخستین محموله از مجموع 400 سکوی پرتاب موشک پدافند هوایی دوش‌پرتاب ساخت چین را تحویل بگیرد. ارزش این معامله 60 تا 70 میلیون دلار برآورد شده است. با این حال، وزارت خارجه چین اعلام کرد: «گزارش‌های مربوطه مطلقاً هیچ پایه و اساسی ندارد.»
در همین حال، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، درباره این معامله گفت: «دستیابی ایران به چنین تجهیزاتی از چین، با توجه به آنچه او تأکیدهای شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، درباره عدم مداخله در جنگ به نیابت از ایران خواند، شگفت‌آور خواهد بود.»
موضع اعلامی چین
در عرصه دیپلماتیک، پکن حملات اسرائیل را به دلیل نقض قوانین بین‌المللی و تهدید حاکمیت ایران محکوم کرد و نماینده‌اش در سازمان ملل متحد در نشست اضطراری شورای امنیت در ژوئن 2025 خواستار تلاش‌های بین‌المللی برای کاهش تنش شد. با این حال، این موضع عمدتاً در حد اظهارنظر لفظی باقی ماند و به مداخله نظامی مستقیم منجر نشد.
از نظر سیاسی نیز چین کوشید خود را میانجی جنگ معرفی کند. سه منبع پاکستانی به خبرگزاری «رویترز» گفته‌اند که پکن بر پاکستان فشار آورده است تا برای ازسرگیری گفتگوهای صلح میان واشنگتن و تهران میانجی‌گری کند. وزارت خارجه چین نیز در آن زمان تأکید کرد که این کشور به «ایفای نقشی فعال برای بازگرداندن صلح و ثبات به منطقه خلیج عربی در سریع‌ترین زمان ممکن» ادامه خواهد داد.
تحلیلگران بر این باورند که پکن می‌کوشد میان دفاع از متحد خود و حفظ ثبات اقتصادی و روابطش با کشورهای خلیج توازن برقرار کند. از همین رو، تلاش کرده است با ورود به نقش میانجی، برای خود نوعی مصونیت ایجاد کند و خود را به‌عنوان طرفی بی‌طرف در این درگیری نشان دهد؛ اما کمکی که به ایران ارائه کرده، آن را در موقعیتی دشوار قرار داده و بی‌طرفی‌اش را زیر سؤال برده است.
از آنجا که پکن مسائل را بر اساس منافع اقتصادی خود می‌سنجد، رابطه با ایران برای چین اهمیت کمتری دارد. به همین دلیل، کوشیده است «حمایت پنهان» از ایران ارائه کند. در نتیجه، دقیق‌ترین توصیف از کمک چین به ایران، «حمایتی حساب‌شده» است؛ حمایتی که بیش از آنکه به یک ائتلاف نظامی آشکار شبیه باشد، به بی‌طرفی محتاطانه نزدیک است.
تداوم جنگ به‌دلیل این حمایت
بخش عمده حمایتی که چین به ایران ارائه کرد، پس از جنگ دوازده‌روزه در ژوئن 2025 بود، نه در جریان آن. این موضوع را می‌توان بیشتر حمایتی برای بازیابی توان ایران دانست تا عاملی تعیین‌کننده در روند نبردها هنگام وقوع آنها. با این حال، همین حمایت در دورهای بعدی رویارویی، توان بیشتری برای ایستادگی به ایران داد، حتی اگر نتیجه دور نخست را تغییر نداده باشد.
اگر این حمایت چین نبود، ایران احتمالاً بخشی از توان خود برای ادامه جنگ در فوریه گذشته را از دست می‌داد. کمک چین و روسیه از عواملی بود که به ایران در طولانی‌تر شدن جنگی که از 28 فوریه گذشته آغاز شد، یاری رساند.
همچنین حمایت اقتصادی چین، از جمله خرید نفت ایران با وجود تحریم‌ها و شبکه‌های دور زدن تحریم، در عمل برجسته‌ترین نوع حمایت پکن از تهران به شمار می‌رود. این نوع حمایت غیرمستقیم ممکن است بیش از آنکه بر نتیجه نبردهای نظامی مستقیم اثر بگذارد، بر توان ایران برای تحمل هزینه‌های جنگ و تحریم‌های بلندمدت تأثیرگذار باشد.
مقابله با واشنگتن به بهای خلیج
روابط چین با کشورهای خلیج فارس نقش مهمی داشته و شاید یکی از مهم‌ترین عواملی بوده است که حجم حمایت چین از ایران را «مهار» کرده یا آن را محرمانه‌تر ساخته است. چین از زمان نشست سران خلیج و چین در سال 2022، با شش کشور عضو «شورای همکاری خلیج» ــ بحرین، کویت، عمان، قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی ــ روابط تجاری و سرمایه‌گذاری نزدیکی برقرار کرده است. بنا بر گزارش «رویترز»، قرار است نشست دیگری نیز امسال در ریاض برگزار شود، هرچند هنوز تأیید نشده است.
چین میلیاردها دلار در کشورهای شورای همکاری خلیج سرمایه‌گذاری کرده است. عربستان سعودی در سال 2025 با قراردادهایی به ارزش حدود 20 میلیارد دلار، سومین دریافت‌کننده بزرگ قراردادهای ساخت‌وساز چین در چارچوب «کمربند و جاده» بود. امارات نیز به یکی از مهم‌ترین مقاصد سرمایه‌گذاری مستقیم چین، به‌ویژه در منطقه صنعتی خلیفه در ابوظبی، تبدیل شده و شرکت چینی «کوسکو» بندر خلیفه را به مرکز اصلی خود در منطقه بدل کرده است. این حجم از پیوندهای اقتصادی باعث می‌شود که برای پکن، کشورهای خلیج ــ نه ایران ــ شریک سنگین‌وزن‌تری باشند.
به گفته منابع خلیجی به «رویترز»، کشورهای خلیج فارس در نهایت امیدوارند پکن تهران را به سمت یک راه‌حل مذاکره‌ای سوق دهد، اما چین معمولاً با کندی و احتیاط حرکت می‌کند. در عین حال، پکن می‌داند که یک جنگ طولانی‌مدت می‌تواند با افزایش فشار بر ایالات متحده، در خدمت منافعش باشد؛ به بیان دیگر، مقابله با واشنگتن از مسیر حمایت از تهران.
روابط اقتصادی عمیق میان چین و کشورهای خلیج، به احتمال زیاد سقف واقعی‌ای بوده است که مانع از شتاب پکن به سوی حمایت نظامی آشکار از ایران شده، اما در عین حال در نهایت جلوی حمایت چین از ایران را نگرفته است.
بنابراین می‌توان حمایت چین را عاملی اصلی در تقویت توان ایران برای ادامه درگیری دانست. دستیابی به ابزارهای جدید پدافند هوایی، امکان دسترسی به فناوری و تجهیزات نظامی، و نیز تداوم کانال‌های اقتصادی، همگی در بلندمدت از اثر ضربات و تحریم‌ها می‌کاهند و به تهران زمان بیشتری برای بازسازماندهی توانمندی‌هایش می‌دهند.
این حمایت چین به‌طور مستقیم بر توان ایران برای طولانی کردن جنگ اثر می‌گذارد و پیامد آن متوجه کشورهای خلیج است. هرچه ایران بیشتر بتواند توان نظامی و اقتصادی خود را حفظ کند، احتمال ادامه هدف قرار گرفتن منافع، تأسیسات و مسیرهای کشتیرانی در خلیج نیز پابرجا می‌ماند. بر اساس گزارشی از «رویترز»، جنگ به کشورهای خلیج آسیب زده، صادرات انرژی را محدود کرده و آنها را با درجات متفاوتی در معرض هدف قرار داده است. در همین حال، برخی کشورهای خلیج برای فشار بر تهران به‌منظور بازگشایی تنگه هرمز و کاهش تهدیدهای کشتیرانی در دریای سرخ، به چین متوسل شده‌اند.
در نتیجه، حمایت چین از ایران، به‌ویژه در ابعاد اقتصادی، فنی و نظامی، توان تهران برای ادامه جنگ تا امروز را افزایش داده است؛ امری که دوره قرار گرفتن کشورهای خلیج در معرض پیامدهای امنیتی و اقتصادی را طولانی‌تر کرده و همچنان طولانی می‌کند، افزون بر پیامدهای انسانی آن برای کل منطقه.
- تشدید رویارویی در تنگه هرمز و هشدار جنگ غافلگیرانه؛ باج‌خواهی دریایی تهران در محاصره سه ناو هواپیمابر آمریکا
- ازسرگیری مشروط پروازهای ایران به نجف پس از معافیت واشینگتن؛ تداوم تحریم ماهان‌ایر و شکست فشارهای تهران بر بغداد
- تحصن اعتراضی دانشجویان دانشگاه خواجه‌نصیر در واکنش به احکام محرومیت از تحصیل
- اتاق تاریک تصمیم در تهران؛ کمیته شش‌نفره، دیپلماسی در حاشیه و موازنه واقعی قدرت
- سقوط تاریخی ریال و ثبت رکورد تازه نرخ دلار
