کشته شدن یک فرمانده سومالیاییِ «جنبش الشباب» در استان المهره در شرق یمن، بار دیگر پرسشها درباره ماهیت رابطه رو به گسترش گروه «حوثی» وابسته به تهران با شبکههای قاچاق و گروههای تندرو در شاخ آفریقا را مطرح کرده است؛ بهویژه پس از آنکه فاش شد فرد هدف قرارگرفته، گذرنامهای یمنی داشت که از صنعا صادر شده بود.
بر اساس گزارشی که شبکه «الحرة» منتشر کرده است، عبدالشکور باهی علی، فرمانده سومالیایی که فوریه گذشته در شهر الغیظة در حمله یک پهپاد هدف قرار گرفت، گذرنامهای یمنی با نامی مستعار در اختیار داشت که اواخر سال ۲۰۲۳ از سوی مقامهای تحت کنترل «حوثیها» در صنعا صادر شده بود؛ موضوعی که به او امکان میداد با یک سند رسمی در داخل یمن و از گذرگاههای مرزی رفتوآمد کند.
تسهیلاتی فراتر از تفاوت ایدئولوژیک
با وجود تضاد عقیدتی میان «حوثیها» با پیشینه زیدی و «جنبش الشباب»ِ مرتبط با جریان سلفی-جهادی و سازمان تروریستی «القاعده»، دادههای فزاینده نشان میدهد منافع عملیاتی بر اختلافات فکری غلبه کرده است.
ماجد المذحجی، رئیس مرکز مطالعات صنعا، به نقل از «الحرة» گفت صدور گذرنامه رسمی برای فردی مرتبط با «جنبش الشباب» «نمیتواند یک رخداد اتفاقی تلقی شود» و احتمال داد تصمیمی سازمانی یا پوشش نهادی، این روند را تسهیل کرده باشد.
برآوردهای پژوهشی نشان میدهد حضور و دخالت «حوثیها» در سومالی از سال ۲۰۲۳ رو به افزایش گذاشته و این روند از طریق شبکههای مرتبط با قاچاق سلاح، آموزش نظامی و تبادل خدمات لجستیکی، در چارچوب گسترش نفوذ این گروه به سوی ساحل آفریقایی دریای سرخ و خلیج عدن دنبال شده است.
به گفته ناظران، این رخداد صرفاً نشانهای از جعل فردی یا فساد اداری نیست، بلکه بازتابدهنده سطحی از تسهیل نهادی در اعطای اسناد رسمی به افراد مرتبط با گروههای طبقهبندیشده بهعنوان تروریستی است.
گزارشهای بینالمللی این پیوندها را رصد میکنند
گزارشهای بینالمللی تازه این فرضیهها را تقویت کردهاند؛ از جمله اینکه راهبرد آمریکا برای مقابله با تروریسم، که در مه ۲۰۲۶ منتشر شد، همکاری میان «حوثیها» و «جنبش الشباب» را در فهرست «ائتلافهای تروریستی نوظهور» قرار داد.
همچنین گزارش کمیته کارشناسان وابسته به شورای امنیت، که اواخر نوامبر ۲۰۲۵ منتشر شد، فاش کرد «جنبش الشباب» در طول سال ۲۰۲۴ چهار گروه از نیروهای خود را به یمن اعزام کرده است؛ افرادی که در مناطق تحت کنترل «حوثیها» آموزشهای نظامی دیدهاند، از جمله کار با سلاحهای خودکار، پدافندهای زمینپایه و مواد منفجره دستساز.
طبق این گزارش، یکی از این گروهها از طریق ساحل شبیلی السفلى در سومالی به المکلا رسید و سپس به الحدیده منتقل شد؛ جایی که نزدیک به دو ماه تحت آموزش قرار گرفت.
با این حال، گزارش یادشده تا آنجا پیش نرفت که این رابطه را یک ائتلاف نظامی کامل توصیف کند، اما وجود «پیوندهایی در دست بررسی» میان دو طرف را تأیید کرد.
دریا؛ گذرگاه منافع مشترک
پژوهشگران معتقدند رابطه میان «حوثیها» و «جنبش الشباب» بیشتر به یک شراکت عملگرایانه مبتنی بر تبادل منافع شباهت دارد؛ بهطوری که «جنبش الشباب» از دسترسی به سلاح ارزانتر و فناوریهای پیشرفته، بهویژه در حوزه پهپادهای FPV، بهرهمند میشود و در مقابل، «حوثیها» به شبکههای قاچاق، مسیرها و نقاط نفوذ در ساحل آفریقا دست پیدا میکنند.
دادههای پیشین منتشرشده از سوی «ابتکار جهانی مقابله با جرایم سازمانیافته فراملی» نیز از وجود یک مسیر فعال قاچاق سلاح از یمن به سومالی حکایت دارد؛ مسیری که شامل سلاحهای مرتبط با محمولههای ایرانی بوده که در اصل به دست «حوثیها» رسیده بود.
هرچند ماهیت و حدود این رابطه همچنان محل بحث است، اما نشانههای انباشته حاکی از آن است که دریای میان یمن و سومالی اکنون به فضایی تبدیل شده است که در آن منافع گروههای مسلح در نقطه تلاقی پول، سلاح و نفوذ به هم میرسد.
