وزارت امور خارجه فرانسه شامگاه ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶ (۲۹ شهریور ۱۴۰۵) با انتشار بیانیهای رسمی اعلام کرد در واکنش به اقدام مراجع قضایی ایران در تعطیلی و پلمب «مرکز زبان فرانسه تهران»، سفیر جمهوری اسلامی ایران در پاریس را احضار کرده است و گزینههای تنبیهی مقتضی را به مرحله اجرا خواهد گذاشت.
بر پایه این بیانیه رسمی، دولت فرانسه اقدام طرف ایرانی را کاملاً «غیرقابل قبول» خوانده و تأکید کرده است که این تصمیم بدون هیچ دلیل حقوقی و قانونی موجهی اتخاذ شده است. این تحول تازه در ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶ (۳۰ شهریور ۱۴۰۵) روابط دیپلماتیک و مناسبات فرهنگی میان تهران و پاریس را با یکی از جدیترین چالشهای ماههای اخیر روبهرو کرده است.
دستور قضایی دادستانی و ادعاهای مطرحشده علیه مرکز فرهنگی
بر اساس گزارشهای منتشرشده از سوی خبرگزاریهای میزان و تسنیم در ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶ (۲۹ شهریور ۱۴۰۵)، دادستانی تهران با صدور دستوری قضایی، ساختمان مرکز زبان فرانسه تهران وابسته به بخش فرهنگی سفارت فرانسه را به طور کامل پلمب کرد. مراجع قضایی تهران در توضیح دلایل این اقدام اعلام کردند که این مؤسسه آموزشی با وجود دریافت چندین فقره اخطار قانونی، بدون دریافت مجوزهای رسمی لازم از مراجع ذیصلاح به فعالیتهای خود ادامه میداده است.
علاوه بر موضوع ادعایی نداشتن مجوز فعالیت، نهادهای قضایی اتهامات دیگری را نیز متوجه این مرکز آموزشی کردهاند. خبرگزاری رویترز در گزارشی اعلام کرد که مقامهای قضایی مدعی شدهاند این مجموعه آموزشی علاوه بر برنامههای درسی، اقدام به «شناسایی و شبکهسازی میان نخبگان علمی» و تسهیل خروج و مهاجرت نیروهای متخصص ایرانی به کشورهای غربی میکرده است. با این حال، تاکنون هیچگونه مستندات رسمی، اسناد حقوقی و متن تفصیلی دادنامه در رسانهها منتشر نشده است و امکان ارزیابی مستقل درستی این ادعاها برای ناظران و رسانهها وجود ندارد.
بلاتکلیفی صدها دانشجو و توقف فعالیتهای آموزشی
مرکز زبان فرانسه تهران که در میان علاقهمندان به زبان فرانسوی با عنوان اختصاری «سیالاف» شناخته میشود، به عنوان بخش آموزشی و فرهنگی سفارت فرانسه در ایران فعالیت میکرد. این مجموعه اصلیترین مرجع رسمی برای برگزاری دورههای زبان فرانسوی، آزمونهای بینالمللی و کارگاههای تبادل فرهنگی در پایتخت به شمار میرفت.
بیشتر بخوانید: تنش در روابط تهران و قاره سبز؛ دیپلماسی در بنبست تقابل و اخراج متقابل
با تعطیلی ناگهانی این مجموعه، هنوز مشخص نیست که آیا پلمب انجامشده یک اقدام موقت است یا روند اداری به ابطال دائمی پروانه فعالیت آن منجر خواهد شد. همزمان، سرنوشت تحصیلی صدها دانشجو و زبانآموز، وضعیت شغلی دهها مدرس زبان و کارکنان اداری ایرانی و فرانسوی این مرکز در بلاتکلیفی کامل قرار گرفته است. تا این لحظه هیچ دستورالعملی از سوی مراجع مجری درباره شیوه بازپرداخت شهریهها، برگزاری آزمونهای رسمی ثبتنامشده یا ادامه آموزشها صادر نشده است.
اصطکاک دیپلماتیک و اخراج متقابل دیپلماتها
بسته شدن این مرکز آموزشی پس از چندین ماه تنش فزاینده میان تهران و پاریس رخ میدهد. بر پایه گزارش خبرگزاری رویترز، در ۱۹ ژوئیه ۲۰۲۶ (۲۸ تیر ۱۴۰۵)، نیروهای امنیتی ایران دو دیپلمات فرانسوی از جمله وابسته فرهنگی سفارت فرانسه را هنگام حضور در یک نشست در تهران برای چندین ساعت بازداشت و بازجویی کردند. وزارت امور خارجه فرانسه پس از آن واقعه اعلام کرد تجهیزات الکترونیکی و تلفنهای همراه این مأموران توقیف شده و یکی از آنان مورد بدرفتاری فیزیکی قرار گرفته است؛ ادعایی که وزارت امور خارجه ایران آن را رد کرد و مدعی شد این دیپلماتها به دلیل تماس با افراد تحت پیگرد امنیتی متوقف شده بودند.
در واکنش به این رخداد، تنشها به سطح تبادل اقدامات دیپلماتیک کشیده شد. روزنامه فرانسوی لوموند گزارش داد که وزارت امور خارجه فرانسه در ۱۹ اوت ۲۰۲۶ (۲۸ مرداد ۱۴۰۵) دو دیپلمات سفارت ایران در پاریس را عناصر نامطلوب اعلام کرد و دستور اخراج آنان را از خاک خود صادر کرد. پاریس این اقدام متقابل را واکنشی مستقیم به نحوه برخورد با مأموران دیپلماتیک خود خواند، در حالی که مقامات تهران تأکید داشتند رفتارهای کارکنان سفارت فرانسه جنبه دخالت مستقیم در امور داخلی کشور داشته است.
پروندههای امنیتی و سوابق آزادی شهروندان فرانسوی
روابط میان تهران و پاریس در سالهای گذشته با اختلافات امنیتی و حقوقی پیچیدهای همراه بوده است. یکی از پروندههای مهم میان دو کشور، بازداشت شهروندان فرانسوی در ایران بود. سسیل کولر و ژاک پاری، دو تبعه فرانسوی که از مه ۲۰۲۲ (اردیبهشت ۱۴۰۱) به اتهامهای امنیتی در زندان به سر میبردند، سرانجام در ۸ آوریل ۲۰۲۶ (۱۹ فروردین ۱۴۰۵) پس از مذاکرات طولانی و با میانجیگری دولت عمان آزاد شدند و به پاریس بازگشتند. دولت فرانسه همواره اتهامات وارده به این دو شهروند را بیاساس دانسته بود. آزادی این افراد در بهار امسال گامی در جهت کاهش تنشها ارزیابی میشد، اما تحولات بعدی نشان داد که زمینههای اختلاف میان دو کشور همچنان فعال است.
پیشینه تعطیلی نهادهای فرهنگی فرانسه در تهران
این نخستین بار نیست که مؤسسات فرانسوی در تهران به کانون مناقشات سیاسی تبدیل میشوند. در ۵ ژانویه ۲۰۲۳ (۱۵ دی ۱۴۰۱)، وزارت امور خارجه ایران در واکنش به انتشار کاریکاتورهایی در نشریه فرانسوی شارلی ابدو، «مؤسسه فرانسوی پژوهش در ایران» را تعطیل کرد. به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، هرچند آن مؤسسه ماهیتی پژوهشی و باستانشناسی داشت و ساختارش با مرکز زبان فعلی متفاوت بود، اما پیشینه مناسبات نشان میدهد در بزنگاههای سیاسی و بنبستهای راهبردی، نهادهای فرهنگی و آموزشی همواره در خط مقدم آسیبپذیری در روابط دو کشور قرار داشتهاند.
وضعیت مناسبات سیاسی و آینده خطوط گفتگو
با وجود تشدید رویارویی در حوزههای فرهنگی و کنسولی، خطوط ارتباطی در سطوح عالی میان دو کشور همچنان برقرار است. در ماههای اخیر، امانوئل مکرون رئیسجمهور فرانسه و مسعود پزشکیان رئیسجمهور ایران در تماسهای تلفنی پیرامون مناقشات منطقهای، وضعیت مذاکرات هستهای و پروندههای کنسولی تبادل نظر کردهاند. احضار اخیر سفیر ایران در پاریس نشاندهنده ورود روابط به مرحلهای جدید از اصطکاک است، اما گزارشهای دیپلماتیک حاکی از آن است که هیچیک از دو طرف در شرایط کنونی برنامهای برای قطع کامل روابط دیپلماتیک یا بستن سفارتخانهها ندارند و پاریس در حال بررسی دامنه واکنشهای خود در روزهای آینده است.
