اقتصاد ایران در پی سیاستهای بحرانآفرین، جنگطلبیهای منطقهای و سوءمدیریت ساختاری رژیم به مرحلهای بیسابقه از فرسایش و استیصال رسیده است. در بارزترین اعتراف رسمی به این بنبست، عبدالناصر همتی، رییسکل بانک مرکزی، در اظهاراتی تلویزیونی که در پایگاه خبری اکوایران و روزنامه سازندگی در ۳۱ مرداد ۱۴۰۵ بازتاب یافت، فاش کرد که درآمدهای نفتی کشور عملا متوقف شده و بخش عمده ذخایر ارزی ایران در خارج مسدود و غیرقابل دسترس است. این موضعگیری که از آغاز سلطه مالی تمامعیار، تشدید کسری بودجه و جهش ویرانگر تورم خبر میدهد، نشان میدهد که ماشین اقتصادی حکومت به طور کامل زمینگیر شده است.
عبدالناصر همتی، رییسکل بانک مرکزی، با تاکید بر اینکه شرایط کنونی به مراتب دشوارتر از سالهای ۱۳۹۷ تا ۱۳۹۹ در دوره نخست فشار حداکثری است، اذعان کرد که ذخایر ارزی ایران برخلاف کشورهایی چون عراق و قطر قفل شده و منابع مالیاتی و حق بیمهها نیز رو به زوال گذاشتهاند. این ارزیابی از سوی مسعود نیلی، اقتصاددان، نیز تایید شده که وضعیت کنونی را خطرناکتر از گذشته خوانده است. تخلیه ضربهگیرهای اقتصادی، فرسودگی سرمایهگذاری و پیامدهای جنگهای ۱۲ روزه و ۴۰ روزه، جامعه ایران را در برابر امواج شوکهای ارزی بیدفاع ساخته و سقوط معیشت مردم را سرعت بخشیده است.
ورشکستگی صنعت گردشگری؛ سقوط ۵۱ درصدی ورود مسافران در پی ناامنیهای جنگ
گزارش آماری رسمی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی که در پایگاه خبری اعتمادآنلاین و روزنامه اعتماد منتشر شده، ابعاد فاجعهبار جنگ و ناامنی بر بخشهای غیرنفتی را برملا کرد. طبق این دادهها، در سال ۱۴۰۴ در مقایسه با سال ۱۴۰۳، شمار مسافران ورودی با کاهش ۱۶.۱۳ درصدی از ۷.۳ میلیون نفر به ۶.۲ میلیون نفر سقوط کرد. این شیب نزولی در بهار ۱۴۰۵ به اوج خود رسید، به طوری که مسافران ورودی با افت چشمگیر ۵۱.۵ درصدی به ۹۲۸ هزار نفر کاهش یافتند. بیشترین سقوط در فروردین ۱۴۰۵ با کاهش ۷۰.۳۹ درصدی و اردیبهشت با ۵۳.۸۰ درصدی رخ داد که حاصل مستقیم ماجراجوییهای نظامی حاکمیت بود.
بررسی درگاههای مرزی توسط وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی نشان میدهد بیشترین ضربه به ترددهای هوایی و دریایی وارد شده است. در بهار ۱۴۰۵، ترددهای هوایی به دلیل انسداد حریم هوایی و کمبود سوخت ناشی از بحران تنگه هرمز، افت وحشتناک ۸۰.۱۱ درصدی را ثبت کرد و به حدود ۹۶ هزار نفر رسید. همچنین تردد از مرزهای دریایی جنوب پس از بسته شدن تنگه هرمز در اسفند ۱۴۰۴ و استقرار محاصره دریایی در فروردین ۱۴۰۵، با افت ۷۹.۱۱ درصدی به تنها ۱۰۰۳ نفر سقوط کرد؛ بحرانی که به دنبال فعال شدن مکانیسم ماشه، قطع سراسری اینترنت در دیماه ۱۴۰۴ و حملات اسفندماه، صنعت گردشگری کشور را به کلی نابود کرد.
سقوط طبقه متوسط به تله فقر؛ استراتژی جامعه میان کمتر خریدن و بیشتر تعمیر کردن
پیامدهای خفگی ارزی و تورم افسارگسیخته، طبقه متوسط ایران را در محاصرهای خردکننده قرار داده است. بر اساس گزارش پایگاه خبری اقتصادنیوز، کالاهایی نظیر لپتاپ، تلفن همراه، لوازم خانگی و پوشاک زمستانی که زمانی خریدهایی عادی بودند، اکنون به پروژههای مالی ناممکن بدل شدهاند. قیمت گوشیهای میانرده به ۲۰ تا ۵۰ میلیون تومان و لپتاپهای کاری به چند ده میلیون تومان رسیده است، امری که فرصتهای شغلی آنلاین و پیشرفت تحصیلی جوانان را مسدود کرده و جامعه را به الگوی رفتاری “کمتر خریدن، دیرتر خریدن و بیشتر تعمیر کردن” و رونق بازار کهنهفروشی سوق داده است.
وحید محمودی، استاد اقتصاد دانشگاه تهران، در گفتوگو با پایگاه خبری اقتصادنیوز با هشدار نسبت به روشن شدن چراغ قرمز فقر و سوءتغذیه گسترده، تاکید کرد خانوادههای ایرانی در “تله فقر زمانی” گرفتار شده و طبقه متوسط در آستانه حذف کامل قرار دارد.
همچنین مهدی پازوکی، استاد دانشگاه و کارشناس اقتصادی، تصریح کرد در صورت ادامه بحران منابع درآمدی دولت، بیش از ۷۵ درصد خانوارهای کشور شامل کارمندان، بازنشستگان کشوری، لشکری و تامین اجتماعی با بحرانی سهمگین مواجه خواهند شد. فرامرز توفیقی، فعال کارگری و کارشناس اقتصادی، نیز یادآور شد مسئله کنونی نیروی کار صرفا تورم نیست، بلکه جنگ بقا در برابر دستمزدهای غیرواقعی است.
بحران تغذیه دانشآموزان؛ میانوعدههای چند میلیونی و سهم ۴۸ درصدی از دستمزد کارگران
گرانی مواد غذایی ناشی از تورم ارزی، حتی زنگ تفریح دانشآموزان را به کابوس مالی خانوادهها تبدیل کرده است. بر اساس گزارش اقتصادی به قلم بهرام فیضی در مهر ۱۴۰۵، تهیه یک بسته ساده بیسکویت ۵۰ هزار تومان و یک میانوعده معمولی شامل کیک، میوه یا ساندویچ به حدود ۳۰۰ هزار تومان در روز رسیده است. این ارقام نشان میدهد تامین میانوعده یک دانشآموز برای ۲۰ روز در ماه نیازمند ۶ میلیون تومان و برای دو فرزند ۱۲ میلیون تومان است. برای یک خانواده کارگری با دستمزد ۲۵ میلیون تومانی، تامین میانوعده دو فرزند به معنای بلعیده شدن ۴۸ درصد از کل درآمد است.
همزمان، گزارش تحریریه آوش از بازار صنایع غذایی نشان میدهد افزایش نرخ ارز و گرانی نهادههای جهانی، اقلامی نظیر شکلات و قهوه را با جهشهای نجومی روبهرو کرده و تولیدکنندگان را به سیاست ریاضتی کاهش وزن بستهبندی سوق داده است؛ به طوری که قیمت هر بسته قهوه از ۷۰۰ هزار تومان به ۱.۵ میلیون تومان افزایش یافته و محصولات وارداتی عملا از سبد مصرفی اکثریت جامعه حذف شدهاند؛ روندی که نماد بارز آب رفتن روزافزون سفرههای مردم تحت فشارهای اقتصادی است.
استیصال در آستانه مهر؛ گرو گذاشتن کالابرگ و وامستانی برای خرید نوشتافزار
تراژدی آغاز سال تحصیلی با پدیده تلخ گرو گذاشتن کالابرگ و خرید قسطی لوازمالتحریر به اوج رسیده است. در گزارشی میدانی از سارا شمس در پایگاه خبری ایرانوایر و سایت ملیون ایران، مادری در تهران ناچار شده کالابرگ غذایی ۴ میلیون تومانی خانواده را برای خرید لوازم مدرسه فرزندانش حراج کند. پلتفرمهای اینترنتی نظیر اسنپپی، دیجیکالا و ازکیوام با تسهیلات قسطی و کارمزدهای سنگین ۲۷ تا ۳۰ درصدی، از استیصال خانوادهها سودجویی میکنند؛ در حالی که قیمت نوشتافزار تولید داخل نسبت به پارسال تا ۱۲۰ درصد گران شده و یک دفترچه ساده از ۳۷ هزار تومان به ۸۷ هزار تومان رسیده است.
عمق این فاجعه در سرنوشت زانیار، نوجوان ۱۵ ساله اهل کُردستان که در بازار بزرگ تهران دستفروشی میکند، تجلی یافته است؛ نوجوانی که پدرش را بر اثر بیماری از دست داده و برای تامین هزینه تحصیلی دو خواهرش ترک تحصیل کرده تا با قرض ۳ میلیون تومانی نوشتافزار بخرد. اعترافات عبدالناصر همتی، رییسکل بانک مرکزی، و آمارهای مستند اقتصادی ثابت میکند رژیمی که با ماجراجوییهای نظامی و بستن تنگه هرمز درآمدهای کشور را به صفر رسانده، تاوان سنگین فروپاشی اقتصادی را بر دوش اقشار فرودست و کودکانی گذاشته که حتی از حق داشتن یک مداد و دفتر ساده محروم شدهاند.
- وابستگی نظامی و اطلاعاتی جمهوری اسلامی به چین؛ افشای نقش پکن در حملات مرگبار سپاه علیه نیروهای آمریکایی
- همهپرسی ۲۰۱۷ کردستان در نهمین سالروز؛ از یک قرن ستم ساختاری تا مقاومت در برابر جبر ژئوپلیتیک
- مطالبه ۸۰ کشور برای بازگشایی فوری تنگه هرمز؛ از انتقاد رسانههای تهران تا طرح ۷ روزه دیپلماسی مشروط
- دیپلماسی اضطرار و پارادوکس قدرت؛ بازخوانی پیامهای مصاحبه پزشکیان با فاکسنیوز در میانه شکافهای داخلی
- اعتراف به قطع درآمدهای نفتی و بنبست ارزی؛ پیامدهای ویرانگر جنگ و محاصره دریایی بر اقتصاد ایران
