نظام سلامت جمهوری اسلامی ایران بار دیگر در آستانه فصل سرما، الگوی تکراری بی‌کفایتی، سوءمدیریت و سردرگمی ساختاری را در حفاظت از بهداشت عمومی آشکار کرده است. در شرایطی که آمارهای رسمی وزارت بهداشت از استمرار وضعیت بحرانی کووید-۱۹ فراتر از آستانه هشدار بالا و گسترش سریع آنفلوانزا، به‌ویژه در میان کودکان، خبر می‌دهند، واردات ۱ میلیون دوز واکسن چینی با نام تجاری “هوالان” بحران تازه‌ای از بی‌اعتمادی در جامعه آفریده است. دستگاه بهداشت و درمان حکومت به جای پاسخگویی شفاف به خطرات سلامت عمومی، بار دیگر سلامت میلیون‌ها شهروند را دستمایه تصمیم‌گیری‌های مبهم و واردات سلیقه‌ای کرده است.
پیشینه این سیاست‌گذاری معیوب به دوران همه‌گیری کرونا بازمی‌گردد؛ مقطعی که در آن ممنوعیت‌های ایدئولوژیک واردات واکسن‌های معتبر بین‌المللی موجب جان‌باختن روزانه بیش از ۷۰۰ شهروند شد. اکنون نیز در غیاب واکسن‌های آزموده‌شده اروپایی نظیر “اینفلوواک” و “واکسی‌گریپ”، شبکه درمانی کشور به فرآورده‌های کم‌سابقه چینی وابسته شده است. شهروندان ایرانی بار دیگر در تنگنای انتخابی تحمیلی قرار گرفته‌اند؛ رویارویی بدون سپر حفاظتی با ویروس‌های حاد فصلی یا تزریق واکسنی که حتی مسئولان حوزه درمان بر سر کیفیت آن دچار اختلاف‌نظر شدید هستند.
تناقض‌گویی مسئولان و واردات شتاب‌زده واکسن چینی
عمق آشفتگی ساختاری در نهادهای حکومتی با توزیع ۱ میلیون دوز واکسن “هوالان” از سوی سازمان غذا و دارو در شبکه بهداشت و داروخانه‌ها برملا شد. دکتر مسعود مردانی، عضو کمیته کشوری آنفلوانزا، در مصاحبه با پایگاه خبری “تابناک” با صراحت اعلام کرد که کیفیت این واکسن چینی تأیید نشده و قرار نیست از آن استفاده شود. او در عین حال از تأیید واکسن‌های روسی سخن گفت؛ اظهاراتی که گواهی بر نبود پروتکل علمی واحد و نفوذ لابی‌های متضاد تجاری و سیاسی در وزارت بهداشت است.
در برابر این ابهامات، دکتر مصطفی نوری‌زاده، استاد دانشگاه علوم پزشکی آزاد تهران و دانشیار بیوتکنولوژی دارویی در ترکیه، در گفت‌وگو با پایگاه “همشهری آنلاین” اعلام کرد گرچه سازمان جهانی بهداشت در سال ۲۰۱۵ برای واکسن آنفلوانزای شرکت “هوالان بایولوژیکال” با فناوری ویروس غیرفعال پیش‌صلاحیت صادر کرده و در بازه ۱۸ تا ۲۲ اکتبر سال ۲۰۲۱ نیز کارخانه آن را بازرسی کرده است، اما این گواهی به معنای مجوز مصرف در یک کشور خاص نیست. به گفته او، نقطه ضعف اساسی این واکسن در قیاس با نمونه‌های معتبر اروپایی نظیر “اینفلوواک” و “واکسی‌گریپ”، کمبود چشمگیر داده‌های بالینی و نبود تجربه طولانی‌مدت پایش پس از عرضه است.
دکتر مصطفی نوری‌زاده، استاد دانشگاه علوم پزشکی آزاد تهران و دانشیار بیوتکنولوژی دارویی در ترکیه، ضعف اطلاع‌رسانی حکومت را عامل اصلی گسترش نگرانی جمعی دانست. او تأکید کرد معرفی ناگهانی یک واکسن بدون ارائه شفاف مستندات علمی، فناوری ساخت و ارزیابی عوارض، فضا را برای شایعه هموار می‌کند. به گفته او، هرچند عوارضی مانند درد موضعی یا تب کوتاه‌مدت در هر واکسنی طبیعی است، اما وظیفه نهادهای دولتی اثبات تراز مثبت سود به زیان بر اساس شواهد معتبر است؛ تکلیفی که وزارت بهداشت با پنهان‌کاری از آن طفره می‌رود.
اجبار گروه‌های پرخطر و بی‌دفاع ماندن کودکان
بن‌بست مدیریتی حکومت تا جایی پیش رفته که مدافعان تزریق نیز اعتراف دارند مردم به دلیل نبود گزینه‌های دیگر ناچار به پذیرش این ریسک هستند. دکتر حمید سوری، استاد دانشگاه و متخصص اپیدمیولوژی، در برنامه “پارک وی” تلویزیون رسانه “همشهری آنلاین” اذعان کرد اثربخشی این واکسن در قیاس با نمونه‌های استاندارد محل بحث است، اما چون گزینه‌ای مناسب در بازار ایران وجود ندارد، گروه‌های پرخطر نظیر سالمندان، کادر درمان و بیماران قلبی ناگزیر از تزریق هستند. او هشدار داد خودداری از تزریق می‌تواند به مرگ ده‌ها نفر منجر شود، در حالی که این واکسن به هیچ وجه برای کودکان زیر ۹ سال توصیه نمی‌شود.
شدیدترین جلوه ناکارآمدی رژیم، رها کردن قشر کودک به عنوان آسیب‌پذیرترین بخش جامعه است. بر اساس داده‌های رسمی وزارت بهداشت، ۳۹.۳ درصد از موارد مثبت آنفلوانزا به کودکان تعلق دارد که شامل ۷.۷ درصد زیر ۲ سال، ۱۴.۲ درصد در رده ۲ تا ۵ سال و ۱۷.۴ درصد در رده ۶ تا ۱۵ سال است. اختصاص بودجه عمومی به واردات فرآورده‌ای که مصرف آن برای کودکان زیر ۹ سال مجاز نیست، نشانه روشنی از فلج برنامه‌ریزی در ساختار سلامت کشور است که قربانیان اصلی بیماری را بدون پوشش واکسیناسیون رها می‌کند.
جهش آمار ابتلا و تداوم هشدار بالای کرونا در کشور
آمارهای منتشرشده از سوی مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت در خبرگزاری دانشجویان ایران “ایسنا”، نشان‌دهنده فشار سنگین بر مراکز درمانی است. در هفته ۲۸ سال منتهی به ۱۱ مهر، سهم مراجعان سرپایی با علائم شبه‌آنفلوانزا به ۹.۳ درصد افزایش یافته و موارد بستری تنفسی شدید روی ۹.۷ درصد ایستاده است؛ ارقامی که در مقایسه با نرخ‌های ۸.۱ و ۱۰.۵ درصدی هفته قبل، از پیشروی ویروس در بخش سرپایی حکایت دارند.
نتایج آزمایشگاهی نیز گسترش تند بیماری را تأیید می‌کند. در نظام مراقبت دیده‌وری، از میان ۲۰۳ نمونه تنفسی، درصد مثبت شدن آنفلوانزا به ۲.۹ درصد رسیده که در مقایسه با ۰.۹ درصد هفته مشابه سال قبل، رشدی ۳ برابری را نشان می‌دهد. همزمان در نظام آزمایشگاهی غیردیده‌وری با بررسی ۵۸۴۵ نمونه (۹۶.۶ درصد از بیماران بستری)، ۱۵۵ مورد مثبت معادل ۲.۷ درصد شناسایی شد. ویروس غالب با ۷۷.۵ درصد به تایپ ب تعلق دارد، در حالی که سال گذشته تایپ آ غالب بود.
همزمان ویروس کووید-۱۹ همچنان سلامت عمومی را تهدید می‌کند. با وجود افت نمونه‌های مثبت از اوج ۱۷.۴ درصدی هفته ۲۷ به ۱۳.۷ درصد در هفته ۲۸، وزارت بهداشت تأکید کرده است که با تداوم واریانت غالب “آر‌وی.۱”، وضعیت کشور کماکان فراتر از آستانه هشدار بالا قرار دارد، رقمی که نسبت به آمار ۹ درصدی سال گذشته بسیار بالاست. در سطح استانی نیز بوشهر با ۱۸.۷ درصد و فارس با ۱۱.۶ درصد در وضعیت هشدار بالا، و استان‌های خوزستان و چهارمحال و بختیاری با ۷.۳ درصد و کرمان با ۶ درصد بالاتر از آستانه هشدار پایین قرار دارند.
رصد جهانی پاتوژن‌ها و انفعال نهادهای سلامت
در سطح جهانی، چرخش پاتوژن‌ها الگویی ناهمگون را نشان می‌دهد. در شرق آسیا، به‌ویژه چین و کره جنوبی، فعالیت آنفلوانزا و بستری‌ها روندی صعودی یافته است. در نیمکره غربی و کشور آمریکا فعالیت کووید-۱۹ با وجود سیر نزولی همچنان بالاست، اما شیوع آنفلوانزا و ویروس سین‌سیشیال تنفسی پایین است؛ در حالی که در بریتانیا هر دو شاخص رو به افزایش هستند. سازمان جهانی بهداشت سویه‌هایی مانند “ایکس‌اف‌جی” با ۴۱ درصد، “ان‌بی.۱.۸.۱” با ۱۷ درصد و “پی‌کیو.۱۶.۱.۱” با ۱۵ درصد را در کنار “بی‌ای.۳.۲” و “ان‌بی.۱.۱.۱” رصد می‌کند.
تحولات شرق آسیا زنگ خطری جدی برای فصل تنفسی در ایران است، اما واکنش جمهوری اسلامی صرفاً انفعال و سرپوش‌گذاری بوده است. حکومت به جای تجهیز مراکز درمانی و تأمین واکسن‌های باکیفیت استاندارد، با تحمیل داروی کم‌سابقه چینی به گروه‌های در معرض خطر، از مسئولیت‌های بنیادین خود فرار می‌کند. تداوم هشدار بالای کرونا، هجوم آنفلوانزا به کودکان و سردرگمی در تأمین دارو، بار دیگر نشان می‌دهد که بقای ساختار و منافع باندی بر سلامت شهروندان اولویت دارد.
- موج کم‌سابقه درگیری‌ها در سیستان و بلوچستان؛ اعلام کشته‌شدن ۱۰ عضو گروه‌های مسلح و بازداشت ۱۴ نفر در گزارش‌های سپاه و وزارت اطلاعات
- آغاز اجرای عملیاتی پیمان دفاعی مکه میان عربستان، ترکیه و پاکستان
- موج گسترده اعتراض تشکل‌های حقوقی و وکلای مدافع به اعدام دو متهم پرونده میدان علیخانی در اصفهان
- چراغ سبز ترامپ برای مذاکره همزمان با تنش‌های امنیتی
- تنش بغداد با گروه‌های مسلح بر سر پرچم آمریکا
