دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، در تازه‌ترین موضع‌گیری پیرامون تنش‌های فزاینده با جمهوری اسلامی ایران، به‌طور رسمی به‌کارگیری سلاح‌های هسته‌ای و اعزام نیروی زمینی به خاک ایران را رد کرد؛ گزاره‌هایی که مرزهای عملیاتی تقابل احتمالی را شفاف‌تر می‌کند، اما هم‌زمان با ارجاع به تسلیحات سنگین متعارف نظیر «مادر همه بمب‌ها» و هدف‌گیری زیرساخت‌های کلیدی از جمله سایت زیرزمینی «کوه کلنگ»، دامنه بازدارندگی و تهدید نظامی را در سطح بالایی نگه می‌دارد. در مقابل، نهادهای نظامی و رسانه‌های رسمی در داخل ایران با تأکید بر آمادگی همه‌جانبه دفاعی در دریا، زمین و آسمان، این مواضع را بخشی از عملیات روانی و نشانه محدودیت‌های راهبردی واشنگتن ارزیابی می‌کنند.
تحدید ابعاد عملیات: نفی بمب اتمی و نیروی پیاده
اظهارات اخیر دونالد ترامپ در گفت‌وگو با شبکه خبری «نیوزمکس»، حاوی دو پیام کلیدی در خصوص حدود و ثغور راهبرد نظامی آمریکا در قبال تهران بود. ترامپ با تأکید بر این‌که «از سلاح هسته‌ای علیه ایران استفاده نخواهم کرد؛ زیرا نیازی به این کار نداریم»، خط بطلانی بر گمانه‌زنی‌های ناظر بر احتمال روی‌آوری به تسلیحات غیرمتعارف کشید. او همچنین در پاسخ به احتمال ورود قوای نظامی به خاک ایران تصریح کرد که پیاده‌کردن نیروی زمینی در دستور کار نیست و چنین سناریویی را متصور نمی‌داند.
ترامپ: از سلاح هسته‌ای علیه ایران استفاده نخواهم کرد؛ زیرا نیازی به این کار نداریم … پیاده‌کردن نیروی زمینی در دستور کار نیست
نفی این دو مؤلفه، بازتاب‌دهنده واقعیت‌های میدانی و محدودیت‌های سیاسی-نظامی کاخ سفید است. ورود به یک جنگ زمینی فرسایشی در جغرافیای ناهموار و گسترده ایران، برای واشنگتن یادآور تجارب پرهزینه پیشین در منطقه بوده و از سوی افکار عمومی و ساختار تصمیم‌گیری پنتاگون عملاً ناممکن تلقی می‌شود. از سوی دیگر، توسل به سلاح هسته‌ای نیز تابوی راهبردی است که بار حقوقی و ژئوپلیتیکی آن فراتر از مناقشات جاری در خاورمیانه ارزیابی می‌شود. از همین رو، سخنان رئیس‌جمهور آمریکا را می‌توان تلاشی برای کاستن از هراس عمومی نسبت به وقوع یک جنگ تمام‌عیار، هم‌زمان با حفظ فشار نظامی سنگین بر تهران تفسیر کرد.
ابزار فشار متعارف؛ بمب (MOAB)و پرونده «کوه کلنگ»
با وجود کنار گذاشته شدن گزینه اتمی، ترامپ استفاده از تسلیحات تخریبی فوق‌سنگین غیرهسته‌ای را از محاسبات نظامی خارج نکرده است. در پی انتشار گزارش‌هایی مبنی بر این‌که پنتاگون در حال بررسی طرح‌هایی برای استفاده از بمب جی‌بی‌یو-۴۳ (GBU-43/B) معروف به «مادر همه بمب‌ها» (MOAB) است، ترامپ با تأیید قدرت ویرانگر این بمب یادآور شد که «این صرفاً یک بمب بسیار بزرگ و قدرتمند متعارف است، نه یک سلاح هسته‌ای.»
ترامپ: واشنگتن فعالیت‌های مجموعه «کوه کلنگ» را زیر نظر دارد و ممکن است برای تخریب آن دست به اقدام نظامی بزند
کانون این تهدیدات، تأسیسات مستحکم زیرزمینی است. ترامپ به‌طور مشخص از مجموعه «کوه کلنگ» (کلنگ‌گزلا) در نزدیکی سایت نطنز نام برده و اعلام کرد واشنگتن فعالیت‌های این مرکز را زیر نظر دارد و ممکن است برای تخریب آن دست به اقدام نظامی بزند. این سایت که پیش‌تر از سوی مقام‌های فنی ایران به‌عنوان مرکزی جهت ساخت و مونتاژ سانتریفیوژها معرفی شده بود، به دلیل قرار گرفتن در عمق زمین، اهداف تسلیحات نفوذگر به‌شمار می‌رود. ترامپ دلیل رد توقف کامل درگیری‌ها را نگرانی از «ازسرگیری برنامه‌ها ظرف یک سال» توصیف کرده و ممانعت پایدار از دستیابی به ظرفیت گریز هسته‌ای را علت این رویکرد برشمرده است.
موضع‌گیری فرماندهان نظامی و بازتاب‌های رسانه‌ای در تهران
در داخل ایران، اظهارات ترامپ بازتاب گسترده‌ای داشته و با واکنش صریح مقامات ارشد نظامی و دیپلماتیک روبه‌رو شده است. مصطفی ایزدی، جانشین فرمانده کل سپاه پاسداران، در واکنشی رسمی که خبرگزاری تسنیم آن را منتشر کرد، بر بازدارندگی نیروهای مسلح تأکید کرد و گفت: «نیروهای مسلح در تمام عرصه‌های زمینی، دریایی، هوایی، پدافندی و امنیتی در سراسر کشور آماده‌اند و جبهه دفاعی مستحکمی ایجاد شده است. اگر دشمن به کشورمان حمله کند، تا آخر ایستادگی می‌کنیم.» این مقام سپاه همچنین موضع‌گیری‌های متغیر واشنگتن را ناشی از «وضعیت متزلزل دشمن» دانست که با هدف سرپوش گذاشتن بر ناتوانی‌های عملیاتی مطرح می‌شود.
مصطفی ایزدی: نیروهای مسلح در تمام عرصه‌های زمینی، دریایی، هوایی، پدافندی و امنیتی در سراسر کشور آماده‌اند و جبهه دفاعی مستحکمی ایجاد شده است. اگر دشمن به کشورمان حمله کند، تا آخر ایستادگی می‌کنیم
هم‌راستا با این دیدگاه، خبرگزاری دولتی ایرنا و پایگاه‌های خبری تحلیلی داخلی از جمله «نورنیوز» و «دیدبان ایران»، سخنان ترامپ پیرامون رد اعزام نیروی زمینی و سلاح اتمی را نوعی تناقض‌گویی و مانور رسانه‌ای ارزیابی کردند. رسانه‌های داخلی این رویکرد را حاکی از ناتوانی واشنگتن در پیشبرد اهداف از طریق تهاجم سرزمینی دانسته و استدلال می‌کنند که کاخ سفید تلاش می‌کند با بزرگ‌نمایی تسلیحاتی نظیر بمب‌های هدایت‌شونده سنگین، شکاف عملیاتی ناشی از عدم امکان ورود به نبرد زمینی را پر کند.
تناقض در موازنه‌های نفتی و بن‌بست دیپلماتیک
فراسوی تهدیدهای نظامی، پرونده روابط دوجانبه درگیر محاسبات اقتصادی پیچیده‌ای است. ترامپ در بخش دیگری از مواضع خود از ضرورت پایان جنگ سخن گفته و هم‌زمان به تأثیر منفی درگیری‌ها بر بازارهای بین‌المللی و بهای حامل‌های انرژی اشاره کرده است. وی از یک سو مدعی دریافت درخواست‌هایی برای توقف حملات و وجود مذاکرات سازنده با ایران شده و از سویی دیگر، تحقق شروط خود تا پیش از موعد انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره را پیگیری می‌کند.
با این حال، روند دیپلماتیک همچنان درگیر عدم توافق بر سر اولویت‌هاست. بر اساس مواضع اعلام‌شده از سوی اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، تهران همچنان در حال بررسی پاسخ آمریکا به پیشنهاد بازگشایی مسیرها و ازسرگیری گفتگوها از طریق واسطه‌ها است. اختلاف مبنایی در ترتیب اجرای تعهدات نهفته است: واشنگتن توقف و محدودسازی بخش‌های حساس برنامه هسته‌ای را در گام نخست مطالبه می‌کند، در حالی که تهران تأکید دارد ابتدا باید پرونده انسداد دریایی، آزادی تردد در تنگه هرمز و رفع توقیف دارایی‌های مسدودشده تعیین تکلیف شود.
ترسیم «عدم استفاده از سلاح هسته‌ای» و «عدم اعزام نیروی زمینی» از زبان دونالد ترامپ، بیش از آن‌که نشانه‌ای از کاهش سطح منازعه باشد، نشان‌دهنده تعیین چارچوب یک جنگ محدود هوایی و زیرساختی در چارچوب دکترین فشار حداکثری است. واشنگتن تلاش می‌کند با حذف سناریوهای غیرعملی و پرهزینه، ریسک‌های استراتژیک خود را در آستانه انتخابات کنترل کند و با تکیه بر حملات موشکی و تسلیحات سنگین نامتعارفِ متعارف (مانند MOAB)، بر میز مذاکرات هسته‌ای سایه بیندازد. در سوی دیگر، ساختار دفاعی جمهوری اسلامی با درک این موازنه و آگاهی از پرهیز آمریکا از نبرد رو در روی زمینی، نقطه ثقل بازدارندگی خود را بر تاب‌آوری پدافندی، تنوع‌بخشی به توان پاسخ موشکی و پهپادی، و اهرم راهبردی تنگه هرمز متمرکز کرده است. در غیاب یک راه‌حل دیپلماتیک که منافع دو طرف را در ترتیبات تحریمی و فنی تأمین کند، فضای تقابل واشنگتن و تهران همچنان در وضعیتی شکننده باقی خواهد ماند؛ میدانی که در آن تسلیحات هسته‌ای و نیروی پیاده غایب‌اند، اما احتمال وقوع خطاهای محاسباتی در لایه‌های متعارف در بالاترین حد خود قرار دارد.
- رد سناریوی هسته‌ای و نیروی زمینی؛ بازتعریف ابعاد تنش نظامی میان واشنگتن و تهران
- بانک مرکزی لبنان مجوز فعالیت بانک صادرات ایران را لغو کرد
- آمریکا در حال بررسی استفاده از «مادرِ بمب‌ها» علیه زیرساخت‌های ایران؛ آیا این اقدام پایان جنگ را رقم می‌زند؟
- جدال داخلی ایران بر سر حمله به سه کشتی در تنگه هرمز و نقض تفاهم‌نامه اسلام‌آباد
- صدور حکم زندان در آلمان برای عوامل تروریسم دولتی رژیم ایران؛ محکومیت دو مزدور به اتهام توطئه قتل رهبران جامعه یهودی
