جهش کم‌سابقه بهای نفت خام و عبور نفت برنت از مرز ۱۱٤ دلار در هر بشکه، بازارهای جهانی را در شوکی عمیق فرو برده است. این افزایش قیمت که بالاترین رقم طی پنج ماه اخیر به شمار می‌رود، حاصل هم‌پوشانیِ بحران حاد در امنیت دریانوردی تنگه هرمز، تبادل آتش و لفاظی‌های نظامی پیرامون ایران و نزدیک شدن به نقطه عطف سیاسی یعنی انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا و انتخابات پارلمانی اسرائیل است. پیامدهای این تکانه انرژی اکنون از محدوده خاورمیانه فراتر رفته و با ایجاد موج سنگین فروش در بازارهای سهام آسیا، اقتصاد بین‌الملل را در برابر خطر بازگشت تورم مهارناپذیر قرار داده است.
تقابل روایت‌ها در شریان حیاتی انرژی
در حالی که بهای نفت خام برنت به ۱۱۴.۱۴ دلار و نفت وست تگزاس اینترمدیت به بالای ۱۰۰ دلار رسیده است، در عرصه سیاسی شاهد شکل‌گیری دو روایت کاملاً متضاد درباره وضعیت واقعی تنگه هرمز هستیم.
ترامپ: میزان عبور نفت از تنگه هرمز حتی از دوران پیش از جنگ نیز فراتر رفته است
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، در آستانه انتخابات کنگره که تنها ۱۰ روز دیگر برگزار می‌شود، با موضع‌گیری تند گفت که ایران با «خبرسازی‌های جعلی» پیرامون اصابت مین و حمله به کشتی‌ها، عامدانه در صدد جهش قیمت انرژی است. ترامپ اظهار کرده که میزان عبور نفت از تنگه هرمز حتی از دوران پیش از جنگ نیز فراتر رفته است. با این حال، شواهد میدانی و مواضع دیپلماتیک متحدان غربی آمریکا خلاف این اظهارات را نشان می‌دهد.
دفتر وزیر امور خارجه بریتانیا در بیانیه‌ای رسمی تأکید کرده است که عبور و مرور دریایی در این آبراه راهبردی همچنان با تهدیدهای اساسی مواجه است و حجم تردد نفتکش‌ها «کاهش چشمگیری» نسبت به گذشته داشته است. این تناقض میان ادعای کاخ سفید و ارزیابی لندن، گویای نوعی نگرانی عمیق در واشنگتن نسبت به اثرگذاری مستقیم بهای سوخت بر سبد رأی‌دهندگان آمریکایی است؛ عاملی که دست ایران را برای استفاده از اهرم انرژی برجسته‌تر می‌کند.
راهبرد بازدارندگی تهران در میدان
در سوی دیگر میدان، مقامات نظامی ایران روایتی از تغییر موازنه قوا در خلیج فارس ارائه می‌دهند. علی عظمایی، از فرماندهان نیروی دریایی سپاه پاسداران، با تأکید بر تسلط نظامی ایران اعلام کرده است که «نیروهای آمریکایی امروز در خلیج فارس حضور ملموسی ندارند و شناورهای آن‌ها ناچار شده‌اند ۶۰۰ تا ۷۰۰ کیلومتر از تنگه هرمز فاصله بگیرند.» این موضع‌گیری نشان می‌دهد که تهران درصدد تثبیت کنترل امنیتی خود بر تنگه هرمز و نمایش ناکامی سیاست‌های گشت‌زنی و اسکورت نظامی واشنگتن است.
علی عظمایی: نیروهای آمریکایی امروز در خلیج فارس حضور ملموسی ندارند و شناورهای آن‌ها ناچار شده‌اند ۶۰۰ تا ۷۰۰ کیلومتر از تنگه هرمز فاصله بگیرند
هم‌زمان، تهدید صریح تهران مبنی بر اینکه تداوم عملیات اسکورت نظامی نفتکش‌ها از سوی آمریکا، پایگاه‌های منطقه‌ای این کشور را به اهداف مشروع تبدیل خواهد کرد، ریسک‌پذیری عبور از این آبراه را برای شرکت‌های بیمه و کشتیرانی به بالاترین حد رسانده است. انتشار این نوع هشدارها از درون ایران، بخشی از یک دکترین دفاعی فعال است که هدف آن پرهزینه کردن هرگونه کنش نظامی مستقیم واشنگتن و تل‌آویو علیه زیرساخت‌های کشور ارزیابی می‌شود.
بازتاب بحران در رسانه‌های داخلی و ابعاد منطقه‌ای
رسانه‌های داخلی ایران بازتاب گسترده‌ای به این تحولات داده‌اند. وب‌سایت تحلیلی «فرارو» در گزارشی با استناد به داده‌های بین‌المللی، به ریشه‌یابی این جهش قیمتی پرداخته و اعلام کرده است که علاوه بر پرونده هرمز، تشدید حملات نیروهای انصارالله یمن به تأسیسات نفتی عربستان سعودی نقش تعیین‌کننده‌ای در التهاب بازار داشته است. بر اساس این گزارش، شرکت ملی نفت آرامکو تدابیر اضطراری اتخاذ کرده و مقر خود در ظهران را تخلیه کرده است.
«فرارو» به نقل از تحلیلگران مؤسسه مشاوره انرژی ریتربوش اشاره می‌کند که خطر وقوع یک درگیری فراگیر پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، به عنوان یک سناریوی پرریسک در قیمت‌گذاری نفت لحاظ شده است. اگرچه برآوردهای مؤسساتی مانند مورگان استنلی حاکی از صادرات حدود ۱۷ میلیون بشکه‌ای نفت از خاورمیانه در هفته گذشته است، اما شکنندگی تأسیسات حیاتی و آسیب‌پذیری گلوگاه‌های انرژی، هرگونه اطمینان‌بخشی آماری را بی‌اثر کرده است.
دیپلماسی در استانبول؛ صبر استراتژیک بازیگران منطقه‌ای
در این میان، پایتخت‌ها در حوزه خاورمیانه نشان داده‌اند که تمایلی به ورود ناخواسته به یک جنگ ویرانگر ندارند و «صبر استراتژیک» را بر تشدید درگیری ترجیح می‌دهند. نشان بارز این رویکرد، ابتکار دیپلماتیک هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، در میزبانی از نشستی هفت‌جانبه در استانبول است.
حضور وزرای خارجه بریتانیا، فرانسه و آلمان در کنار همتایان منطقه‌ای خود از عربستان سعودی، پاکستان، مصر و ترکیه، نشان‌دهنده تلاشی جدی برای مهار تنش‌های تنگه هرمز، پرونده یمن و جلوگیری از فرسایش امنیت خلیج فارس است. ریاض و قاهره به‌خوبی دریافته‌اند که هدف قرار گرفتن گلوگاه‌های اقتصادی و زیرساخت‌های انرژی، دستاوردهای توسعه‌ای آن‌ها را مسدود خواهد کرد؛ از این رو، فشار این محور بر دیپلماسی چندجانبه برای کنترل بحران پیش از باز شدن پای مستقیم بازیگران بین‌المللی به یک جنگ جامع، افزایش یافته است.
ترکش‌های ژئوپلیتیک بر بازارهای آسیایی و اقتصاد جهانی
آثار این منازعه به‌سرعت به بازارهای مالی بین‌المللی سرایت کرده است. بورس‌های بزرگ آسیا در آخرین روز معاملاتی هفته با ریزش‌های چشمگیری مواجه شدند؛ به‌طوری‌که شاخص کوسپی در کره جنوبی بیش از ۲ درصد و شاخص نیکی توکیو ۱.۷ درصد کاهش یافتند. شاخص ترکیبی شانگهای و بازارهای هنگ‌کنگ و سنگاپور نیز مسیر مشابهی را طی کردند.
این سقوط نتیجه ترکیبی از دو بحران هم‌زمان است: از یک سو، فشار فروش بر سهام شرکت‌های فناوری ناشی از ابهام درباره سودآوری هوش مصنوعی و از سوی دیگر، جهش قیمت نفت به بالای ۱۰۰ دلار که مستقیماً به معنای تشدید فشارهای تورمی، بالا رفتن هزینه‌های حمل‌ونقل و حفظ سیاست‌های انقباضی بانک‌های مرکزی است. در شرایطی که سرمایه‌گذاران شاهد چشم‌انداز مبهم انتقال انرژی هستند، جریان نقدینگی به سوی پناهگاه‌های امن مانند اوراق خزانه‌داری آمریکا و ین ژاپن متمایل شده است.
افزایش بهای نفت به ارقام بالای ۱۱۳ دلار تنها یک رویداد تجاری صرف نیست، بلکه شاخصی واضح از میزان شکنندگی توازن امنیتی در غرب آسیا است. تهران با اتکا به موقعیت ژئوپلیتیک خود در تنگه هرمز و انتقال پیام اقتدار میدانی، در تلاش است تا هزینه محاسباتی هرگونه اقدام نظامی از سوی واشنگتن و تل‌آویو را برای بازارهای جهانی غیرقابل‌تحمل سازد. در طرف مقابل، دولت آمریکا تلاش می‌کند با کم‌اهمیت جلوه دادن تهدیدها، اثرات سوء تورمی این بحران را در روزهای حساس منتهی به انتخابات خنثی کند.
با این حال، واقعیت بازارهای بین‌المللی نشان می‌دهد که ادعاهای سیاسی قادر به آرام کردن سرمایه‌گذاران نیستند. مادامی که نشست‌هایی مانند ابتکار هفت‌جانبه استانبول نتوانند به راه‌حل‌های پایدار و کاهش تهدیدهای عینی علیه شریان‌های انتقال انرژی خاورمیانه دست یابند، شبح بحران بر فراز اقتصاد جهانی باقی خواهد ماند و هر جرقه‌ای در خلیج فارس می‌تواند موج جدیدی از رکوردشکنی‌های قیمتی و ناپایداری‌های مالی را به همراه داشته باشد.
- هشدار آمریکا درباره افزایش طرح‌های ترور منتسب به ایران علیه دیپلمات‌ها
- انتقاد شدید مولوی عبدالحمید از وضعیت اقتصادی و درخواست انعطاف در مذاکرات ایران و آمریکا
- فراخوان گزارشگر ویژه سازمان ملل برای جمع‌آوری اسناد سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی
- خروج اضطراری و بی‌سروصدای دیپلمات‌های آمریکایی از چند کشور خاورمیانه
- فساد و کلاه‌برداری در بین مقامات ترکیە، صدور قرار بازداشت برای شهردار چوکوروا و ۳۳ نفر دیگر
