دستگاه تبلیغاتی و امنیتی جمهوری اسلامی پس از چند روز تهدید فرودگاهها و خطوط هوایی همسایگان، بار دیگر در موضع ضعف ناچار به عقبنشینی شد. دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی در روز شنبه چهارم مهر ۱۴۰۵ با صدور بیانیهای، قصد تهران برای هرگونه اقدام نظامی علیه فرودگاههای منطقه را تکذیب کرد و سخنان مقامات خود را “نقل قولهای خلاف واقع” خواند. این عقبنشینی پس از آن رخ داد که تحریمهای وزارت خزانهداری آمریکا و همراهی هماهنگ کشورهای منطقه، آسمان خاورمیانه را به روی ناوگان هوایی رژیم مسدود کرد.
صدور تکذیبیه از سوی بالاترین نهاد امنیتی نشاندهنده بنبست راهبردی و شکاف عمیق میان بلوفهای فرماندهان و واقعیتهای انزوای رژیم است. تهران که قصد داشت با باجخواهی کشورهای منطقه را به بستن حریم هوایی و تعطیلی فرودگاههایشان وادار کند، با مواجهه با مقاومت همسایگان و اجرای مقررات بینالمللی، لحن خود را به تکذیب تغییر داد. این رویداد ثابت کرد لفاظیهای نظامی مقامات جمهوری اسلامی تنها مصرف داخلی دارد و با بالا رفتن هزینهها، پس گرفته میشود.
از تهدیدهای تلویزیونی تا تکذیب رسمی؛ سناریوی تکراری بلوف و عقبنشینی
سرآغاز این بحران به مواضع تندروانه مقامات رژیم بازمیگردد. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، در روز چهارشنبه اول مهر ۱۴۰۵ در گفتوگو با شبکه خبر، همسایگان را صراحتا تهدید کرد و گفت: “اگر نگذارند هواپیماهای ایران سفر کنند، فرودگاههای آنان هم نمیتوانند پرواز داشته باشند.” محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، افزود: “اگر شما با آمریکا باشید و جلوی پرواز ما را بگیرید… ما شما را تماشا نخواهیم کرد.” محمد مخبر، مشاور و دستیار رهبر جمهوری اسلامی، نیز در روز جمعه سوم مهر ۱۴۰۵ در شبکه اجتماعی اکس با تکرار همین لفاظی نوشت: “پرواز در منطقه یا برای همه آزاد است، یا برای هیچکس.”
با این حال، زمانی که این ارعاب هوایی به انزوای بیشتر تهران انجامید، دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی تلاش کرد مواضع پیشین را انکار کند. این نهاد امنیتی مدعی شد سخنان محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، دستخوش “تفاسیر خلاف واقع” شده و رژیم قصدی برای اقدام نظامی علیه عراق، ترکیه، امارات، عمان، قطر، بحرین، کویت، جمهوری آذربایجان، ترکمنستان و گرجستان ندارد. در این اطلاعیه با پناه بردن به ادعای مبهم “راهکارهای غیرنظامی برای مقابلهبهمثل”، عملا استیصال حاکمیت در مهار انزوای بینالمللی و ناتوانی در اجرای تهدیدهای قبلی به نمایش گذاشته شد.
فروپاشی کریدورهای پروازی؛ ضربالاجل آمریکا و انزوای ناوگان هوایی
انزوای هوایی کنونی با تحریمهای وزارت خزانهداری آمریکا در ۱۷ شهریور ۱۴۰۵ آغاز شد که طی آن ۳۵ شرکت و یک فرد، شامل ۲۷ شرکت هواپیمایی ایرانی و هشت شرکت خارجی، تحریم شدند. در ادامه، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، در ۳۰ شهریور ۱۴۰۵ با تعیین مهلت اول مهر هشدار داد ارائه سوخت، خدمات فرودگاهی یا بلیت به هواپیماهای وابسته به تهران، ارائهدهندگان را با خطر قطع دسترسی به نظام مالی دلاری آمریکا مواجه میسازد. با فرارسیدن اول مهر، کشورهای منطقه درهای فرودگاههای خود را به روی ناوگان جمهوری اسلامی بستند.
اثرات تحریمها بلافاصله نمایان شد؛ پرواز تهران به دوشنبه در صبح جمعه سوم مهر ۱۴۰۵ به دلیل ممانعت ترکمنستان و جمهوری آذربایجان از عبور از حریم هوایی، بازگردانده شد. امارات متحده عربی نیز از دوم مهر تمام پروازهای ایرانی را لغو کرد. در خلیج فارس، فروش بلیت به بحرین و کویت مسدود شد و پروازهای شرکت ماهان به عمان و ترکیه به حالت تعلیق درآمد. هرچند پروازهایی محدود به چین، تایلند، مالزی، افغانستان و مسیرهایی از ترکیه در فرودگاه امام خمینی حفظ شد، اما آسمان منطقه عملا بر خطوط هوایی جمهوری اسلامی بسته شد. در همین حال، سازمان هواپیمایی کشوری رژیم با اذعان به دگرگونی لحظهای و غیرقابل کنترل مسیرها، از مسافران سرگردان خواست پیش از مراجعه به فرودگاهها، وضعیت پروازهای لغوشده را پیگیری کنند.
شدیدترین ضربه در عراق به رژیم وارد شد. فرودگاه بینالمللی بغداد از اول مهر سرویسدهی به پروازهای ایرانی را قطع کرد و در سوم مهر، فرودگاههای نجف، اربیل و سلیمانیه در اقلیم کُردستان عراق نیز به این تحریم پیوستند تا هر چهار فرودگاه عراق به روی ایران بسته شود. این اقدام خشم مقامات تهران را برانگیخت. محمود نبویان، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی، با حمله به حاکمیت ملی کشور همسایه، دولت عراق را “دستنشانده آمریکا” خواند و از جریانهای وابسته خواست پاسخگوی انتخاب نخستوزیر باشند.
در سوی مقابل، بغداد تلاش کرد بحران را مدیریت کند. دفتر نخستوزیر عراق از مذاکرات مستقیم با واشینگتن برای مستثنی کردن برخی پروازها به دلایل درمانی، تحصیلی و زیارتی خبر داد. یاسر الحجاج، سفیر عراق در ایران، توقف پروازها را پدیدهای گذرا دانست. همزمان عدنان فیحان الدلیمی، نایبرییس پارلمان عراق، با انتقاد از اجرای شتابزده تحریمها هشدار داد توقف احتمالی صادرات گاز ایران میتواند ۳۰ تا ۴۰ درصد از برق عراق را مختل سازد و مجلس عراق آماده بررسی این موضوع است.
طبل توخالی تندروهای مجلس؛ لفاظیهای نظامی در برابر انزوای حاکمیت
در حالی که دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی عقبنشینی میکرد، مهرههای تندرو مجلس به تهدید ادامه دادند. اسماعیل کوثری، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی، گفت: “بلایی به سرشان میآوریم که خودشان پشیمان شوند؛ این محاصره هوایی ناشی از نادانی آمریکا است و طولانی نخواهد بود.” همچنین حسینعلی حاجیدلیگانی، نایبرییس کمیسیون اصل ۹۰ مجلس شورای اسلامی، به سایت دیدهبان ایران گفت: “باید جاهایی که علیه ما پروازی انجام میشود را هدف قرار دهیم و تمام کاخهای حاکمان منطقه باید موشکباران شود.”
همزمان محمدرضا رضایی کوچی، رییس کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی، به ایران جیب گفت در صورت تداوم تحریمها، پرواز هواپیماهای منطقه در ایران متوقف خواهد شد و ادعا کرد آسمان کشور کاملا امن است. این مواضع ضدونقیض، اوج سردرگمی در هرم قدرت جمهوری اسلامی را آشکار کرد. رژیمی که سالها منطقه را تهدید میکرد، اکنون با مقررات اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، و انسداد پروازها، حتی توان دفاع از تهدیدات رسمی محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، و محمد مخبر، مشاور و دستیار رهبر جمهوری اسلامی، را ندارد و فرودگاههای خود را در محاصره کامل میبینید.
- با تنگتر شدن راههای اقتصادی از سوی آمریکا؛ چین و روسیه تا کجا میتوانند ایران را نجات دهند؟
- عقبنشینی ناگزیر تهران از بلوف خروج از انپیتی؛ هراس حاکمیت از اجماع جهانی و فروپاشی چتر حمایتی شرق
- استیصال رژیم در مهار بحران انرژی و پناه بردن به همسایگان؛ فرافکنی جنگی در برابر ناترازی تاریخی برق
- فاجعه کمبود دارو و جهش ۵۰۰ درصدی قیمتها در ایران؛ تاوان ماجراجوییهای نظامی رژیم بر دوش بیماران
- «رئیسجمهور کارهای نیست»؛ خلعید از دیپلماسی در اوج جنگ و مناقشه بر سر «خیانت»
