با مسدود شدن آخرین مسیرهای پروازی میان ایران و عراق، بحران انزوای بینالمللی ناوگان هوانوردی جمهوری اسلامی به نقطه اوج خود رسیده است. به گزارش خبرگزاری رویترز به نقل از ۲ منبع مطلع، فرودگاههای بینالمللی اربیل و سلیمانیه در اقلیم کردستان عراق از روز جمعه، ۳ مهرماه (۲۵ سپتامبر)، تمامی پروازهای شرکتهای هواپیمایی ایران را به حالت تعلیق درآوردند. این اقدام همزمان با بسته شدن فرودگاه بینالمللی نجف به روی ناوگان هوایی ایران صورت گرفت تا در کنار فرودگاه بغداد که پیشتر مسیرهای خود را مسدود کرده بود، هر ۴ دروازه هوایی کشور همسایه به روی پروازهای رژیم ایران بسته شود؛ رخدادی که نمادی بارز از ناکارآمدی و انزوای سیستماتیک ساختار حاکم بر تهران به شمار میرود.
این انزوای کمسابقه نتیجه مستقیم اعمال تحریمهای ثانویه وزارت خزانهداری آمریکا علیه زیرساختهای هوانوردی ایران است؛ تحریمهایی که ارائه هرگونه خدمات سوخترسانی، ناوبری و پشتیبانی زمینی به خطوط هوایی جمهوری اسلامی را در سراسر جهان هدف قرار دادهاند. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، رسماً اعلام کرد که با اجرای این تدابیر، پرواز بیش از ۸۰ تا ۹۰ درصد هواپیماهای ایرانی در سطح بینالمللی متوقف شده است. رژیم تهران که دههها با استفاده از پوشش ناوگان غیرنظامی به انتقال تسلیحات و پیشبرد اهداف منطقهای میپرداخت، اکنون شاهد فلج شدن پروازهای مسافربری عادی و رویگردانی کشورهایی است که حاضر نیستند منافع ملی و دسترسی به نظام مالی بینالمللی را قربانی ماجراجوییهای حاکمان جمهوری اسلامی کنند.
مسدود شدن ۴ فرودگاه عراق و قطع شریانهای زیارتی
به گزارش خبرگزاری فرانسه، حسین مهنا، مدیر فرودگاه بینالمللی نجف، اعلام کرد که بر اساس دستورالعمل رسمی دفتر نخستوزیری عراق به استاندار نجف، تمامی پروازهای ورودی و خروجی میان ایران و این فرودگاه از ساعت ۲ بامداد جمعه، ۳ مهر، تا اطلاع ثانوی متوقف شده است. شهر نجف به عنوان یکی از مهمترین مقاصد مذهبی و سودآورترین مسیرهای تجاری شرکتهای هوایی ایران، با این تصمیم ناگهانی کاملاً مسدود شد. سازمان هواپیمایی کشوری ایران نیز ناچار شد با صدور بخشنامهای فوری، نمایش و فروش بلیت مسیرهای نجف را ممنوع اعلام کند که این موضوع سردرگمی گسترده مسافران و شکست ادعاهای مقامات دولتی در مدیریت بحران را عیان ساخت.
همزمان در اقلیم کردستان عراق، شبکه کوردستان ۲۴ گزارش داد پروازهای شرکت هواپیمایی ماهانایر به مقاصد اربیل و فرودگاه جلال طالبانی در سلیمانیه متوقف شده است. سرسنگ ماموندی، مدیر بخش عراق و اقلیم کوردستان شرکت هواپیمایی ماهانایر، در مصاحبه با کوردستان ۲۴ تایید کرد که پروازهای تهران به اربیل و سلیمانیه به دلیل عدم صدور مجوز لغو شدهاند. او صراحتاً توضیح داد که شرکتهای ارائهدهنده خدمات فرودگاهی از جمله شرکت معتبر دناتا از ارائه سوخت، خدمات فنی و مدارک پروازی به هواپیماهای وابسته به جمهوری اسلامی خودداری میکنند؛ رویدادی که نشاندهنده هراس شرکتهای خدمات هوانوردی از جریمههای سنگین نقض مقررات بینالمللی است.
دومینوی تحریمهای ثانویه و بسته شدن آسمان کشورهای منطقه
محدودیتهای هوایی ایران بر پایه ضربالاجل اعلامشده از سوی واشینگتن از روز ۱ مهرماه به سرعت گسترش یافت. وزارت خزانهداری آمریکا در ۱۷ شهریورماه ۳۵ شرکت و ۱ فرد مرتبط با بخش هوانوردی جمهوری اسلامی، شامل ۲۷ شرکت هواپیمایی ایرانی و ۸ شرکت واسطه خارجی را در فهرست سیاه قرار داد. در ادامه این روند، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، در ۳۰ شهریورماه هشدار داد هر شرکتی که اقدام به فروش بلیت، تحویل سوخت یا تامین خدمات زمینی به هواپیماهای ایرانی کند، با خطر قطع کامل دسترسی به نظام مالی جهانی مبتنی بر دلار روبرو خواهد شد؛ هشداری که بلافاصله تاثیر میدانی خود را در منطقه برجای گذاشت.
اداره کل هوانوردی غیرنظامی امارات متحده عربی روز پنجشنبه در بیانیهای تایید کرد که کلیه پروازهای شرکتهای هواپیمایی ایران به مقصد و از مبدأ این کشور تا اطلاع ثانوی متوقف شده است. بر اساس گزارش شبکه ایراناینترنشنال، این تصمیم به معنای قطع خطوط هوایی میان شهرهای تهران، مشهد، شیراز و کیش با امارات است. پیش از این نیز کشورهای عمان، گرجستان و جمهوری آذربایجان مسیرهای هوایی خود را بر روی خطوط ایرانی بسته بودند. از سوی دیگر، حریم هوایی کشورهای آسیای میانه نیز با محدودیت مواجه شده است؛ چنانکه مجید اخوان، سخنگوی سازمان هواپیمایی کشوری، تایید کرد پرواز مسافربری تهران به مقصد دوشنبه، پایتخت تاجیکستان، به دلیل صادر نشدن مجوز عبور از آسمان ترکمنستان و جمهوری آذربایجان، ناچار به بازگشت به فرودگاه خمینی در تهران شده است.
تهدیدهای تهاجمی مقامات جمهوری اسلامی در برابر انزوای بینالمللی
برخورد مقامات ارشد تهران با این انزوای هوایی فراگیر، بار دیگر ماهیت تهاجمی و غیردیپلماتیک رژیم را آشکار ساخت. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، در یک برنامه تلویزیونی در صداوسیمای جمهوری اسلامی کشورهای همسایه را آشکارا به بستن فرودگاههایشان تهدید کرد و گفت: “اگر کنار آمریکا باشید، ما شما را تماشا نخواهیم کرد؛ فرودگاههایتان پرواز نخواهد داشت.” این سخنان باجخواهانه نشان داد که حاکمان تهران در واکنش به شکستهای حقوقی و اقتصادی خود، به تهدید مستقیم امنیت خطوط هوایی غیرنظامی منطقه متوسل میشوند.
این رویکرد ستیزهجویانه از سوی محمد مخبر، مشاور و دستیار رهبر جمهوری اسلامی، نیز دنبال شد. او در شبکه اجتماعی اکس با انتشار پیامی تهدیدآمیز مدعی شد: “پرواز در منطقه یا برای همه آزاد است، یا برای هیچکس.” همزمان با این مواضع، جریانهای تندرو و رسانههای حامی حکومت در داخل کشور با ادعاهای هیجانی، خواستار انجام حملات نظامی علیه فرودگاههای کشورهایی شدند که از فرود هواپیماهای ایرانی جلوگیری کردهاند؛ امری که نشاندهنده سردرگمی ساختار قدرت در مواجهه با تنگتر شدن حلقه تحریمها و بنبست بینالمللی است.
واکنش نیروهای نیابتی و افول ناوگان هوایی ایران
عصبانیت ارکان حکومت از قطع خطوط هوایی عراق به موضعگیریهای تند علیه بغداد نیز انجامید. محمود نبویان، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس جمهوری اسلامی، دولت مستقر در بغداد را “دستنشانده” آمریکا توصیف کرد و ائتلاف شیعی “چارچوب هماهنگی” را برای تایید چنین دولتی سرزنش نمود. همزمان، گروه شبهنظامی کتائب حزبالله عراق، از گروههای نیابتی وابسته به سپاه پاسداران، با انتشار بیانیهای و طرح یک استفتاء شرعی، تلاش کرد همکاری با تحریمهای بینالمللی علیه تهران را حرام جلوه دهد و خواستار شکستن محاصره هوایی جمهوری اسلامی به شیوههای غیرقانونی شد.
برخلاف خط و نشان کشیدنهای رسانهای مقامات، شواهد عینی حاکی از زمینگیر شدن بخش عمده صنعت هوایی ایران است. رامین کاشفآذر، مدیرعامل شرکت شهر فرودگاهی خمینی، با تایید قطع پروازها به عراق، امارات، عمان و گرجستان اعلام کرد که در شرایط کنونی تنها خطوط بسیار محدودی به کشورهایی چون چین، ترکیه، تایلند و افغانستان فعال باقی ماندهاند؛ پروازهایی که ادامه فعالیت آنها نیز در سایه رصد دقیق تحریمهای مالی بسیار شکننده خواهد بود. اصرار رژیم ایران بر تداوم سیاستهای تنشزا و تقابل با جامعه جهانی، اینک به قیمت حبس ناوگان غیرنظامی در داخل مرزها و از دست رفتن کامل اعتبار بینالمللی صنعت هوانوردی ایران تمام شده است.
- فلج کامل هوانوردی جمهوری اسلامی؛ محاصره هوایی منطقهای و انزوای فزاینده تهران
- سخنرانی نخست وزیر اسرائیل در سازمان ملل متحد؛ افشاگری علیه سرکوبگری و جنگافروزیهای منطقهای رژیم ایران
- وابستگی نظامی و اطلاعاتی جمهوری اسلامی به چین؛ افشای نقش پکن در حملات مرگبار سپاه علیه نیروهای آمریکایی
- همهپرسی ۲۰۱۷ کردستان در نهمین سالروز؛ از یک قرن ستم ساختاری تا مقاومت در برابر جبر ژئوپلیتیک
- مطالبه ۸۰ کشور برای بازگشایی فوری تنگه هرمز؛ از انتقاد رسانههای تهران تا طرح ۷ روزه دیپلماسی مشروط
