سایه رویارویی مستقیم نظامی میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران به تاریک‌ترین و مخاطره‌آمیزترین نقطه خود رسیده است. اعزام گسترده ناوگان دریایی و نیروهای تهاجمی جدید پنتاگون به حوزه فرماندهی مرکزی (سنتکام)، هم‌زمان با خط‌ونشان‌های مکرر فرمانده کل قوای آمریکا برای انهدام کامل ساختار نظامی ایران، خاورمیانه را در آستانه یک درگیری چندجبهه‌ای قرار داده است. در سوی مقابل، تهران نه‌تنها از تغییر راهبرد دفاعی و به‌کارگیری تسلیحات جدید سخن می‌گوید، بلکه به متحدان منطقه‌ای خود نیز آماده‌باش کامل داده است؛ وضعیتی شکننده که نشان می‌دهد ضریب خطای محاسباتی به حداقل رسیده و احتمال جرقه زدن یک جنگ تمام‌عیار بیش از هر زمان دیگری در محاسبات نظامی دو طرف پررنگ شده است.
بازآرایی سنگین پنتاگون؛ آرایش کم‌سابقه سه ناو هواپیمابر و تهدیدهای تهاجمی ترامپ
شواهد میدانی و گزارش‌های منابع معتبر بین‌المللی نشان‌دهنده تغییر جهت آشکار واشنگتن به سوی گزینه‌های عملیاتی پرفشار علیه ایران است. بر اساس گزارش‌های هم‌زمان «وال‌استریت ژورنال» و «اکسیوس»، ناو هواپیمابر «یواس‌اس تئودور روزولت» پایگاه سن‌دیگو را ترک کرده و به سمت خاورمیانه به حرکت درآمده است. با پیوستن این ناو و سایر شناورهای تهاجمی آبی-خاکی به منطقه، شمار نیروهای ارتش آمریکا با اعزام ۹ تا ۱۰ هزار نیروی تازه، از مرز ۶۰ هزار نفر عبور خواهد کرد. در صورت عدم خروج ناوهای «جورج واشنگتن» و «جورج بوش»، استقرار هم‌زمان سه گروه رزمی ناو هواپیمابر آرایشی بی‌سابقه از زمان لشکرکشی‌های پیشین آمریکا به منطقه را پدید می‌آورد؛ اقدامی که به‌طور مستقیم گزینه‌های رئیس‌جمهور آمریکا برای اجرای حملات سنگین‌تر را توسعه می‌بخشد.
در این میان، لحن فرماندهان و رهبران ارشد آمریکایی کاملاً متمرکز بر سناریوهای تهاجمی است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در گردهمایی‌های اخیر خود در تگزاس و اوکلاهما مکرراً اظهار داشت که توانمندی‌های راداری، هوایی و شناوری جمهوری اسلامی نابود شده و پیروزی نظامی قاطع در این رویارویی نزدیک است. ترامپ با اشاره به پرواز بمب‌افکن‌های استراتژیک «بی-۲» از پایگاه میزوری و اجرای مأموریت ۳۷ ساعته، اظهار داشت که تاسیسات تسلیحاتی و اهداف استراتژیک در عمق خاک ایران مورد اصابت مستقیم قرار گرفته‌اند.
وی همچنین با اتکا به فرضیه‌های امنیتی مرتبط با انفجار در پایگاه فرفورد بریتانیا و حادثه پرواز «فلای‌دبی»، صراحتاً هشدار داد که در صورت تایید هرگونه ارتباط عملیاتی با تهران، پاسخی به‌شدت ویرانگر در راه خواهد بود. ترامپ در سخنرانی‌هایش اظهار کرد که ایالات متحده گزینه‌ای جز نابودی ماشین نظامی ایران پیش‌روی خود نمی‌بیند و این حملات نظامی ممکن است به موازات فضای ملتهب سیاسی آمریکا تشدید شود؛ اظهاراتی که تحلیلگران نظامی آن را تلاشی برای فراهم‌سازی بستر افکار عمومی به منظور گسترش دامنه آتش تعبیر می‌کنند.
راهبرد پاسخ متقابل تهران؛ تسلیحات نوین و سنگربندی‌های زیرزمینی
در جبهه مقابل، ارزیابی نهادهای دفاعی و موضع‌گیری‌های داخل ایران حاکی از آماده‌سازی برای یک رویارویی بازدارنده نامتقارن و پرتلفات برای طرف مهاجم است.
سید روح‌الله موسوی بیدلی، عضو هیئت رئیسه کمیسیون امور داخلی کشور و شوراهای مجلس شورای اسلامی، در گفت‌وگو با خبرگزاری «خانه ملت» که در رسانه‌های داخلی همچون روزنامه «شرق» بازتاب یافت، ضمن هشدار صریح به واشنگتن تصریح کرد که «شرایط امروز ایران با مقاطع قبلی جنگ قابل مقایسه نیست.» این نماینده مجلس با اعلام اینکه «در صورت هرگونه تعرض جدید از سوی آمریکا موشک‌هایی را برای اولین بار علیه این کشور استفاده خواهیم کرد که همگان را متحیر سازد»، تاکید کرد که گلوگاه‌های حیاتی تردد انرژی جهان نظیر تنگه هرمز و تنگه باب‌المندب در دسترس نیروهای مقاومت قرار دارند و هرگونه اشتباه محاسباتی پیامدهای غیرقابل جبرانی را متوجه ناوگان خارجی و شریان‌های صادرات انرژی خواهد کرد.
سید روح‌الله موسوی بیدلی، عضو هیئت رئیسه کمیسیون امور داخلی کشور و شوراهای مجلس شورای اسلامی: شرایط امروز ایران با مقاطع قبلی جنگ قابل مقایسه نیست … در صورت هرگونه تعرض جدید از سوی آمریکا موشک‌هایی را برای اولین بار علیه این کشور استفاده خواهیم کرد که همگان را متحیر سازد
این موضع‌گیری‌ها با داده‌های تحلیلی صنایع نظامی کشور همخوانی دارد. بر اساس گزارش خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی (ایرنا)، برخلاف برآوردهای تهاجمی پنتاگون، ظرفیت‌های پدافندی و آفندی ایران به دلیل غیرمتمرکز بودن آسیب ساختاری ندیده‌اند. «ایرنا» در گزارش تحلیلی خود تاکید کرد که زیرساخت‌های بومی تولید موشک و پهپاد به دلیل استقرار در پایگاه‌های عمیق زیرزمینی و تکیه بر شبکه‌ای از ۹۳۰۰ شرکت دانش‌بنیان، نرخ خودکفایی بیش از ۹۰ درصدی را حفظ کرده‌اند. بنا بر ارزیابی‌ها، ذخایر موشکی و سامانه‌های پرتاب چندگانه ایران امکان شلیک متراکم به سمت اهداف نظامی و منافع آمریکا در منطقه را به عنوان کارت برنده پاسخگویی حفظ کرده‌اند.
افزون بر این، بر پایه گزارش‌های میدانی، تهران فهرست اهداف پاسخ احتمالی خود را فراتر از پایگاه‌های مستقیم آمریکا تعریف کرده است؛ امری که کشورها یا مقرهای حامی لجستیکی هر حمله احتمالی را نیز در بر می‌گیرد و ارتش‌های هم‌پیمان منطقه‌ای از جمله در یمن، لبنان و عراق را در حالت آماده‌باش هماهنگ برای گشودن جبهه‌های هم‌زمان قرار داده است.
معادلات شکننده منطقه‌ای؛ ارزیابی‌های اسرائیل و جابه‌جایی نیروها در عراق
بخش دیگری از سناریوی تقابل نظامی، در مناطق پیرامونی ایران جریان دارد. روزنامه اسرائیلی «جروزالم پست» به نقل از مقامات ارشد دفاعی اسرائیل گزارش داد که ارتش این کشور در پی دریافت هشدارهای متعدد، آماده‌باش رزمی خود را افزایش داده است. به باور دستگاه‌های امنیتی اسرائیل، چنانچه فشارهای فزاینده و محاصره نظامی-دریایی، تهران را به این نتیجه برساند که هدف تهاجمی نابودکننده‌ای قرار گرفته یا حمله‌ای تازه قریب‌الوقوع است، گزینه‌های عملیاتی ایران برای پرتاب پرشمار موشک‌ها و پهپادها علیه تأسیسات حساس در اسرائیل یا پایگاه‌های آمریکایی مستقر در اردن فعال خواهد شد. این مقامات تاکید دارند که حضور توانمندی‌های موشکی حزب‌الله لبنان نیز بخشی از این سناریوی گریزناپذیر جنگ فراگیر خواهد بود.
از سوی دیگر، صحنه امنیتی عراق نیز دستخوش آرایش جدید جنگی شده است. به دنبال اعلام خروج نیروهای رزمی آمریکا از عراق و واگذاری بخش عمده پایگاه‌ها، روزنامه «واشنگتن‌پست» به نقل از یک مقام آمریکایی فاش کرد که ارتش آمریکا نیروهای خود را در اردن تقویت کرده و در صورت احساس تهدید، آماده است حملاتی را از خاک اردن علیه اهداف داخل عراق سامان دهد.
روزنامه «واشنگتن‌پست» به نقل از یک مقام آمریکایی فاش کرد که ارتش آمریکا نیروهای خود را در اردن تقویت کرده و در صورت احساس تهدید، آماده است حملاتی را از خاک اردن علیه اهداف داخل عراق سامان دهد
سیدرضا قزوینی، تحلیلگر مسائل منطقه و عراق: خروج بخشی از ادوات سنگین پدافندی آمریکا اگرچه یک تغییر جغرافیایی محسوب می‌شود، اما به معنی پایان اصطکاک نظامی نیست
سیدرضا قزوینی، تحلیلگر مسائل منطقه و عراق، در گفت‌وگو با پایگاه اطلاع‌رسانی «جماران»، با تحلیل این دگرگونی‌ها تصریح کرد که خروج بخشی از ادوات سنگین پدافندی آمریکا اگرچه یک تغییر جغرافیایی محسوب می‌شود، اما به معنی پایان اصطکاک نظامی نیست. قزوینی تاکید کرد که نیروهای نظامی مقاومت در عراق، با توجه به آسیب‌پذیری آسمان عراق در برابر حملات هوایی آمریکا و اسرائیل و حضور نیروهای دیگر در شمال این کشور، به هیچ‌وجه طرح‌های خلع سلاح را پذیرا نخواهند شد و همچنان به عنوان یک اهرم بازدارنده فعال در صورت بروز جنگ مستقیم میان ایران و آمریکا عمل خواهند کرد.
موازنه وحشت در لبه انفجار
بررسی تحرکات متقابل نشان می‌دهد که منازعه میان واشنگتن و تهران از سطح تنش‌های روانی و فشارهای انفرادی عبور کرده و به یک بن‌بست تسلیحاتی خطرناک رسیده است. پافشاری آمریکا بر تنگ‌تر کردن حلقه محاصره و گسیل داشتن پیشرفته‌ترین ادوات بمب‌افکن و گروه‌های ناوهواپیمابر، در تعارض آشکار با راهبرد ایران مبنی بر تحمیل هزینه‌های تصاعدی، به‌کارگیری تسلیحات رونمایی‌نشده و ناامن‌سازی گلوگاه‌های دریایی قرار دارد. با رسیدن این رویارویی به نقطه بازگشت‌ناپذیر، ضریب احتمال آغاز فاز سخت نظامی هر لحظه تقویت می‌شود؛ میدانی که در آن کوچک‌ترین اشتباه تاکتیکی در خلیج فارس، اردن یا عراق می‌تواند ماشین جنگی دو طرف را وارد درگیری گسترده‌ای کند که کنترل دامنه و پایان آن در اختیار هیچ‌یک از طرفین نخواهد بود.
- ناقوس جنگ در خاورمیانه؛ صف‌آرایی ناوگان آمریکا در برابر زرادخانه موشکی ایران و خطر انفجار نظامی
- قطع حتمی گاز و برق تا پایان سال؛ شکاف عمیق میان وعده‌های پاستور و زمستان تاریک صنایع و خانه‌ها
- دیپلماسی در سایه انکار؛ پشت‌پرده گزارش بلومبرگ درباره پیشنهاد هسته‌ای عراقچی و بن‌بست راهبردی تهران
- بحران پایدار در جنوب‌شرق؛ تلاقی آتش و مانیفست در سیستان و بلوچستان
- سایه رویارویی پنهان بر فراز لندن و دبی؛ بازداشت تبعه دوتابعیتی، تحقیقات تروریسم در امارات و تشدید بحران دیپلماتیک با ایران
