به گزارش خبرگزاری مهر در تاریخ ۲۰۲۶/۱۰/۱۰ (۱۴۰۵/۰۷/۱۸)، کرایه حمل کالا از بنادر ترکیه به مقصد ایران با رشدی چشمگیر به حدود ۷٬۹۰۰ تا ۸٬۰۰۰ دلار رسیده و هم‌زمان توقف هزاران دستگاه کامیون در مبادی ورودی و خروجی کشور، تبادلات تجاری را با اختلال گسترده روبه‌رو کرده است. بر اساس پیگیری میدانی تحولات تا امروز، ۲۰۲۶/۱۰/۱۱ (۱۴۰۵/۰۷/۱۹)، بیش از ۸ هزار دستگاه خودروی سنگین تجاری تنها در پایانه مرزی بازرگان متوقف مانده‌اند و کندی روند پذیرش در مرزها به همراه مشکلات زیرساختی، زنجیره انتقال بار میان ایران و کشورهای همسایه را در آستانه بحرانی جدی قرار داده است.
جهش هزینه‌ها در کمتر از ۲ ماه
بر پایه گزارش منتشرشده در پایگاه خبری نورنیوز در تاریخ ۲۰۲۶/۱۰/۱۰ (۱۴۰۵/۰۷/۱۸)، نرخ کرایه حمل در این مسیر تجاری در مدت‌زمانی کمتر از ۲ ماه از حدود ۱٬۵۰۰ دلار به ۸٬۰۰۰ دلار پرش کرده است. این ارقام نشان‌دهنده افزایش ۵٫۳ برابری هزینه‌های باربری جاده‌ای در این بازه زمانی است. فعالان صنفی یادآور می‌شوند که پیش از این، مجموع هزینه‌های حمل‌ونقل، بیمه و سایر خدمات جانبی لجستیکی حداکثر حدود ۱۰ درصد از قیمت تمام‌شده کالاها را تشکیل می‌داد، اما در شرایط فعلی این سهم به‌شدت افزایش یافته و بار سنگینی بر دوش واردکنندگان نهاده است. اگرچه در این آمارها جزئیات مواردی همچون نوع محموله، مشخصات ناوگان و شهرهای دقیق مبدأ و مقصد به تفکیک درج نشده است، اما رشد سرسام‌آور نرخ‌ها به‌روشنی وضعیت حاکم بر بازار را بازتاب می‌دهد.
بحران توقف ۸ هزار کامیون در بازرگان
احسان ملک‌زاده، رئیس هیئت‌مدیره انجمن صنفی شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی ایران، در گفت‌وگو با خبرگزاری مهر اعلام کرد که در حال حاضر حدود ۸ هزار دستگاه کامیون باری در محدوده مرزی بازرگان پشت درهای بسته و در صف‌های طولانی متوقف هستند. او دلیل اصلی این ازدحام را هجوم بار به مسیرهای جاده‌ای، مشکلات ناوگان و نبود تعادل در ظرفیت پذیرش مرزی دانست و هشدار داد که این ایستایی طولانی به مرحله خطر رسیده است.
هم‌زمان، آمارهای قبلی بخش خصوصی نیز نشان‌دهنده انباشت مداوم ناوگان در این گذرگاه بوده است؛ به‌طوری‌که پایگاه تحلیلی بانک اقتصاد در تاریخ ۲۰۲۶/۱۰/۰۶ (۱۴۰۵/۰۷/۱۴) به نقل از خبرگزاری بازار و بر اساس اظهارات پیمان سنندجی، رئیس کمیسیون حمل‌ونقل اتاق بازرگانی تهران، شمار کامیون‌های معطل در بازرگان را در آن برهه زمانی بین ۴ هزار تا ۵ هزار دستگاه ثبت کرده بود. مقایسه این آمارها نشان می‌دهد که طی کمتر از ۱ هفته، حجم ترافیک و صف خودروهای سنگین در این معبر اصلی تجاری تقریباً دو برابر شده است.
خسارت مالی سنگین خواب ناوگان
معطلی ممتد کامیون‌ها در مبادی ورودی هزینه‌های مضاعفی را مستقیماً به شرکت‌های باربری و تجار تحمیل می‌کند. بر پایه محاسبات صنفی که رئیس کمیسیون حمل‌ونقل اتاق تهران ارائه کرده است، خسارت ناشی از هر روز توقف یک دستگاه کامیون تجاری به طور میانگین ۱۷۵ دلار برآورد می‌شود. با در نظر گرفتن معطلی‌های متداول ۲۰ تا ۲۵ روزه در گلوگاه‌های مرزی، میزان زیان مالی مستقیم برای هر کامیون به رقمی بین ۳٬۵۰۰ تا ۴٬۳۷۵ دلار می‌رسد. هرچند این شاخص یک میانگین تخمینی برای کل صنف به شمار می‌رود و ممکن است هزینه قطعی هر محموله با توجه به نوع بار متفاوت باشد، اما در مقیاس چند هزار خودرویی، بیانگر خروج و اتلاف حجم عظیمی از سرمایه‌های تجاری کشور است.
معطلی ۲۵ روزه در گذرگاه‌های شرقی
بحران تردد تنها به مرزهای مشترک با ترکیه محدود نمی‌شود، بلکه گذرگاه‌های جنوب شرقی کشور نیز وضعیتی مشابه را تجربه می‌کنند. احسان ملک‌زاده در مصاحبه با خبرگزاری مهر تصریح کرد که رانندگان ایرانی برای ورود به پاکستان از طریق گذرگاه ریمدان بین ۲۰ تا ۲۵ روز معطل می‌مانند. بسته بودن پایانه مرزی میرجاوه و متمرکز شدن بارها در ریمدان، در شرایطی رخ داده که امکانات و ظرفیت این پایانه پاسخ‌گوی این حجم از مبادلات نیست. افزون بر این، بخشی از کانتینرهای تجاری ایران نیز همچنان در داخل خاک پاکستان بلاتکلیف و متوقف باقی مانده‌اند.
پیش‌تر، روزنامه ایران در گزارش میدانی خود به تاریخ ۲۰۲۶/۰۹/۰۹ (۱۴۰۵/۰۶/۱۸) که در پایگاه مگیران منتشر شده بود، از بروز اخلال جدی در سامانه نوبت‌دهی و وارد آمدن خسارت به محموله‌های فسادپذیر در ریمدان خبر داده بود؛ تا جایی که فاسد شدن بخش زیادی از یک بار ۲۲ تنی گوجه‌فرنگی بر اثر معطلی در گرمای منطقه ثبت شد. در همان گزارش، مدیر گمرک ریمدان تایید کرده بود که تمامی مسیرهای گمرکی، بازارچه مرزی و پایانه حمل‌ونقل در نهایت به یک درب خروجی بسیار محدود ختم می‌شوند که این زیرساخت ضعیف مانع از عبور پرشتاب ناوگان می‌شود.
تضاد آمارهای اداری با وضعیت میدانی
تداوم صف‌های چندین کیلومتری در شرایطی است که پیش‌تر متولیان دولتی از تلاش برای دوبرابر کردن ظرفیت مرزها خبر داده بودند. پایگاه خبری سافت اکسپورت در تاریخ ۲۰۲۶/۰۹/۲۲ (۱۴۰۵/۰۶/۳۱) به نقل از فرود عسگری، رئیس‌کل گمرک، اعلام کرده بود که سقف پذیرش روزانه کامیون‌های صادراتی در پایانه بازرگان از ۲۰۰ دستگاه به ۴۰۰ دستگاه افزایش یافته است. با وجود این اقدام اداری، زمان انتظار ۱۰ تا ۱۵ روزه در گمرک‌ها و بنادر که در همان گزارش به نقل از رئیس‌کل گمرک ذکر شده بود، طی روزهای بعد بهبود نیافت و داده‌های میدانی اخیر نشان می‌دهد که ورود کامیون‌ها همچنان بسیار فراتر از توان پذیرش و ترخیص مرزها است.
موانع اداری در نوسازی ناوگان تجاری
رئیس هیئت‌مدیره انجمن صنفی شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی ایران در تشریح دلایل ریشه‌ای این معضلات تأکید کرد که فشار بر حمل‌ونقل جاده‌ای به دلیل محدودیت‌های بخش ریلی و اختلالات خطوط هوایی افزایش یافته است. او کمبود ناوگان نوسازی‌شده، افت سرعت ترخیص و طولانی شدن زمان چرخش کالا را عامل اصلی از دست رفتن موقعیت‌های راهبردی ایران در بازارهای صادراتی دانست. ملک‌زاده خواستار افزایش فوری رایزنی‌های دیپلماتیک با ترکیه و پاکستان برای بالا بردن سقف پذیرش دوجانبه در مرزها شد. او همچنین الزام به اسقاط کامیون‌های فرسوده را سدی در مسیر نوسازی ناوگان دانست و پیشنهاد داد دولت به جای رونق بخشیدن به بازار دلالان خودروهای اسقاطی، دریافت ۵ درصد ارزش گمرکی یا ممنوعیت ۱۰ ساله فروش کامیون‌های وارداتی را به عنوان راهکار قانونی نوسازی اجرا کند.
